ينۆەستور: «جوبا ءتيىستى كەلىسىم مەن بەرىلگەن اقپارات نەگىزىندە دايىندالدى»
العاشىندا ينۆەستورلار بۇل جوبانى جابايۇشقان قاۋمالىنىڭ اۋماعىنداعى بوزجىرا شاتقالىنىڭ ماڭىندا جۇزەگە اسىرۋدى كوزدەگەن ەدى. الايدا وسى ماسەلە قوعامدا رەزونانس تۋدىرىپ, مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتكە ينۆەستيتسيالىق جوبانى قايتا قاراۋعا تاپسىرما بەردى. وسىعان بايلانىستى ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى مەن مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى بىرلەسىپ, تابيعات قورعاۋشىلارى, ەكولوگيا سالاسىنىڭ ساراپشىلارى, قوعام بەلسەندىلەرى جانە جەرگىلىكتى حالىقتىڭ قاتىسۋىمەن بىرنەشە كەزدەسۋ وتكىزدى. سونىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس, قوناقۇيدىڭ قۇرىلىسىن جابايۇشقان قاۋمالىنان تىس جەرگە اۋىستىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. جۋىردا وتكەن قوعامدىق تىڭداۋدا ينۆەستورلار جوبانىڭ ەسكيزدىك نۇسقالارىن ۇسىنىپ, ونىڭ قورشاعان ورتاعا اسەرىن باعالاۋعا قاتىستى ناتيجەلەرىن جەتكىزدى.
«بۇل جوباعا بايلانىستى جۇمىس ءتيىستى كەلىسىم مەن بەرىلگەن اقپاراتتىڭ نەگىزىندە دايىندالدى. قولدانىستاعى جولدىڭ ماڭىنان جاڭا وتپەلى جولدار قاراستىرىلماق. ناتيجەسىندە, جولداعى كولىك اعىنى ءبىر جەرگە شوعىرلاندىرىلىپ, ۇيىمداستىرىلادى. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – ۇيىمداسقان ءتۋريزمدى دامىتۋ», دەدى ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ ەكولوگيالىق ماسەلەلەر جونىندەگى جوبالاۋشىسى ەلەنا يۆانوۆا.
رەسمي اقپاراتقا سۇيەنسەك, ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ قۇنى – 38,6 ملرد تەڭگە. قۇرىلىستىڭ اۋماعى – 28,1 گەكتار. وسىعان سايكەس, ساپار ورتالىعىن (0,5 گەكتار), «ستاندارت» جانە «ليۋكس» ساناتىنداعى 50 ءنومىرلى قوناقۇي كەشەنىن (25,4 گەكتار), سونداي-اق مەيرامحانا, باسسەين جانە ىسكەرلىك كەزدەسۋلەرگە ارنالعان ورىندار سالۋ جوسپارلانۋدا. بۇعان قوسا تىكۇشاق قوناتىن الاڭ دا قاراستىرىلماق. ءتيىستى ينفراقۇرىلىمدى تارتۋدا ينۆەستور «جاسىل» تەحنولوگيالارعا باسىمدىق بەرەتىنىن العا تارتىپ وتىر. بۇل تۋريستىك كەشەننىڭ جوباسىن Tethys اktau IV كومپانياسىنىڭ تاپسىرىسىمەن Sembol Safari Construction جشس دايىنداعان. ەڭ باستىسى, سالىناتىن نىسان بوزجىرانىڭ اجارىنا اينالعان بىرەگەي رەلەفتى تاۋلاردان 3,4 جانە 3,7 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسادى دەدى جوبا اۆتورلارى.
جابايى ءتۋريزمدى توقتاتادى
«قىزىلساي» تابيعي پاركى 2012 جىلى اشىلىپ, سول كەزدە كوپشىلىك بوزجىرا شاتقالى تۋرالى بىلە باستادى. قازىر تۋريستەردىڭ اعىنى قارقىندى تۇردە ءوسىپ كەلەدى. ينسپەكتورلىق قىزمەتىمە كىرىسكەن سوڭ, جانۋارلار تۋرالى زەرتتەي باستادىم. ىستىق كۇندەرى دالا جانۋارلارى بىزدەن قورىقپاي, قاسىمىزعا كەلىپ, سۋ ءىشىپ كەتەدى. ءتىپتى قازىر قىزمەتكەرلەرىمىز جانۋارلارعا جاقىنداپ, سۋرەتكە تۇسىرە الادى. دەمەك, اڭداردى قورقىتپاساڭىز, ادامداردىڭ قاسىندا جۇرەدى. تۋريستەردىڭ بوزجىراعا جول تالعامايتىن كولىكتەرمەن رەتسىز كەلۋى سالدارىنان اۋماقتاعى توپىراقتىڭ جامىلعىسى ناشارلاي ءتۇستى. كوبىنەسە كولىكتەر ءبىر قاتارمەن قوزعالاتىندىقتان ولاردىڭ سوڭىنان كوتەرىلەتىن شاڭ وسىمدىكتەرگە قونىپ, ونىڭ كەسىرى جانۋارلاردىڭ پوپۋلياتسياسىنا تيەدى. ماسەلەن, دالا كەمىرگىشتەرىنىڭ كوبەيۋىنە كەرى اسەرى بايقالۋدا. ەسەپتەۋىمىز بويىنشا جول تالعامايتىن كولىكتەردىڭ اعىنىنا بايلانىستى جاساندى 7 جول پايدا بولىپ, شامامەن 750 گەكتارداي جەر ءبۇلىندى. بۇل تەك سوڭعى ءۇش جىلدا ورىن العان جاعداي», دەدى «قىزىلساي» مەملەكەتتىك وڭىرلىك تابيعي پاركىنىڭ باسشىسى ومار سارسەنعازيەۆ.
