«مەن ءححى عاسىر قازاقستاننىڭ «التىن عاسىرى» بولارىنا سەنەمىن.
بۇل بەيبىتشىلىكتىڭ, تۇراقتىلىق پەن گۇلدەنۋدىڭ عاسىرى بولادى.
قازاقستان حالقى ۇلى تاريحتىڭ يەسى اتانۋعا لايىق.
ءبىز كوزدەگەن ماقساتىمىزعا مىندەتتى تۇردە جەتەمىز».
بۇل سوزدەردىڭ ايتىلعانىنا ءدال بۇگىن ءدال ءبىر جىل تولىپ وتىر. 2012 جىلدىڭ 14 جەلتوقسانىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتالاتىن تاريحي جولداۋىن جاريا ەتكەن ەدى.
ءيا, ەلباسىمىزدىڭ مەملەكەتتىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭى تابىستى اياقتالعانىن, «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىندا بەلگىلەنگەن نەگىزگى مىندەتتەر ورىندالعانىن مالىمدەپ, جاڭا, اسا بيىك مەجەنى العا تارتقان – «قازاقستان ءححى عاسىردىڭ ورتاسىنا قاراي الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىندا بولۋعا ءتيىس» دەپ ۇلى ماقساتىمىزدى ايقىنداعان بۇل جولداۋى – تاريحي قۇجات. «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى تاۋەلسىزدىك تويىنىڭ قارساڭىندا «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ العاشقى جىلدىعىنا ايقارما بەت ارناپ وتىر.
وسىدان ءدال ءبىر جىل بۇرىن ەلباسىمىز «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋىن جاريا ەتكەن ەدى
ءبىرىنشى بەلەستىڭ بەرگەندەرى
«ادامنىڭ ساناسى نە نارسەگە سەنسە, ادام سوعان قول جەتكىزە الادى» دەيدى الەمدەگى باي ادامداردىڭ ومىردەگى جەتىستىكتەرىن زەرتتەگەن جازۋشى ناپولەون حيلل. بۇل قاعيدانى ءسال وزگەرتىپ: «قازاقستاندىقتار بولاشاعىنا سەنسە, سوعان قول جەتكىزە الادى», دەسەك شە؟ ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن ەلىمىز الەمدەگى دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسىلۋدى ماقسات ەتىپ قويدى. ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن وعان دەگەن سەنىم كەرەك. سول سەنىمنىڭ قازاقستاندىقتاردىڭ بويىنان قالاي كورىنىس تاپقانىن باعامدايمىز دەسەك, «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ العاشقى جىلىنىڭ جارقىن جەتىستىكتەرىنە ۇڭىلۋىمىزگە بولادى.
«مەن ءححى عاسىر قازاقستاننىڭ «التىن عاسىرى» بولارىنا سەنەمىن.
بۇل بەيبىتشىلىكتىڭ, تۇراقتىلىق پەن گۇلدەنۋدىڭ عاسىرى بولادى.
قازاقستان حالقى ۇلى تاريحتىڭ يەسى اتانۋعا لايىق.
ءبىز كوزدەگەن ماقساتىمىزعا مىندەتتى تۇردە جەتەمىز».
بۇل سوزدەردىڭ ايتىلعانىنا ءدال بۇگىن ءدال ءبىر جىل تولىپ وتىر. 2012 جىلدىڭ 14 جەلتوقسانىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتالاتىن تاريحي جولداۋىن جاريا ەتكەن ەدى.
ءيا, ەلباسىمىزدىڭ مەملەكەتتىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭى تابىستى اياقتالعانىن, «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىندا بەلگىلەنگەن نەگىزگى مىندەتتەر ورىندالعانىن مالىمدەپ, جاڭا, اسا بيىك مەجەنى العا تارتقان – «قازاقستان ءححى عاسىردىڭ ورتاسىنا قاراي الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىندا بولۋعا ءتيىس» دەپ ۇلى ماقساتىمىزدى ايقىنداعان بۇل جولداۋى – تاريحي قۇجات. «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى تاۋەلسىزدىك تويىنىڭ قارساڭىندا «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ العاشقى جىلدىعىنا ايقارما بەت ارناپ وتىر.
وسىدان ءدال ءبىر جىل بۇرىن ەلباسىمىز «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقانمەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋىن جاريا ەتكەن ەدى
ءبىرىنشى بەلەستىڭ بەرگەندەرى
«ادامنىڭ ساناسى نە نارسەگە سەنسە, ادام سوعان قول جەتكىزە الادى» دەيدى الەمدەگى باي ادامداردىڭ ومىردەگى جەتىستىكتەرىن زەرتتەگەن جازۋشى ناپولەون حيلل. بۇل قاعيدانى ءسال وزگەرتىپ: «قازاقستاندىقتار بولاشاعىنا سەنسە, سوعان قول جەتكىزە الادى», دەسەك شە؟ ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن ەلىمىز الەمدەگى دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسىلۋدى ماقسات ەتىپ قويدى. ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن وعان دەگەن سەنىم كەرەك. سول سەنىمنىڭ قازاقستاندىقتاردىڭ بويىنان قالاي كورىنىس تاپقانىن باعامدايمىز دەسەك, «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ العاشقى جىلىنىڭ جارقىن جەتىستىكتەرىنە ۇڭىلۋىمىزگە بولادى.
باسەكەگە قابىلەتتىلىك بىلىمنەن باستالادى
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى حالىققا جولداۋىندا «بالاپان» باعدارلاماسىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتىپ, ۇكىمەت پەن اكىمدەرگە بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى وقۋ-تاربيەمەن 100 پايىز قامتۋدى مىندەت ەتىپ قويعان ەدى. اعىمداعى جىلدىڭ 10 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, «بالاپان» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە ەلىمىزدەگى 3 جانە 6 جاسار بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى وقۋ-تاربيەمەن قامتۋ بۇرىنعىدان ۇلعايىپ, 72 پايىزعا جەتتى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى حابارلاعانداي, 2013 جىلى قازاقستاندا 94 بالاباقشا جانە 45 شاعىن ورتالىقتار اشىلعان. قازىرگى تاڭدا مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەرگە 655 مىڭنان استام بالا بارادى. بۇل كورسەتكىش 2012 جىلمەن سالىستىرعاندا 11 مىڭ بالاعا ارتىق.
مەملەكەت جوعارى الەمدىك ستاندارتتارعا باعىتتالعان ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دايەكتى جانە جۇيەلى دامىتۋدا. ماسەلەن, بيىلعى جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىنەن باستاپ قازاقستاننىڭ بارلىق مەكتەپتەرىندە اعىلشىن ءتىلىن 1-ءشى سىنىپتان وقىتۋ ەنگىزىلدى. 8 نازارباەۆ ينتەللەكتۋالدى مەكتەپتەرى (شىمكەنتتە – 2, قاراعاندىدا – 1, اقتوبەدە – 1, تارازدا – 1, اتىراۋدا – 1, قىزىلوردادا – 1, پاۆلوداردا – 1) اشىلدى. ەل اۋماعىندا وسىنداي 15 ينتەللەكتۋالدى مەكتەپ جۇمىس ىستەيدى. سونداي-اق, قازىرگى كەزدە 35 مەكتەپتە نازارباەۆ ينتەللەكتۋالدى مەكتەپتەرىنىڭ وزىق تاجىريبەسى ۇلگى رەتىندە قولدانىلۋدا.
