ءوڭىر حالقى كەڭشار تاراعاننان كەيىن ەلگە باس بولعان قوجابەك دادىكباەۆ ەسىمدى ازاماتتىڭ ەسىمىن ءالى كۇنگە قۇرمەتپەن اتايدى. كەزىندە «شاعان» اتتى اگروفيرما قۇرىپ, كەڭشاردىڭ م ۇلىك-مۇكامالىن ەلدىڭ يگىلىگىنە جاراتقان باسشىنىڭ ارقاسىندا اۋىل باسقا ەلدى مەكەندەر كورگەن قيىندىقتىڭ ءبىرىن دە سەزىنگەن جوق. اگروفيرما جىل سايىن كۇرىشتەن مول ءونىم الىپ, تەحنيكا جاڭالاپ جاتتى. شارۋاشىلىق ۇزدىكتەرىن ماراپاتتاپ, العاشقى بولىپ اۆتوكولىك مىنگىزىپ, جاقسى ءۇردىستىڭ ۇلگىسىن كورسەتكەن سول ازامات 2000 جىلى كولىك اپاتىنان قايتىس بولىپ كەتكەن ەدى. جۇيەلى جوسپارلاۋدىڭ ناتيجەسىندە ءىسى العا باسقان اگروفيرما سول كەزدەگى اۋدانداعى بارلىق قايىرىمدىلىق ءىس-شارالاردىڭ باسىندا تۇردى.
باسشىسىز قالعان اگروفيرما اينالاسى از جىلدا تىعىرىققا تىرەلىپ, 2004 جىلى اۋىلدا جاڭا شارۋاشىلىق – «شاعان جەر» جشس قۇرىلدى. سەرىكتەستىكتىڭ 2004 جىلعى 24 جەلتوقسانداعى قۇرىلتاي شارتىندا جانە جالپى جينالىس شەشىمىمەن بەكىتىلگەن جارعىدا قۇرىلتايشىلاردىڭ سانى 3 113 ادام, جارعىلىق كاپيتالى – 16 736 380 تەڭگە دەپ كورسەتىلگەن. ونىڭ ىشىندە 15 062 742 تەڭگە سالىم سالعان ب.بايجانوۆتىڭ ۇلەسى 90, ال 1 673 638 تەڭگەگە باعالانعان جەر ۇلەسىمەن كىرگەن قالعان قاتىسۋشىلارعا 10% تيەسىلى دەلىنگەن. كەلەر جىلى سەرىكتەستىك «شاپاعات ليميتەد» جشس قۇرامىنا كىرىپ, 2007 جىلى قايتا بولىنەتىن بولعاندىقتان ب.بايجانوۆتىڭ توقسان پايىزدىق ۇلەسى «شاعان جەر» كومپانياسىنداعى 6 ادامعا بەرىلەدى. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ باسىم بولىگى سودان بەرگى 13 جىل ىشىندە سەرىكتەستىكتەگى 10 پايىزدىق ۇلەسكە يە 3 112 ادامنىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرى بۇزىلىپ كەلگەن دەپ وتىر.
ارا-تۇرا ايتىلىپ قالاتىن وسى ماسەلە بىلتىر جىل باسىندا تاعى ءبىر جاڭعىرىپ, اۋىلداعىلار 6 قۇرىلتايشىنىڭ ءبىرىن قاتارىنا قوسۋ ارقىلى جالپى جينالىس شاقىرىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە سەرىكتەستىكتى ۇزاق جىل باسقارىپ كەلگەن بەردىبەك قادىروۆ ءوز ەركىمەن قىزمەتىنەن كەتەدى دە, كوپشىلىك داۋىسپەن جەڭىسبەك سىزدىقوۆ اتتى ازامات باسشى بولادى.
