قازاقستان: الەم چەمپيوناتتارىنىڭ ورداسىنا اينالدى

تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سپورتقا كوڭىل ءبولۋىنىڭ, ەرەكشە قولداۋىنىڭ ارقاسىندا رەسپۋبليكادا سپورت سالاسى وتە قارقىندى دامىدى. ناتيجەسىندە, سپورتشىلارىمىز وليمپيا ويىندارىندا, شەتەلدەردە وتكەن ءتۇرلى الەم, ازيا بىرىنشىلىكتەرىندە تولايىم تابىستارعا جەتۋ ارقىلى سپورتتىق ۇيىمداردىڭ باسشىلىعىن مويىنداتىپ, الەم چەمپيوناتىن قازاقستاندا دا وتكىزۋگە بولاتىنىن دالەلدەدى. ءسويتىپ كەيىنگى 10 جىلدىقتا ەلىمىزدە ءبىر ەمەس, بەس بىردەي ەڭ ۇلكەن سپورتتىق وقيعا سانالاتىن الەم چەمپيوناتتارىنىڭ جالاۋى جەلبىرەدى.

تاۋەلسىزدىكتىڭ ءۇشىنشى ون جىلدىعىنا قادام باسقانداعى العاشقى الەمدىك دودا – بوكس باسەكەسى بولدى. قازاقستاندا تۇڭعىش رەت وتكىزىلگەن 2013 جىلعى بوكستان ەرەسەكتەر اراسىنداعى الەم چەمپيوناتى الماتىداعى بالۋان شولاق اتىنداعى سپورت جانە مادەنيەت سارايىندا ءوتتى. حالىقارالىق بوكس قاۋىمداستىعىنىڭ (اIBA) دەرەگى بويىنشا, الماتىعا 116 ەلدەن 576 بوكسشى كەلىپ, چەمپيوناتتار تاريحىندا ەڭ كوپ سپورتشى قاتىسقان جارىس رەتىندە رەكورد تىركەلدى. قازاقستان بوكس فەدەراتسياسىنىڭ 80 جىلدىعىمەن قاتار كەلگەن جاھاندىق چەمپيونات جانكۇيەرلەر ەسىندە شلەمسىز وتكەن العاشقى بىرىنشىلىك رەتىندە قالدى.

وزگە دودالارعا قاراعاندا, بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرى اراسىنداعى جاھان بىرىنشىلىگىنىڭ ورنى ەرەكشە. ويتكەنى لوندون وليمپياداسىنان كەيىنگى بۋىن الماسۋ پروتسەسىنەن سوڭ قۇراماعا جاڭا كۇش يەلەرى قوسىلعان بولاتىن. ءتىپتى كەيبىرىنىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى تاجىريبەسى بولماسا دا, الماتىداعى الاماندا ەشبىرى ايانىپ قالمادى.

ەكى اپتاعا سوزىلعان الاتاۋ بوكتەرىندەگى ءدۇبىرلى دودادا ءبىرجان جاقىپ, مەرەي اقشالوۆ, دانيار ەلەۋسىنوۆ جانە جانىبەك ءالىمحان ۇلىنىڭ اسىعى الشىسىنان ءتۇسىپ, الەمدىك سىندا اتوي سالعانى كۇنى بۇگىنگىدەي كوز الدىمىزدا.

چەمپيونات قورىتىندىسى بويىنشا 4 التىن, 2 كۇمىس, 2 قولا مەدال ەنشىلەگەن قازاقستان قۇراماسى جالپىكوماندالىق ەسەپتە تۇڭعىش رەت كوش باستادى. ال كۋبا (2 التىن, 2 كۇمىس, 1 قولا) – ەكىنشى ورىن, ازەربايجان (2 التىن, 1 قولا) – ءۇشىنشى ورىن, رەسەي (1 التىن, 2 كۇمىس, 1 قولا) ءتورتىنشى ورىندى يەلەندى. الەم چەمپيوناتىنىڭ جابىلۋ سالتاناتىندا ءسوز سويلەگەن AIBA-نىڭ سول كەزدەگى باسشىسى چينگ-كۋو ۆۋ ء«تۋرنيردىڭ ەڭ ۇزدىك بوكسشىسى» اتاعىن دانيار ەلەۋسىنوۆكە, ال «ۇزدىك باپكەر» اتاعىن مىرزاعالي ايتجانوۆقا بەردى.

اراعا جىل سالىپ الەم چەمپيوناتى تاعى دا الماتىعا, تاعى دا سول بالۋان شولاق سپورت كەشەنىنە قايتا ورالدى. 2012 جىلعى لوندون وليمپياداسىنداعى قازاقستاندىق زىلتەمىرشىلەردىڭ جەڭىسىنەن كەيىن حالىقارالىق اۋىر اتلەتيكا فەدەراتسياسى الەم بىرىنشىلىگىن الماتىدا وتكىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى.