سونىمەن قاتار, الداعى كەزەڭدە ورتا ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىن جاڭارتۋ باسىمدىق رەتىندە بەلگىلەنگەن. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى تاراتقان اقپاراتقا سايكەس, 2015-2016 وقۋ جىلىنىڭ باسىنا قاراي نازارباەۆ ينتەللەكتۋالدى مەكتەپتەرىنىڭ تاجىريبەسىن ەسكەرە وتىرىپ, جاڭا وقۋ جوسپارى, باعدارلاما جانە وقۋلىقتار ازىرلەنەدى. اسىرەسە, ءبىرىنشى كەزەكتە اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ كادرلىق الەۋەتىن كۇشەيتۋگە كوڭىل بولىنەدى. 2016 جىلعا قاراي ەلىمىزدەگى 108 مىڭ پەداگوگتى ماماندار دايارلاۋدىڭ كەمبريدجدىك جۇيەسىمەن قامتۋ جوسپارلانعان. ودان بولەك, 135 مىڭ پەداگوگ-مامان قىسقا مەرزىمدىك كۋرستاردان وتەدى. مەكتەپ ينفراقۇرىلىمى دا ودان ءارى جاڭارتىلا بەرەدى. قازىرگى كەزدە ەلىمىزدە 102 ءۇش اۋىسىمدىق, 231 اپاتتى مەكتەپتەر بار. 184 مەكتەپتە وقۋشى ورىندارىنىڭ تاپشىلىعى بايقالادى. وسى ماسەلەنى تۇپكىلىكتى شەشۋ ءۇشىن, 2014 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ قارجىسىنا جاڭادان 50 مەكتەپ ءۇيى سالىنادى. سونداي-اق, شاعىن كومپلەكتىلى مەكتەپتەر ماسەلەسىن شەشۋ ماقساتىمەن 2016 جىلى 160 رەسۋرستىق ورتالىقتار قۇرىلادى. مۇنداي اۋقىمدى ءىس-شارالار رەسپۋبليكاداعى 4145 شاعىن كومپلەكتىلى مەكتەپتەردە وقيتىن 385 مىڭ بالانىڭ ساپالى ءبىلىم الۋىنا جول اشادى. جالپى العاندا, جوعارىداعى ماسەلەلەردى شەشۋ جانە ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن كوتەرۋ ماقساتىندا ۇكىمەت بيىل ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا بولىنگەن بيۋدجەت قاراجاتىن 9 پايىزعا (ونىڭ كولەمى 1 ترلن. 428 ملن. تەڭگەنى قۇرادى) ۇلعايتتى. وتاندىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرۋ ءۇشىن, ەلباسى ەلىمىزدە 2 كوللەدج سالىناتىنىن ايتقان. استانا جانە الماتى قالالارىندا بوي كوتەرەتىن سول كوللەدجدەردىڭ قۇرىلىسى بيىل جەلتوقسان ايىندا باستالادى.
باستى ماقسات – جۇمىسسىزدىقتى جۇگەندەۋ
قازاقستان – جۇمىسسىزدىقپەن كۇرەسۋدە ۇلكەن تاجىريبەسى بار ەلدەردىڭ ءبىرى. سەبەبى, ەلىمىز 2008-2009 جىلدارداعى جاھاندىق ەكونوميكالىق داعدارىس كەزەڭىندە حالىقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا بىرەگەي باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىردى. سول باعدارلامالار قازىر دە جەمىستى جالعاسىن تابۋدا. ماسەلەن, «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» جول كارتاسىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ قاتىسۋى كوبەيدى. بيىل جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلاماسى مەن «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» جول كارتاسىن ىسكە اسىرۋعا شامامەن 105 ملرد. تەڭگە ءبولىنىپ, 10 ايدا 95 مىڭعا جۋىق اداممەن الەۋمەتتىك كەلىسىمشارتتارعا قول قويىلعان. بۇل ادامداردىڭ جارتىسىنان استامى – جاستار. سونىمەن قاتار, بيىل جول كارتاسى اياسىنداعى ءىس-شارالارعا 1045 مۇگەدەك, 163 جەتىم بالا جانە اۋىر جۇمىستاردا, ەڭبەك جاعدايلارى زياندى جانە قاۋىپتى جۇمىستاردا ىستەيتىن 1686 ادام قامتىلعان. ەلىمىزدەگى 48 مىڭنان استام ادام كاسىپتىك وقۋمەن قامتىلىپ, 45 مىڭنان استام ادام الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىنا جانە جاستار پراكتيكاسىنا جىبەرىلگەن. وعان قوسا, وقۋدى بىتىرگەن 12 مىڭنان استام ادام تۇراقتى جۇمىس ورنىنا ورنالاستىرىلعان.
الايدا, مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتتىڭ 2013 جىلعى 11 قازانداعى كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا جوعارىداعى كورسەتكىشتەرگە كوڭىلى تولمايتىنىن ايتىپ, ۇكىمەتكە حالىقتى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتۋ دەڭگەيىن كوتەرۋدى تاپسىرعان بولاتىن. ول ءۇشىن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسە وتىرىپ, سۇرانىسقا يە ماماندىقتار بويىنشا كادرلار قاجەتتىلىگىنىڭ بولجامىن دايىنداۋى ءتيىس. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ءجۇرگىزىلگەن بولجام نەگىزىندە وقىتىلاتىن ماماندىقتارعا مەملەكەتتىك تاپسىرىستى تۇزەتۋى قاجەت.
حالىق تابىسىنىڭ ارتۋى
الەۋمەتتىك ساياساتتاعى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى – حالىق تابىسىنىڭ دەڭگەيىن ارتتىرۋ. اعىمداعى جىلى قىركۇيەك ايىندا قازاقستاندىقتاردىڭ نومينالدى اقشالاي تابىسىنىڭ 7,7 پايىزعا (55 292 تەڭگە) وسكەنى انىقتالعان. حالىقتىڭ تابىسىنداعى نەگىزگى ورىندى – ەڭبەكاقى الاتىنى بەلگىلى. ەڭبەكاقى تولەۋدەگى احۋال ورتاشا ايلىق نومينالدى جالاقىنىڭ تۇراقتى وسۋىمەن سيپاتتالادى. سوڭعى 9 ايدا ونىڭ مولشەرى 2012 جىلدىڭ 9 ايىمەن سالىستىرعاندا 7,1 پايىزعا ارتىپ, 106 225 تەڭگەنى قۇراعان. ناقتى جالاقى 0,9 پايىزعا ءوسىپتى. حالىقتىڭ تابىسىنىڭ تاعى ءبىر كوزى – الەۋمەتتىك ترانسفەرتتەر, ياعني, الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ جۇيەسىنەن تولەنەتىن تولەمدەر. بيىل وسى ماقساتقا 1 ترلن. تەڭگەدەن استام اقشا بولىنگەن.