جالپى جينالىستا تۇرعىندار جاڭا باسشىعا سەرىكتەستىك جارعىسىن قايتا قاراپ, حالىقتىڭ جەر جانە پاي م ۇلىكتىك ۇلەستەرىن تۇگەندەۋدى, اۋديتورلىق تەكسەرۋ جۇرگىزۋدى تاپسىرادى. كوپشىلىك تالابىمەن «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» كورپوراتسياسىنان سەرىكتەستىكتىڭ تىركەۋ قۇجاتتارىن الدىرعاندا وسى كەزگە دەيىنگى باسشىلار تاراپىنان جىبەرىلگەن ءبىرشاما زاڭ بۇزۋشىلىقتار انىقتالىپتى.
ەڭ اۋەلى سەرىكتەستىك قۇرىلعان ۋاقىتتا 90 پايىز ۇلەسكە يە بولعان ب.بايجانوۆتىڭ جارعىلىق كاپيتالعا قاراجات سالماعانى, 2005 جىلى ول ۇلەستىڭ «شاپاعات ليميتەد» جشس-نە, اراعا ەكى جىل سالىپ ب.جاڭابەرگەنوۆكە, ج.وماروۆقا, ا.اداەۆاعا, م.قۇتتىمۇراتوۆقا, ك.نازىمباەۆقا, ك.دۇرىسوۆاعا زاڭسىز بەرىلگەندىگى بەلگىلى بولعان. وسىدان كەيىن اۋىلدىڭ التى جۇزگە جۋىق تۇرعىنى سوتقا تالاپ-ارىز بەرىپ, وتكىزىلگەن بارلىق جالپى جينالىس حاتتامالارىنا سايكەس شەشىمدەردى, ادىلەت ورگاندارىندا جۇرگىزىلگەن تىركەۋ ارەكەتتەرىن جارامسىز دەپ تانۋدى سۇرايدى.
قىزىلوردا وبلىسىنىڭ مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق ەكونوميكالىق سوتىنىڭ سۋدياسى م.سارسەنوۆتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن وتكەن سوت وتىرىستارىندا وسى زاڭ بۇزۋشىلىقتاردىڭ بارلىعى انىقتالىپ, سەرىكتەستىكتى تىركەۋ ارەكەتتەرىن جۇرگىزۋگە نەگىز بولعان جالپى جينالىس حاتتامالارىنىڭ شەشىمدەرى زاڭسىز دەپ تانىلىپتى. سوتتا جاۋاپكەر رەتىندە كورسەتىلگەن التى قۇرىلتايشىنىڭ كەيبىرى سەرىكتەستىكتىڭ جارعىلىق كاپيتالىنداعى ۇلەستى باسقا قاتىسۋشىلارعا ءبولىپ بەرۋگە كەلىسەتىندىكتەرىن ايتقان.
قىزىلوردا وبلىسىنىڭ مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق ەكونوميكالىق سوتىنىڭ سۋدياسى م.سارسەنوۆ بەرىلگەن تالاپ-ارىزدى ءىشىنارا قاناعاتتاندىرعان. بىراق كەيبىر جاۋاپكەرلەر وكىلدەرى اتالعان شەشىمنىڭ كۇشىن جويۋدى سۇراپ اپپەلياتسيالىق شاعىم بەرەدى. وسىلايشا داۋلى ماسەلە وبلىستىق سوتتىڭ ازاماتتىق ىستەر جونىندەگى اپپەلياتسيالىق القاسىندا قارالىپ, تولىعىمەن زەرتتەلدى. القا سوت وتىرىسىنا تالاپكەرلەردىڭ بارلىعىنىڭ قاتىسۋى جانە ءىستى قوسىمشا قۇجاتتارمەن تولىقتىرۋ قاجەت بولعاندىقتان ازاماتتىق ءىستى ءبىرىنشى ساتى سوتىنا قايتا جولداپتى.
– ءبىزدىڭ ەشكىمدە التى الاسىمىز, بەس بەرەسىمىز جوق, – دەيدى «شاعان جەر» جشس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ابدىرازاق ءسادۋوۆ. – تەك حالىققا تيەسىلى دۇنيەنىڭ قايتارىلۋىن تالاپ ەتىپ وتىرمىز. وسىعان دەيىن جىلدا تابىسپەن شىقتىق دەپ كوڭىل توعايتقانمەن قاراپايىم جۇمىسشىنىڭ ەڭبەگى ونشالىقتى ەسكەرىلمەي قالاتىن. بيىل ەڭ الدىمەن, جالاقىنى كوتەردىك. ەڭبەككەرلەر ناۋقان سوڭىندا كورسەتكىشىنە قاراي قوماقتى قوسىمشا قارجى الدى.