الاتاۋ باۋرايىندا ۇيىمداستىرىلعان جاھاندىق دودادا قازاقستان قۇراماسى ءۇش التىن, ەكى كۇمىس, ءبىر قولامەن جالپىكوماندالىق ەسەپتە ءۇشىنشى ورىن الدى. العاشقى ەكى ورىندى قىتاي (4 التىن, 1 كۇمىس, 6 قولا) مەن سولتۇستىك كورەيا (4 التىن, 1 كۇمىس, 3 قولا) ءوزارا ءبولىستى.

ايەلدەر اراسىنداعى باسەكەدە لوندون وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى ءزۇلفيا چينشانلو (58 كگ) 2013 جىلعى الەم چەمپيونى قىتايلىق قارسىلاسى لي ءياتسزيۋندى ارتقا تاستاپ, چەمپيوندىق ءتاجدى تارتىپ الدى. ياتسزيۋن ءبىر جىل بۇرىن پولشادا وتكەن باسەكەدە 221 كيلونى ەڭسەرگەن بولسا, چينشانلو الماتىدا 232 كيلو زىلتەمىردى باسىنان اسىرا كوتەرگەن-ءدى. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, جەرلەسىمىز سەرپە كوتەرۋدە تالاي جىلدان بەرى مۇرتى بۇزىلماي كەلە جاتقان الەم رەكوردىن جاڭارتتى. جالپى, سول چەمپيوناتتا ءتورت بىردەي جاڭا الەم رەكوردى تىركەلگەن بولسا, سونىڭ ەكەۋى جەرلەستەرىمىزگە تيەسىلى بولدى.

ەرلەر اراسىندا ەكى بىردەي ورەنىمىز دارا شىقتى. ونىڭ ءبىرى سول ۋاقىتقا دەيىن ءۇش دۇركىن الەم چەمپيونى بولىپ, تورتكۇل دۇنيەگە ءوزىن الدەقاشان مويىنداتىپ ۇلگەرگەن سىر ءوڭىرىنىڭ سىربازى يليا يلين بولسا, ەكىنشىسى كوپتىڭ كوزىنە تۇسە قويماعان جاس تالانت جاسۇلان قىدىرباەۆ ەدى. 94 كيلو سالماقتا ونەر كورسەتكەن ج. قىدىرباەۆ 2012 جىلى دوپينگ قولداندى دەپ ايىپتالىپ, ەكى جىلعا سپورتتان شەتتەتىلگەن. جارىستاردان تىس قالدىم ەكەن دەپ ەڭسەسىن تۇسىرمەگەن 20 جاستاعى «تولاعاي» جىگىت سپورتتىق بابىن ساقتاۋ ءۇشىن ءبىر ساتكە بولسىن جاتتىعۋدان قول ۇزگەن جوق. جازا مەرزىمى 2014 جىلى قاراشانىڭ 11-ءى كۇنى اياقتالىپ, ءتورت كۇننەن كەيىن, ياعني 15 قاراشادا ءوزىنىڭ العاشقى باسەكەسىنە قاتىسقان قانداسىمىز سپورت سارايىنا جينالعان ءدۇيىم جۇرتتى تاڭ قالدىرىپ, الەم چەمپيوناتىنىڭ التىن مەدالىن قانجىعاسىنا بايلادى.

ال 105 كيلودا جەڭىلىستىڭ نە ەكەنىن بىلمەيتىن يليا يلين ءوزىنىڭ الەمدە تەڭدەسى جوق سپورتشى ەكەنىن تاعى ءبىر مارتە دالەلدەدى. ءۇش بىردەي الەم چەمپيوناتىنىڭ جۇلدەگەرلەرى اراسىندا وربىگەن سايىستا جەرلەسىمىزدىڭ باعى جاندى. قوس سايىس ناتيجەسى بويىنشا وزبەك رۋسلان نۋريددينوۆ ەكەۋى بىردەي 432 كيلونى كوتەرگەنىمەن يلينگە قاراعاندا سالماعى 30 گرامعا ارتىق بولعانى ءۇشىن رۋسلان كۇمىس جۇلدەنى مىسە تۇتتى. 