قاراپايىم حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشىنىڭ ءبىرى – زەينەتاقى. بيىلعى 1 قاراشاعا دەيىنگى مالىمەت بويىنشا, ەلىمىزدەگى زەينەتاقىنىڭ ورتاشا مولشەرى 41 583 تەڭگەنى قۇراعان. وسى كورسەتكىشتى تمد ەلدەرىندەگى زەينەتاقىنىڭ ورتاشا مولشەرىمەن سالىستىرايىق. قازاقستاندىق زەينەتكەرلەر بيىل 275,37 اقش دوللارى كولەمىندە زەينەتاقى العان. بۇل كورسەتكىش قىرعىزستان زەينەتكەرلەرىنىڭ زەينەتاقىسىنان 3 ەسە, بەلارۋستىق زەينەتكەرلەردەن – 1,3 ەسەگە كوپ. تەك رەسەيلىك زەينەتكەرلەردەن بار-جوعى 31,11 دوللارعا عانا از. مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىمەن تابىسى تومەن وتباسىلار دا قامتىلعان. ولار – 58,8 مىڭ اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك جانە 554,8 مىڭ بالالار جاردەماقىسىن الۋشىلار. بۇل ەلباسىنىڭ حالىققا جولداۋىنداعى: «مەملەكەت قوعامنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن توپتارىنا – زەينەتكەرلەرگە, مۇگەدەكتەرگە, ەڭبەككە جارامسىزدارعا, ناۋقاس بالالارعا جانە, ت.ب. اتاۋلى كومەك ءۇشىن تولىق جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنان الاتىن بولادى», دەگەن سوزىنە دالەل.
ۇدەمەلى دامۋدىڭ ۇلكەن قارقىنى
2013 جىل – ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءۇشىنشى جىلى. ناتيجە جامان ەمەس. سەبەبى, بيىل ايماقتاردى قوسا العاندا جالپى قۇنى 560 ملرد. تەڭگەگە 140 جوبانى ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان. رەسپۋبليكالىق يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنداعى 7 ءىرى جوبانى قامتيتىن بۇل ءىس-شارالاردىڭ ناتيجەسىندە 13 مىڭ جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى. سونداي-اق, بۇدان باسقا تاعى 6 ءىرى جوبانىڭ قۇرىلىسى باستالدى. ىسكە قوسىلاتىن جاڭا جوبالاردىڭ قاتارىندا اقتوبە قالاسىنداعى جاڭا فەرروقورىتپا زاۋىتى, اقتاۋداعى «كاسپي بيتۋم» ءوندىرىسى, قوستانايداعى ۇساق سۇرىپتى قاڭىلتىر يەتىن ورتالىق, شىمكەنتتەگى «حيمفارم» زاۋىتىنىڭ وندىرىستىك قۋاتتارىن ۇلعايتۋ, قاراعاندىداعى مەتاللۋرگيا يندۋستريالدىق پاركىن دامىتۋ جوبالارى بار.
ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق دامۋىنىڭ نەگىزىن دايىن تاۋارلاردىڭ ەكسپورتى قۇرايتىنى بەلگىلى. ماشينا جاساۋ ونەركاسىبى ەسەبىنەن وسى ەكسپورتتىڭ كولەمى بيىل 29 پايىزعا دەيىن ۇلعايدى. ەت جانە ەت ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتى دا جوعارى دەڭگەيگە كوتەرىلدى. اتاپ ايتساق, اعىمداعى جىلدىڭ 2 قازانىندا باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى «Crown باتىس» جشس-ءنىڭ مال بورداقىلايتىن الاڭىنان ماسكەۋدىڭ نارىعىنا العاشقى 20 توننا سيىر ەتى جونەلتىلدى. وتاندىق ءوندىرۋشى مەن ساۋدا يندۋسترياسىندا جۇمىس ىستەيتىن رەسەيلىك كومپانيا – موسكۆورەتسك ساۋدا ءۇيىنىڭ اراسىندا جاسالعان كەلىسىم بويىنشا, بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 500 توننا ەت ەكسپورتتالادى.
سونىمەن قاتار, بيداي ەكسپورتىنىڭ كولەمى دە جىلدان-جىلعا ۇلعايىپ كەلەدى. «قازاگرو» ۇلتتىق باسقارۋ حولدينگى» اق-تىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى حابارلاعانداي, «ازىق-ت ۇلىك كەلىسىمشارت كورپوراتسياسى» اق 2013 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن جالپى العاندا 200 مىڭ توننا بيدايدى ەكسپورتتاۋدى كوزدەپ وتىر. ەكسپورتتىڭ نەگىزگى باعىتتارى – قىتاي, يران, ازەربايجان جانە رەسەي. اعىمداعى جىلدىڭ قاراشا ايىنىڭ سوڭىندا قىتايعا العاشقى بيداي ۆاگوندارى جونەلتىلگەن. جالپى العاندا, «ازىق-ت ۇلىك كەلىسىمشارت كورپوراتسياسى» اق-تىڭ قحر-دىڭ ءىرى استىق ترەيدەرىمەن جاساعان كەلىسىمىنە سايكەس, 2013 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 10 مىڭ توننا بيداي جەتكىزۋ جوسپارلانىپ قويعان. وسى كولەمدى جەتكىزگەننەن كەيىن, قىتاي تاراپىمەن قازاقستاندىق بيداي ەكسپورتىنىڭ كولەمىن ودان ءارى ۇلعايتۋ جونىندە كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلمەكشى.