ايتپاقشى, سوناۋ 1976 جىلى اۋىلداعىلار ميلليون پۇت كۇرىش جيناپ, وبلىستاعى ەڭ وزىق شارۋاشىلىقتار كوشىن باستاعان ەكەن. بىلتىر مول ءونىم الىپ, قىرىق ءتورت جىل بۇرىنعى كورسەتكىشتى جاڭارتىپتى. سەرىكتەستىكتە جۇمىس ىستەيتىندەر قاتارى كوبەيدى. ەڭ الدىمەن قوستا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەندەرگە جاعداي جاسالدى, تۇسكى تاماقتارىن تەگىن قىلدى. ورتاق ءونىم قولدى بولىپ كەتپەۋ ءۇشىن قىرمانعا ەلەكتروندى تارازى قويدى. پاندەميا كەزىندە بيە بايلاپ, اۋىل تۇرعىندارىنا تەگىن ساۋمال تاراتتى. اۋىل ورتاسىنان ءبىر عيماراتتى گيپەرماركەتكە اينالدىرىپ, قاجەتتى قۇرالدارمەن جابدىقتادى. ەندى جىلىجاي سالىپ, ەلدى كوكونىسپەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ قامىن جاساپ جاتىر.
سوتتا جاۋاپكەر رەتىندە تانىلعان 6 قۇرىلتايشىنىڭ ءبىرى باقىتبەك جاڭابەرگەنوۆپەن دە تىلدەستىك. ول سەرىكتەستىكتەگى قۇرىلتايشىلاردىڭ ەشقانداي ارتىقشىلىققا يە بولماعاندارىن, وزدەرىنىڭ اتىنا ءجوندى-ءجونسىز پىكىرلەر ايتىلىپ جاتقانىنا رەنىشتى ەكەنىن جاسىرمادى. ماسەلەگە بايلانىستى بىرجاقتى پىكىرلەر تاراپ جاتقانىنا دا الاڭداۋلى ەكەن.
– بۇرىنعى باسشىلىق ىستەگەن جۇمىستىڭ ءبارىن تەرىسكە شىعارۋعا بولمايدى عوي. سەرىكتەستىك اۋىلداعىلاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاساۋعا شاما-شارقىنشا ۇلەس قوستى. سونى تەز ۇمىتا قالعاندارعا رەنىشتىمىن. وتكەن جولعى سوتتا وسى ۋاقىتقا دەيىنگى ءبىراز ءىستىڭ زاڭسىز دەپ تانىلعانىنا قارسى بولدىق, – دەيدى ول.
شاعانداعى شۋدان جەرگىلىكتى بيلىك تە حاباردار, اۋدان اكىمدىگىندە قوس تاراپتىڭ قاتىسۋىمەن كەزدەسۋلەر دە وتكەن. جاقىندا اۋىل تۇرعىندارىنىڭ وكىلدەرىن وبلىس اكىمى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا قابىلداپ, ءىستىڭ ءادىل شەشىلۋىن نازاردا ۇستايتىنىن ايتىپتى. اۋىل ىشىندەگى الىپقاشپا اڭگىمەدەن, اعايىن اراسىنداعى الاۋىزدىقتان قاجىعان تۇرعىندارعا وسى ءسوز دەمەۋ بولىپ تۇر. كوپ ۇزاماي كوكتەمگى ەگىس ناۋقانىنىڭ قاربالاسى باستالادى. نەسىبەسىن جەردەن تەرگەن جۇرتتىڭ كوڭىلىندە «اعايىندى الاۋىز قىلعان بۇل داۋ كوپتىڭ ىرزىعىنا كەسىرىن تيگىزبەسە ەكەن» دەگەن الاڭ دا جوق ەمەس.
قىزىلوردا وبلىسى