200-دەن استام جۇمىس ورنى اشىلادى
مۇددەلى توپتىڭ ايتۋىنشا, جوبانىڭ الەۋمەتتىك تۇرعىدا ماڭىزى زور. نەگە دەسەڭىز, ونىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىمەن 200-دەن استام جەرگىلىكتى حالىق جۇمىس ورىندارىمەن قامتىلادى دەپ كوزدەلسە كەرەك. سول سەبەپتى قاراقيا اۋدانىنىڭ تۇرعىندارىنىڭ اراسىندا بۇل باستامانى قولدايتىندار دا بار.
«مەن قۇرىق اۋىلىنىڭ تۇرعىنىمىن. اۋىلداعى بارلىق جاستاردىڭ اتىنان بوزجىراداعى تۋريستىك نىساننىڭ قۇرىلىسىن قولدايتىنىمىزدى ايتقىم كەلەدى. بۇل جوبا جۇمىس ىزدەپ جۇرگەن جاستارعا بەرىلگەن مۇمكىندىك. ولار ءۇشىن بۇل ۇلكەن قولداۋ. ەگەر اتالعان ورتالىق ىسكە قوسىلسا, اۋدانىمىزدى دامىتۋعا جول اشىلادى», دەدى اۋدان تۇرعىنى سەرىك جاقسىلىقوۆ.
وسىنداي مازمۇنداعى پىكىردى اۋداننىڭ كەيبىر اعا بۋىن وكىلدەرى دە قۋاتتاپ, اتالعان جوبا ءوڭىردىڭ وركەندەۋىنە ۇلەس قوساتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
قورشاعان ورتاعا باعالاۋ ناشار دايىندالعان
دەسەك تە جەكەلەگەن قوعام بەلسەندىلەرى مەن ەكولوگتەر قۇرىلىس نىسانىنا قاتىستى قورشاعان ورتاعا اسەردى باعالاۋ ءالسىز دايىندالعانىن, سول سەكىلدى ونىڭ زاماناۋي ەكولوگيالىق تالاپتارعا سايكەس كەلمەيتىنىن ايتادى.
«جوبادا قورشاعان ورتاعا اسەردى باعالاۋ كورسەتىلگەن, ياعني بۇل جوبانىڭ ەكىنشى كەزەڭى. الايدا مۇندا پايدالانىلاتىن سۋ كولەمى كورسەتىلمەگەن. ويتكەنى باسسەيننىڭ قۇرىلىسى قاراستىرىلعانىن ەسكەرسەك, ونىڭ ەداۋىر سۋ كولەمىن قاجەت ەتەتىنى بەلگىلى. سونداي-اق كارىز-تازارتۋ قۇرىلىمى سالىنعاننان كەيىن سۋدىڭ قايدا اعىزىلاتىنى كورسەتىلمەگەن. سول سەكىلدى تىكۇشاق قوناتىن الاڭ قاراستىرىلادى دەپ ايتىلدى. بىراق تا تىكۇشاقتىڭ دىبىسى قانداي بولاتىنى, سونداي-اق ونىڭ قورشاعان ورتاعا اسەرى ەسكەرۋسىز قالعان», دەدى ەكولوگ لاۋرا ماليكوۆا.
ساراپشىلار رەكرەاتسيالى جۇكتەمەگە دە ءتيىستى ەسەپ جۇرگىزىلمەگەنىن جەتكىزدى. ماسەلەن, اتالعان اۋماققا ءبىر مەزەتتە 100-دەن استام ادام كەلگەندە, شاتقالدىڭ بۇعان قانشالىقتى شىداس بەرەرى ايتىلماعان. بۇدان بولەك, كارىز جۇيەلەرىندەگى جاعىمسىز يىسكە بايلانىستى سانيتارلىق تاۋەكەلدەر نازاردان تىس قالعانى ەكولوگتەردى الاڭداتىپ وتىر. بەلسەندىلەردىڭ پىكىرىنە جۇگىنسەك, جوعارىداعى قورشاعان ورتاعا اسەردى باعالاۋدا ينفراقۇرىلىمدىق كوممۋنيكاتسيانىڭ اسەرى, اتاپ ايتقاندا ەلەكتر جانە سۋ جۇيەلەرىنىڭ, اۆتوكولىك جولدارى مەن جەلىلىك ينفراقۇرىلىمنىڭ وڭ جانە تەرىس ىقپالى ەسكەرىلمەگەن.