جىل جوباسى
بيىلعى جىلدىڭ ۇلكەن جەتىستەرىنىڭ ءبىرى – قاشاعانداعى ۇلكەن مۇناي سكۆاجيناسىنىڭ ىسكە قوسىلۋى. قىركۇيەك ايىنىڭ 11-ءى كۇنى كاسپي تەڭىزىنىڭ قازاقستاندىق بولىگىندە ورنالاسقان قاشاعان مۇناي جانە گاز كەنىشىندە مۇنايدىڭ العاشقى باررەلى ءوندىرىلدى. بۇل جاڭالىقتى بارلىق جاھاندىق باق-تار جارىسا جاريالاپ جاتتى. ويتكەنى, بۇل مۇناي دەرجاۆاسىنا اينالۋعا ۇمتىلعان قازاقستاننىڭ جاڭا كەنىشتەگى عانا ەمەس, تەڭىزدە وندىرگەن العاشقى مۇنايى بولاتىن. سوندىقتان, بۇل جوباعا ەڭ زاماناۋي تەحنولوگيالار قولدانىلدى. ماسەلەن, تەڭىزدىڭ كەشەنى – جاساندى ارالداردى تۇرعىزۋعا 13 ملن. توننا تاس پەن 200 مىڭ توننادان استام تسەمەنت جۇمسالدى. جاساندى ارالدارعا 107 مىڭ توننا جابدىق ورناتىلىپ, مۇناي مەن گاز جۇرەتىن قۇبىرلاردىڭ ۇزىندىعى 500 شاقىرىمنان استى. اعىمداعى جىلدىڭ 30 ماۋسىمىندا كومىرسۋتەك ءوندىرىسى مەن ولاردى وڭدەۋدى قامتاماسىز ەتەتىن باستى وندىرىستىك نىساندار سالتاناتتى تۇردە ىسكە قوسىلىپ, ول راسىمگە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن ۇلىبريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى دەۆيد كەمەرون قاتىستى. بۇل وقيعانىڭ ءوزى ەلىمىز ءۇشىن عانا ەمەس, قاشاعان مۇنايىن كۇتىپ وتىرعان الەمدىك تۇتىنۋشىلار ءۇشىن دە اسا ماڭىزدىلىعىن كورسەتتى.
اتاپ ايتارلىعى, قاشاعاننىڭ تابالدىرىعىنان العاش اتتاعان دەۆيد كەمەرون جاڭا كەن ورنىنىڭ الىپ اۋقىمىنا تاڭعالعانىن جاسىرا الماي: «بۇل قازاقستاننىڭ مۇناي-گاز سالاسىنداعى زور الەۋەتىنىڭ تاعى ءبىر كورسەتكىشى», دەپ مالىمدەدى. بريتانيا ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى قاشاعاننىڭ قازاقستاننىڭ مۇناي مەن گازىنىڭ سيمۆولى ەكەنىنە توقتالىپ, بريتاندىق «شەلل» كومپانياسىنىڭ وسىناۋ اۋقىمدى جوبانى ىسكە اسىرۋعا اتسالىسقانىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
«بولاشاق» زاۋىتىنىڭ مۇناي بويىنشا ءوندىرىسىنىڭ قۋاتى سوتكەسىنە 450 مىڭ باررەلدى, ال گازدى وڭدەۋدە – سوتكەسىنە 9 ملن.-عا جۋىق كۋبومەتردى قۇرايدى. زاۋىتتىڭ اشىلۋى 2,5 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەردى. قاشاعاندى يگەرۋ قازاقستاننىڭ مۇناي-گاز يندۋسترياسىنىڭ جاڭا ءداۋىرىن اشتى. سولتۇستىك كاسپي جوباسى ءتيىمدى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ جارقىن مىسالى جانە حالىقارالىق بيزنەستىڭ ەلىمىزگە دەگەن سەنىمى. قاشاعان ورتاق مۇددە ءۇشىن الەمدىك مۇناي كومپانيالارىن بىرىكتىردى. ولار ءبىزدىڭ ەلگە وزدەرىنىڭ جيعان باي تاجىريبەسى مەن ءبىلىمىن اكەلدى. شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن بولعان كەزدەسۋدە مەن يننوۆاتسيالار ەنگىزەتىن ينۆەستورلارعا ۇكىمەت ەرەكشە قولداۋ كورسەتەتىنىن ايتقان ەدىم. سول ءسوزىمدى بۇگىن راستاي الامىن», دەدى سالتاناتتى راسىمدە نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
شىنىندا دا قاشاعاندى يگەرۋ ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا ۇلكەن سەرپىن بەرىپ قانا قويعان جوق, سونداي-اق, ول ءبىزدىڭ حالىقارالىق بەدەلىمىزدى بيىككە كوتەردى. ەل پرەزيدەنتى قاشاعاندى يگەرۋ ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ دۇنيەجۇزىلىك گەوساياسي كەڭىستىكتەگى پوزيتسيامىزدى كۇشەيتۋگە مۇمكىندىك بەرگەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, سولتۇستىك كاسپي جوباسى الەمدىك ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە زور ۇلەس قوسادى. ءوز كەزەگىندە دەۆيد كەمەرون ەكى ەلدىڭ ينۆەستيتسيالاردى قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, بولاشاقتا دا ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستارىن دامىتا بەرەتىنىنە سەنىمدىلىك ءبىلدىردى. «بىرىككەن كورولدىكتىڭ كومپانيالارى كۇردەلى ەكولوگيالىق جاعدايلاردا مۇناي مەن گاز وندىرۋدەن الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگيالارعا يە. مىسالى, ءبىز سونداي تەحنولوگيالارىمىزدى سولتۇستىك تەڭىزدە قولدانۋدامىز», دەدى بريتانيا ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى.
قاشاعاندى يگەرۋگە بريتاندىقتارمەن بىرگە تاعى 7 كومپانيا قاتىسادى. جوبانىڭ وپەراتورى – «نورد كاسپيان وپەرەيتينگ كومپاني» كومپانياسى كونسورتسيۋمنىڭ 7 قاتىسۋشىسىنىڭ اتىنان ارەكەت ەتەدى. «قاشاعاندى يگەرۋدەن قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسى ايتارلىقتاي پايدا كورە باستادى, – دەدى قازاقستان باسشىسى. – بۇگىنگى تاڭدا 2600-گە جۋىق قازاقستاندىق كومپانيالار جوبادان باستاپقى بىلىكتىلىك سىناعىنان ءوتتى. تەك وتكەن جىلى عانا سولتۇستىك كاسپي جوباسى شەڭبەرىندە قازاقستاندىق وندىرۋشىلەرگە 1,5 ملرد. اقش دوللارى كولەمىندە قارجى تولەندى. بۇل جۇمىستى بۇدان ءارى جالعاستىرىپ, جاقسارتا بەرۋ كەرەك. بۇگىنگى تاڭدا كاسپي وزىنە كوپتەگەن ينۆەستورلاردىڭ نازارىن اۋدارىپ وتىرعان الەمدەگى ءىرى مۇنايى بار ايماقتاردىڭ ءبىرى. بىراق, ءبىز ەڭ الدىمەن, كاسپي تەڭىزىنىڭ بىرەگەي الۋان جانۋارلار مەن وسىمدىكتەر الەمى بار ەرەكشە تابيعي ايماق ەكەنىن ۇمىتپاعانىمىز ابزال. ونىڭ نازىك ەكوجۇيەسىنە ۇقىپتىلىقپەن قاراۋ – ءاربىر تابيعات قويناۋىن پايدالانۋشىنىڭ تالاسسىز مىندەتى».
تاڭاتار تابىن ۇلى.