الماتىداعى ەكى بىردەي دۇنيەجۇزىلىك دودادان كەيىنگى الەم چەمپيوناتى 2015 جىلى رەسمي استاناعا ويىستى. ەلوردادا شىمىلدىعى تۇرىلگەن دزيۋدودان جاھاندىق سايىسقا دۇنيە ءجۇزىنىڭ 137 مەملەكەتىنەن كەلگەن 823 سپورتشى ءبىر اپتا بويى جارىس كوركىن قىزدىردى. ەلىمىزدە وتكەن بۇعان دەيىنگى ءتورت قۇرلىق چەمپيوناتى سياقتى بۇل جولعى بايراقتى باسەكە قازاق سپورتشىلارى ءۇشىن تابىستى اياقتالدى. ولاي دەۋگە نەگىزگى سەبەپ, بالۋاندارىمىز ءبىر التىن جانە ءبىر كۇمىس مەدال ەنشىلەپ, 2009 جىلدان بەرى جاڭارماي كەلە جاتقان ناتيجەگە تۇزەتۋ ەنگىزدى. سول جىلى نيدەرلاندتىڭ روتتەردام قالاسىندا وتكەن الەمدىك دودادا قازاقستاندىق ماكسيم راكوۆ 100 كيلوعا دەيىنگى سالماقتا اتوي سالعان ەدى. بۇل قازاقستاننىڭ دزيۋدو تاريحىنداعى العاشقى التىن جۇلدەسى بولاتىن. مىنە, اراعا التى جىل سالىپ ەلدوس سمەتوۆ (60 كگ) الەم چەمپيوناتىندا توپ جارعان ەكىنشى قازاقستاندىق سپورتشى دەگەن اتاققا يە بولدى. ال فينالدا ەلدوستان جەڭىلىپ, كۇمىس مەدال العان رۋستام ىبراەۆ ەل تاريحىندا كۇمىسپەن كۇپتەلگەن ەكىنشى سپورتشى اتاندى. بۇعان دەيىن 2013 جىلى ازامات مۇقانوۆ ريو تاتاميىندە ءدال وسىنداي ناتيجە كورسەتىپ ەدى. جالپى بۇل بىرىنشىلىك ەكى قازاق سپورتشىسىنىڭ تاريحتا العاش رەت فينالدا ونەر كورسەتۋىمەن كوپشىلىكتىڭ ەسىندە قالدى. جارىستىڭ سالتاناتتى جابىلۋ راسىمىندە حالىقارالىق دزيۋدو فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ماريۋس ۆيزەر قازاق ەلىنىڭ قوناقجايلىعى مەن بىرىنشىلىكتىڭ جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلعانى ءۇشىن العىس ايتىپ, الەمدىك دزيۋدونىڭ دامۋىندا قازاقستان ۇلكەن ءرول اتقاراتىنىن دا اتاپ ءوتتى.

تاۋەلسىزدىك تاريحىنداعى ءتورتىنشى الەم چەمپيوناتىنىڭ جالاۋى دا ءدال وسى ەلوردامىزدا جەلبىرەدى. دۇنيە ءجۇزىنىڭ ەڭ مىقتى دەگەن بۇرىمدى بوكسشىلارىنىڭ باسىن قوسقان ءدۇبىرلى دودادا قىزدارىمىز ءۇش جىل بۇرىن ەرلەر كورسەتكەن تولايىم تابىستى قايتالادى. ياعني 10 سالماق دارەجەسى بويىنشا سىنعا تۇسكەن قازاقستان قۇراماسىنىڭ 4 بوكسشىسى جاھاننىڭ تەڭدەسسىز سپورتشىسى دەگەن اتاققا يە بولسا, ەكى سپورتشىمىز ەل قورجىنىنا قولا جۇلدە سالدى.

اتاپ ايتار بولساق, نازىم قىزايباي (48 كگ), دينا جولامان, (54 كگ), ۆالەنتينا حالزوۆا (69 كگ) جانە ءلاززات كۇنگەيبەۆا (+81 كگ) التىننان القا تاعىنىپ, قازاقتىڭ تەك جىگىتتەرى عانا ەمەس, كۇرزى جۇدىرىقتى قىزدارى دا مىقتى ەكەنىن بارشاعا پاش ەتتى.

قازاق توپىراعىنداعى ازىرشە ەڭ سوڭعى الەم چەمپيوناتى 2019 جىلى ۇيىمداستىرىلدى. نۇر-سۇلتاندا وتكەن كۇرەس تۇرلەرىنەن جاھان بىرىنشىلىگىنە تورتكۇل دۇنيەنىڭ ەڭ مىقتى دەگەن 1002 بالۋانى كەلدى. باس قالاداعى الەمنىڭ باستى جارىسى توكيو وليمپياداسىنا جولداما بەرەتىن العاشقى ليتسەنزيالىق تۋرنير بولعان سوڭ, كوپشىلىكتىڭ نازارى ەلورداعا اۋدى. وكىنىشكە قاراي, ەل نامىسىن تۋ ەتكەن 30 بالۋانىمىزدىڭ ىشىندە ءۇش ورەنىمىز فينالعا شىققانىمەن, بارلىعى دا قولدا تۇرعان التىن مەدالدى ۋىسىنان شىعارىپ الدى. ناتيجەسىندە, جەرلەستەرىمىز ءۇش كۇمىس, ءتورت قولا مەدالدى قاناعات تۇتتى. التىن المادىق دەگەن وكىنىشتىڭ ۇلەس سالماعى باسىم بولعانىمەن, باقانداي سەگىز سپورتشىمىزدىڭ توكيو وليمپياداسىنا تىكەلەي جولداما يەلەنگەنىنىڭ ءوزى قازاق بالۋاندارى ءۇشىن ناشار ناتيجە دەپ ايتا المايمىز.