تۋريستەرگە 5 جۇلدىزدى قوناقۇيدىڭ قاجەتى جوق
جەرگىلىكتى تابيعي قورىق وكىلدەرى قۇرىلىس جۇمىستارى مىڭجىلدىق تاريحتى قامتيتىن پالەونتولوگيالىق ەسكەرتكىشتەرگە زاقىم تيگىزبەي مە دەپ الاڭدايدى. قورىقشىلاردىڭ ايتۋىنشا, شەتەلدىك تۋريستەر تۇمسا تابيعاتىمەن كوز تارتاتىن بۇل اۋماققا قوناقۇي بولماسا دا كەلە بەرەدى. ايتالىق, جىل سايىن الىس-جاقىن ەلدەردەن ماڭعىستاۋ وڭىرىنە اعىلاتىن ساياحاتشىلار ينسپەكتورلاردىڭ ەسكى كولىكتەرىنە وتىرىپ, سايىن دالانى ارالاۋدى داعدىعا اينالدىرعان. ءتىپتى دالاعا تۇنەۋدى قورىقشىلاردان دا جەتىك مەڭگەرىپ العان سىندى. سوندىقتان دا شەتەلدىك تۋريستەردىڭ جالعىز تىلەگى – ادام اياعى ءجيى باسا بەرمەيتىن تابيعاتى تىلسىم جەرلەردى قاز قالپىندا ساقتاۋ.
قورشاعان ورتاعا اسەردى باعالاۋ ناتيجەسىن قازاقستاننىڭ بيوالۋاندىلىقتى ساقتاۋ قاۋىمداستىعى دا قۇپتامايتىندارىن جەتكىزدى. ۇيىمنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى, بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى سەرگەي سكليارەنكونىڭ ايتۋىنشا, شارتتى قوناقۇيدىڭ ورنى بوزجىرا شاتقالىنان ات شاپتىرىم جەردە ورنالاسقاندىقتان ەكولوگيالىق باعالاۋ جۇمىستارى ءتيىستى دەڭگەيدە قارالماعان. ونىڭ ۇستىنە باعالاۋ قۇجاتىندا ەسكىرگەن مالىمەتتەر قامتىلىپتى.
«ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ قاراقيا اۋدانىنداعى قوناقۇي كەشەنى» جوباسىنا بايلانىستى قورشاعان ورتاعا اسەردى باعالاۋ جۇمىسى ۇقىپسىز, ساپاسىز, ەسكىرگەن دەرەكتەردىڭ نەگىزىندە ناقتى دالەلسىز, سونداي-اق كوپتەگەن ورفوگرافيالىق قاتەلىكتەرمەن ورىندالعان. بىردە-ءبىر بالاما نۇسقا قاراستىرىلماعان. بۇل «قورشاعان ورتاعا اسەردى باعالاۋدى جۇرگىزۋ جونىندەگى نۇسقاۋلىق» پەن ەكولوگيالىق كودەكستىڭ تالابىنا سايكەس كەلمەيدى. ۇسىنىلعان «قورشاعان ورتاعا اسەردى باعالاۋ» بولىگى تولىعىمەن قابىلدانباۋى كەرەك. قوناقۇيدى ورنالاستىرۋدىڭ بالاما نۇسقالارى قاراستىرىلۋى ءتيىس. اتاپ ايتقاندا, بىردە-ءبىر نىسان بوزجىرا شاتقالىنىڭ نۇكتەلەرىنەن كورىنبەۋى, كوزگە تۇسپەۋى ءتيىس. ال كوممۋنيكاتسيالىق جەلىلەر سيرەك كەزدەسەتىن جانە باعالى جانۋارلاردىڭ ءجۇرىپ تۇرۋىنا اسەرىن تيگىزبەۋ قاجەت. بالاما نۇسقالارعا توقتالساق, جۇمىس جوباسىن ازىرلەمەس بۇرىن ونى قوعام وكىلدەرىمەن تالقىلاپ, وبلىستىق تۋريستىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ پەرسپەكتيۆالىق ستراتەگياسى بەكىتىلۋى ءتيىس. سونىڭ نەگىزىندە ينۆەستورلارعا ۋچاسكەلەر ءبولىنۋ قاجەت», دەدى س.سكليارەنكو.
ەلىمىزدەگى ەكولوگيالىق ماسەلە حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ دا نازارىن اۋدارعانى بايقالادى. ناقتى ايتساق, امەريكالىق جۋرناليست, National Geographic عىلىمي قوعامىنىڭ مۇشەسى پول سالوپەك بوزجىراداعى قۇرىلىستى قازاق حالقىنا قارسى جاسالعان قىلمىس دەپ باعالادى.