جاڭا قونىس پەن جۇمىس
ءبىر مەزگىلدە قولدارىنا تيگەندەر ەلباسىنا ريزاشىلىعىن جەتكىزدى
باسپاناسى ەسكىرگەن, تۇرۋعا مۇلدەم كەلمەيتىن جاعدايعا جەتكەن, ونىڭ ۇستىنە جۇمىسسىز جۇرگەن جاندار ءبىر مەزگىلدە, قاس پەن كوزدىڭ اراسىندا ەكەۋىنە بىردەي قول جەتكىزە الا ما؟ جوق دەپ جاۋاپ بەرەر ەدى بۇعان كىم-كىم دە ويلانباستان. نە بۇل, سونشاما, ەرتەگى مە, سيقىرشىنىڭ تاياعى ما وزگەرە سالاتىن دەر ەدى ولار بۇدان ءارى. قاتەلەسەدى ەكەنبىز. بۇل ەرتەگى دە, سيقىرشىنىڭ تاياعى دا ەمەس, بۇگىنگى كۇننىڭ ناقتى شىندىعىنا اينالىپ وتىر.
ەلىمىزدە ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن ءارى تىكەلەي تاپسىرماسىمەن قابىلدانعان, «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى وسى پىكىرىمىزدىڭ دالەلى. ناقتىراق ايتقاندا, اتالعان باعدارلامانىڭ ءۇشىنشى باعىتىنا سايكەس شالعاي ەلدى-مەكەندە تۇرىپ كەلگەن اعايىندارىمىز وسىنداي مۇمكىندىكتەرگە يە بولۋدا. ياعني, ولار جاڭا قونىس تويىن تويلاۋمەن قاتار جۇمىس بەرۋشىنىڭ سۇرانىسى شەڭبەرىندە بەلگىلى ءبىر جۇمىس ورنىنا دا قول جەتكىزە الادى.
وسىنداي باقىتتان باسى اينالىپ كەتە جازداعان وتباسى يەلەرىنىڭ ءبىرى – ەربولات اجىباەۆ. ولار بۇعان دەيىن تەرەكتى اۋدانىنداعى اقسوعىم اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى بولاشاعى بۇلدىر تابىنباي دەگەن نۇكتەدە تۇرىپ كەلىپتى. مۇندا ولارعا جۇمىس بولماعان. ءتىپتى كىشكەنتاي ەلدى مەكەندە باستاۋىش مەكتەپ تە, مەدپۋنكت تە جوق ەكەن. ءسويتىپ, سەرگەلدەڭگە ءتۇسىپ جۇرگەندە بۇلارعا مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ شاپاعاتى ءتيىپ, اياق استىنان اۋدان ورتالىعىنان ءجۇز شارشى مەترلىك ءۇش بولمەلى داڭعاراداي ءۇيدىڭ كىلتى تابىس ەتىلدى. سىڭعىرلاعان سۋ جاڭا باسپاناعا بارلىق ينفراقۇرىلىمدىق جۇيە – سۋ, تابيعي گاز قۇبىرلارى, ەلەكتر جەلىلەرى تارتىلعان. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, جاڭا ۇيدە ءومىر سۇرۋگە قاجەتتى قولايلى جاعدايلاردىڭ ءبارى بار.
– بۇل ءۇشىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا شەكسىز العىسىمىز بەن ريزاشىلىعىمىزدى جەتكىزگىمىز كەلەدى. ءبىز سەكىلدى ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى تۇرمىسى تومەن, كۇن كورۋ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى وتباسىلارعا وسىنداي باعا جەتپەس قولداۋ كورسەتكەن, جاڭا باسپانا مەن تۇراقتى جۇمىسقا ءبىر مەزگىلدە قول جەتكىزۋگە جاعداي تۋعىزعان ەلباسىعا شىن جۇرەكتەن العىسىمىزدى ايتىپ حالقىمىزدىڭ باعى ءۇشىن ۇزاق ءومىر ءسۇرىڭىز دەمەكپىن, – دەدى جاڭا ءۇيدىڭ كىلتى تاپسىرىلعان ساتتە باقىتتى وتباسى يەسى ەربولات اجىباەۆ.
ءيا, تاعى ءبىر ايتارىمىز – ە.ءاجىباەۆتىڭ وتباسىمەن بىرگە اۋدان ورتالىعى فەدوروۆكاعا تاعى دا توعىز وتباسى كەلىپ قونىستاندى. «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» باعدارلاماسى بويىنشا تۇرعىزىلعان بۇل ۇيلەردىڭ قۇرىلىسىنا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 70 ميلليون تەڭگە قاراجات بولىنگەن.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان».
باتىس قازاقستان وبلىسى,
تەرەكتى اۋدانى.
مەن – ەركىن اداممىن
بۇگىندە جاسى ەلۋدەن اسقان ءبىزدىڭ بۋىننىڭ وكىلدەرى ەڭبەكپەن ەر جەتتىك. كەشەگى كەڭەس وكىمەتىنىڭ كەزىندە اكەمىز ايدالادا ءبىر ءۇي وتىرىپ, كەڭشاردىڭ مالىن باقتى. اپكەلەرىم دە, اعام دا, ءىنى-قارىنداستارىم دا, ءوزىم دە شوپانداردىڭ بالالارىنا ارنالعان ينتەرناتتا جاتىپ ءبىلىم الدىق. ءتورت توقسانداعى كانيكۋلدا اكە-شەشەمىزدىڭ قولىنداعى جۇمىستى الىپ, ولارعا قولدان كەلگەنشە جاردەمدەسەتىنبىز. بۇگىندە اعا بۋىن كەڭەس وكىمەتىن ساعىنىشپەن ەسكە الادى. راس, كەڭەس وكىمەتىنىڭ ءتۇرلى الەۋمەتتىك توپتاردى تەڭەستىرۋگە جاساعان تالپىنىستارىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى. ول وكىمەت ەڭ الدىمەن ادام فاكتورىنا ءمان بەرۋگە ۇمتىلدى. الايدا, ۇمتىلىس بار دا, يدەيانى جۇزەگە اسىرۋ بار. ماسەلەن, كەڭشاردىڭ مالىن باققان ءبىزدىڭ اكە-شەشەلەرىمىز زەينەتكەرلىككە شىققانشا ەڭبەك دەمالىسى دەگەننىڭ نە ەكەنىن بىلگەن ەمەس. ەڭبەك دەمالىسىنا تولەنەتىن جالاقىنى الاتىن, بىراق, «مەن بۇگىننەن باستاپ ەڭبەك دەمالىسىندامىن» دەپ بۇگىنگىدەي كۋرورتتارعا بارىپ شالقاسىنان ءتۇسىپ جاتىپ المايتىن. ونى ايتاسىز, ول كەزدىڭ شوپاندارى جىل ون ەكى ايدا ءبىر كۇن دەمالعان ەمەس. كەۋدەسىنەن جانى شىعىپ كەتپەسە ونشا-مۇنشا اۋرۋلاردى ەلەمەيتىن دە. بالكىم بۇل سوزىمىزگە بۇگىنگى ۇرپاق سەنبەس, دەگەنمەن شىنى سولاي ەدى. كەڭەس وداعى تاراعاننان كەيىن وكىمەتتە مال قالمادى دا كەڭشارلار جەكەشەلەنىپ كەتتى. سول كەزدە ورتالىقتا ءۇيى جوق, ءومىر بويى قويدىڭ سوڭىندا جۇرگەن تالاي شوپان دالادا قالدى.
مۇنىڭ ءبارىن نەگە ايتىپ وتىرمىن؟
مۇنى ايتىپ وتىرعانىم, بۇگىندە «نارىقتىڭ زاڭى قاتال» دەپ سويلەيتىندەر كوبەيدى. ءومىر قاشان وڭاي بولىپ ەدى, قيىندىق بار بولسا بار شىعار. الايدا, قانداي قيىن جاعدايدا دا ەلباسى ەلىن, جۇرتىن كۇيزەلىسكە تاستاپ كەتكەن ەمەس. جاس قازاق مەملەكەتىنىڭ بۇكىل ورگانيزمى ادامگەرشىلىك پەن گۋمانيزمگە نەگىزدەلگەن. وعان باسقا قۇجاتتاردى ايتپاعاندا پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋى دا دالەل بولا الادى.
بۇگىندە مەن كاسىپكەرمىن. ەركىن اداممىن. ورداباسى اۋدانىنىڭ اۋماعىندا تاس ۇگىتىپ, مايدالايتىن شاعىن كاسىپورنىم بار. الايدا, ەركىندىك دەگەننىڭ دە شەگى, شەكاراسى بولادى. قورشاعان ورتادان, قوعامنان ەشكىم تاۋەلسىز ەمەس. ماسەلەن, مەنىڭ يەلىگىمدەگى كاسىپورىندا ون ەكى ادام جۇمىس ىستەيدى. ون ەكى ادامنىڭ ار جاعىندا ون ەكى وتباسى تۇر. سول وتباسىلار اشىعىپ قالماۋى كەرەك. سەبەبى, ولار ماعان سەنىپ كەلىپ وتىر.
ال, مەن كىمگە سەنەمىن؟ ارينە, وزىمە. سوسىن ءوزىمنىڭ تۋعان مەملەكەتىمە. سەبەبى, جىل وتكەن سايىن ءبىزدىڭ ەلىمىزدە كاسىپ ىستەيمىن, باقۋاتتى تۇرمىس كەشەمىن دەگەن ادامعا بارلىق مۇمكىندىكتەر قاراستىرىلىپ كەلەدى. ەلباسى كاسىپكەرلەر الاڭسىز جۇمىس ىستەسىن دەپ ولاردىڭ قىزمەتىن ورىندى-ورىنسىز تەكسەرە بەرۋگە بىرنەشە مارتە موراتوري جاريالادى. توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا بانكتەردەن نەسيە الۋ دەگەنىڭىز اسپانداعى ايدى العانمەن بىردەي بولاتىن. «شاپكا» دەگەن ۇعىم سول كەزدە شىقتى. قازىر بانكتەردىڭ وزدەرى ءبىر-بىرىمەن تالاسىپ, كاسىپكەرلەرگە نەسيە بەرگىسى كەلەدى. سوعان قۇمبىل. راس, قازىرشە ءوسىم پايىزى جوعارىلاۋ, دەگەنمەن, بىرتە-بىرتە ول دا ءوز شەشىمىن تابارىنا سەنەمىن.
جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك كاسىپكەرلەردىڭ الەمدىك نارىقتى زامان تالابىنا ساي يگەرۋى ءۇشىن شەتەلدەرگە ءجيى-ءجيى ءىسساپارلار ۇيىمداستىرىپ وتىرادى. شەتەلدىڭ ءىرى بيزنەسمەندەرىن قازاقستانعا شاقىرتىپ, ءبىزدى ولاردىڭ ءتاجىريبەلەرىنەن ۇيرەنۋگە جاعداي جاسايدى.
مەن جوعارىدا ءوزىمىزدىڭ اتا-انالارىمىزدىڭ قالاي ەڭبەك ەتكەنىن جايدان-جاي ايتقان جوقپىن. ءبارى دە سالىستىرۋلاردان كەيىن ايقىندالادى. ول كەزدە ەڭبەك ادامىنا ءبارى باستىق بولاتىن. بولىمشە مەڭگەرۋشىسىنەن باستاپ كەڭشاردىڭ باس زووتەحنيگى, پارتورگى, ديرەكتورى, اۋدان, وبلىستان كەلەتىن ۋاكىلدەر, ءبارى-ءبارى دىگىرلەپ تۇراتىن. قۋاڭشىلىقتان جەردىڭ وتى ازايىپ, مال ازسا دا شوپان كىنالى-ءتىن. ال, قازىرگى ەڭبەك ادامىنا كىم ۇستەمدىك ەتە الادى؟ مەن ماسەلەن, كۇندىز-ءتۇنى اتتىڭ تەرىن قۇرعاتپاي جۇرسەم, ول ءوزىم ءۇشىن. ءوزىمنىڭ ۇجىمىمداعى ادامدار ءۇشىن. مەنىڭ ەركىندىگىمدى ەشكىم قولجاۋلىق ەتە المايدى. بۇرىن «ەگەمەن ەلدىڭ ەركىن ازاماتى» دەگەندى جاي پاتەتيكا سانايتىنمىن. الايدا, ويلانىپ وتىرسام بۇل ءسوزدىڭ ساياسي دا, رۋحاني دا ءمانىسى تەرەڭدە ەكەن.
ءيا, مەن ەگەمەن ەلدىڭ ەركىن ادامىمىن.
مەدەلحان يساقوۆ,
«تۇمار XXI» جشس-ءنىڭ
ديرەكتورى.
شىمكەنت.
باسپانالى بولۋ باقىتى
پاتەر كەزەگىندە تۇرعان سالىمشىلاردىڭ قاتىسۋ بەلسەندىلىگى مەن تولەم قابىلەتىنە كوپ بايلانىستى
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن دامىتۋ ساياساتى ايقىن. ول – تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتى جاڭعىرتۋ ارقىلى ادامداردى جايلى دا لايىقتى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ. بۇل ورايدا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن قولعا الىنعان «قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي-2020» باعدارلاماسىنىڭ ماڭىزدىلىعى ۋاقىت وتكەن سايىن ارتىپ كەلە جاتقانى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ونى قاتىسۋشىلار قاتارىنىڭ ارتىپ, سۇرانىستىڭ وسە تۇسۋىنەن انىق اڭعارۋعا بولادى. ءبىز سالىمشىلار, مەملەكەت پەن قۇرىلىس كومپانيالارى اراسىنداعى تەڭ قۇقىلى ارىپتەستىك قاعيداتىن ساقتاي وتىرىپ, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى سالىمدارى جۇيەسىنىڭ زور الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانۋ جولدارىن تىنباي قاراستىرىپ كەلەمىز.
سالىمشىلارىمىزدىڭ نەگىزگى بولىگى – بيۋدجەت قىزمەتكەرلەرى. ولاردىڭ تولەم قابىلەتى تومەن بولعاندىقتان, باسپانانى بىردەن ساتىپ الۋعا شامالارى جەتە بەرمەيدى. سول سەبەپتى قولجەتىمدى جوبالارعا قاتىسقاندى قولايلى كورەدى. مەملەكەت تاراپىنان بەرىلگەن جەڭىلدىكتەر ارقاسىندا بىلتىر 1055 وتباسى تۇرعىن ۇيگە يە بولسا, بيىل 600 وتباسىعا پاتەردىڭ كىلتتەرى تابىس ەتىلدى. جىل اياعىنا دەيىن ولاردىڭ سانى 1300-گە جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە. قارجىلاي ەسەپتەسەك, 659474 مىڭ تەڭگەنىڭ 182 قارىزى ۇلەستىرىلدى. 55 جانە 126 پاتەرلى ەكى تۇرعىن ءۇيدى نەسيەلەۋ راسىمدەلدى. بۇگىندە وبلىس ورتالىعىندا ءۇش قۇرىلىس نىسانى تۇرعىزىلۋدا. «وسنوۆانيە» جشس 5 قاباتتى 90 پاتەرلىك ءۇيدىڭ قۇرىلىسىن بىرەر ايدىڭ ىشىندە اياقتاۋدى بەلگىلەپ وتىر. «پەتروستروي ليۋكس» كومپانياسى 55 پاتەرلىك تۇرعىن ءۇيدىڭ ءىشىن ارلەۋ جۇمىستارىنا كىرىسىپ كەتتى. «بەرەكە» شاعىن اۋدانىندا 45 پاتەرلىك ءۇيدىڭ ىرگەتاسى قالاندى. بۇدان تىسقارى «جاس وتباسى» باعىتى بويىنشا 75 پاتەرلىك باسپانانىڭ قۇرىلىسى اياقتالۋعا جاقىن. 15 جانە 27 پاتەرلىك ەكى تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى باستالدى. 93 پاتەرلىك ەكى ءۇي سالۋعا تاپسىرما بەرىلدى. تۇتاستاي العاندا, 2012 جىلى 28 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن پايدالانۋعا بەرىلسە, بيىل بۇل كورسەتكىش 34 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايدى.
2012 جىلى ۇكىمەتتىڭ شەشىمىمەن بەكىگەن جوبانىڭ ارتىقشىلىقتارى كوپ. ەڭ باستىسى, باعدارلاماعا قاتىسۋعا تىلەك بىلدىرۋشىلەر باسپانا قۇنىنىڭ ءبىر بولىگىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىندە جيناپ, قولجەتىمدى يپوتەكالىق نەسيە الۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى. 29 جاسقا دەيىنگى جاس وتاۋ يەلەرىنە ۇلكەن باسىمدىق قاراستىرىلعان. بالا سانىنا بايلانىستى بالل كورسەتكىشىنىڭ ارتا ءتۇسۋى دەموگرافيالىق احۋالعا دا وڭ اسەرىن تيگىزەرى ءسوزسىز. ەندى باعدارلاماعا ەنگىزىلگەن تولىقتىرۋلار نەگىزىندە جالعىزباستى ايەلدەر مەن اجىراسقاندار دا قاتىسا الادى. بۇل دا قامقورلىقتىڭ ءبىر ايعاعى بولسا كەرەك. ەڭ باستىسى, جەكە يەلىكتەرىندە ءۇي بولماۋلارى شارت. ءبىز ءوز تاراپىمىزدان تاپسىرىس بەرۋشى رەتىندە پۋل قالىپتاستىرۋ, بانك تاڭداۋ قىزمەتتەرىن كورسەتەمىز. جوبادا قامتىلعان 8 باعىتتىڭ 2 باعىتى تىكەلەي تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. ءبىرىنشىسى بويىنشا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى جۇمىستارىمەن اتقارۋشى ورگاندار اينالىسىپ, بارلىق ساناتتاعى ازاماتتار ۇزاقمەرزىمدىك جالعا الۋ, بولماسا ساتىپ الۋ قۇقىعىن يەلەنەدى. ەكىنشى باعىت جاس وتباسىلاردىڭ تۇرعىن ءۇي جايلىلىق دەڭگەيىن وڭتايلى شەشۋدى دىتتەيدى.
بۇگىندە راسىمدەۋ قۇجاتتارى ەشقانداي قيىندىق تۋعىزبايدى. سول سەبەپتى بولار, جاڭا كەلىسىمشارتتار جاساۋشىلار قاتارى مولايىپ كەلەدى. 9 ايدا جوسپارداعى 2330 كەلىسىمشارت ورنىنا 2490 كەلىسىمشارتقا قول قويىلدى. از ۋاقىتتىڭ ىشىندە بانكتەگى جيناق يەلەرىنىڭ سالىمدارىنان تۇسكەن كوميسسيالىق جانە پايىزدىق سىياقى مولشەرى دە كۇتكەندەگىدەن اسىپ ءتۇستى. بۇگىنگە دەيىن تابىس تابۋ سايكەس تۇردە 31439 مىڭ جانە 118751 مىڭ تەڭگەگە ارتىعىمەن ورىندالدى. ونىڭ باستى سەبەبى, قاتارىمىزعا كليەنتتەردى تارتۋ جۇمىسى بەلسەندى جۇرگىزىلدى.
سالىمشىلارعا قويىلاتىن باستى شارتتاردىڭ ءبىرى بەلگىلەنگەن كولەمدە سالىم جيناقتاۋ دەسەك, وكىنىشكە قاراي, بۇل تالاپتاردى ءبارى بىردەي ورىنداي بەرمەيدى. جوقتان وزگەنى سىلتاۋ ەتىپ, مىندەتتى تولەمدى مەزگىلىنەن كەشىكتىرەتىن جايتتار ۇشىراسادى. ەكىنشىدەن, تۇرعىندار قىزىعۋشىلىعىنىڭ ارتا تۇسۋىنە بايلانىستى كەيبىر پروبلەمالار تۋىنداپ وتىر. ماقساتتى تۇردە قارجى قۇيۋ جانە نەسيەلەۋگە دەپوزيتتىك ەسەپشوت اشقان سالىمشىلار سانى بۇگىندە 12 مىڭعا جۋىق. ولاردىڭ 500-گە جۋىعى جەتكىلىكتى قارجى جيناقتاپ, باسپانا الۋ پۋلىنا قاتىسۋعا ءازىر. وكىنىشتىسى سول, پاتەر كەزەگى باياۋ جىلجۋدا. ونىڭ سەبەبى بىرەۋ-اق: قۇرىلىس جۇمىستارىمەن اينالىساتىن كومپانيالار ساناۋلى عانا. ايتپەسە, قاراجات جوق ەمەس, بار. ال يگەرىلۋى قاناعاتتاندىرمايدى.
جوعارىدا باعدارلامانىڭ ءبىرىنشى باعىتى بويىنشا بارلىق ساناتتاعى ادامداردىڭ قاتىسۋىنا شەك قويىلماعانىن ايتىپ وتتىك. ولاردىڭ اراسىندا ءۇيى بارلارى جوق ەمەس. الداعى ۋاقىتتا وسى جاعىن مۇقيات ەسكەرگەن ءجون سەكىلدى. قالتالىلارعا جەڭىلدىكپەن پاتەر الۋ سونشالىقتى قيىن ەمەس. تىعىرىققا تىرەلەتىن تاعى دا بيۋدجەت قىزمەتكەرلەرى مەن جاس وتباسىلار بولماق.
قالاي دەسەك تە, جاستاردىڭ مەملەكەتتىك قولداۋىن ايقىن سەزىنىپ, قولجەتىمدى باعدارلاماعا قوسىلعانى قۋانتادى.
بالاحمەت مولدينوۆ,
«قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» اق سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق بولىمشەسىنىڭ
ديرەكتورى.
مىڭارالداعى قۋانىش
مىڭارال تەمىرجول بەكەتىندە جاڭا ءبىلىم ورداسى وقۋشىلارعا ەسىك اشتى. ونىڭ سالتاناتىنا وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى كارىم كوكىرەكباەۆ قاتىسىپ, بەكەت جەتكىنشەكتەرىنىڭ وزدەرىنە ارنالىپ سالىنعان مەكتەپتە تەك قانا جاقسى وقۋىنا تىلەكتەستىك ءبىلدىردى. جەر شالعايلىعىنا قاراماستان, وقۋشىلارعا ساپالى ءبىلىم, سانالى تاربيە بەرۋگە قولايلى زاماناۋي عيماراتتى ۇستازدارمەن بىرگە ارالاپ, اتا-انالار قۋانىشىن ءبولىستى.
بەكەتتە تۇراتىن وقۋشىلار بۇعان دەيىن مىڭارال اۋىلىنداعى مەكتەپكە بارىپ ءبىلىم الاتىن. ەندى ولاردىڭ ءوز مەكتەپتەرى بار. قۇرىلىسى 2012 جىلى باستالعان 120 وقۋشىعا ارنالعان مەكتەپتىڭ قۇنى 327 ميلليون تەڭگەنى قۇرادى. بىراق مىڭارالداعى قۋانىش مۇنىمەن بىتپەپتى. ايماقتاعى تۇششى سۋدىڭ تاپشىلىعىنان زارداپ شەگىپ جۇرگەن مىڭارال تەمىرجول بەكەتى مەن مىڭارال اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن ارنايى جاسالعان 2 سۋ تاراتۋ ورتالىعى دا پايدالانۋعا بەرىلدى. «اقبۇلاق» باعدارلاماسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلعان مىڭارال تەمىرجول بەكەتىندەگى اۋىزسۋ قۇرىلىسىنىڭ جۇمىسىنا 287 ميلليون, ال مىڭارال اۋىلىنداعى اۋىزسۋ جۇيەسى قۇرىلىسىنا 271 ميلليون تەڭگە جۇمسالىپتى. مىڭارالدىقتار ەندى وسى تاراتۋ ورتالىقتارى ارقىلى بالقاش كولىنىڭ زالالسىزداندىرىلعان سۋىن تۇتىناتىن بولادى. بۇعان دەيىن ءشولدى جانە شولەيتتى اۋدانعا ورنالاسقان نازاربەكوۆ, شىعاناق جانە كۇشامان اۋىلدارىنا تۇششى سۋ جەتكىزىلىپ بەرىلگەن بولاتىن.
ساپالى اۋىزسۋ جۇيەسى بۇگىندە مويىنقۇم مەن ۇلانبەل اۋىلدارىنا تارتىلىپ جاتىر.
كوسەمالى ساتتىباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
جامبىل وبلىسى,
مويىنقۇم اۋدانى,
مىڭارال بەكەتى.
ىلگەرىلەۋدىڭ ىرگەتاسى
تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا پرەزيدەنت «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىندا «الدىمەن ەكونوميكا, سودان سوڭ ساياسات» دەگەن قاعيدانى ۇستانعانى بارشامىزعا ءمالىم. ساياسي رەفورمالاردىڭ ءاربىر كەزەڭىن ەكونوميكانىڭ دامۋىنىڭ دەڭگەيىمەن ۇشتاستىرا بىلگەن ەلىمىز دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا شىعا ءبىلدى.
سول كەزدە ەلباسى 2030 جىلعا قاراي قازاقستاندى الەمنىڭ دامىعان 50 ەلىنىڭ قاتارىنا شىعارۋ جونىندە مەجە بەلگىلەسە, ول 15 جىلدىڭ ءىشىندە تولىقتاي جۇزەگە اسىرىلدى. ءوتكەن جىلدىڭ 14 جەلتوقسانىنداعى قازاقستان حالقىنا ارناعان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى كەزەكتى جولداۋىندا پرەزيدەنت: «ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن كوتەردىك, ەندى ساياسي رەفورمالار مەن حالىقتىڭ رۋحاني-مادەني دەڭگەيىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان شارالارعا باستى نازار اۋدارۋىمىز كەرەك» دەگەن بولاتىن. ەل دامۋىنىڭ ەرتەڭىن ايقىنداعان ستراتەگيادا كورسەتىلگەن ءمىندەتتەر اۋقىمدى. الايدا, بۇل تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا قازاقستاندىقتار قازىردىڭ وزىندە بەرىك نەگىز قالاپ ۇلگەردى.
ونى وبلىستىڭ شالعاي اۋداندارىنىڭ ءبىرى ويىل وڭىرىندە اتقارىلعان يگىلىكتى ىستەردەن دە اڭعارۋعا بولادى. 2013 جىلدىڭ 1 قاراشاسىنا اۋدان بويىنشا «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» جول كارتاسىنا قاتىسۋعا 278 ادام تىلەك ءبىلدىردى. ونىڭ ىشىندە 277 اداممەن الەۋمەتتىك كەلىسىمشارت جاسالدى. جاستار تاجىريبەسىنە 49 ادام جىبەرىلدى نەمەسە جوسپار 123 پايىز ورىندالدى. وسى باعىت بويىنشا 20 ادام كاسىپتىك وقۋعا, 21 ادام قايتا دايارلاۋعا, 3 ادام بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا جىبەرىلدى.
«اقبۇلاق» باعدارلاماسى بويىنشا وتكەن جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنگەن قارجىعا قاراتال, كوپتوعاي جانە قاراوي ەلدى مەكەنىندە جاڭا اۋىزسۋ قۇبىرى پايدالانۋعا بەرىلدى. قايىڭدى اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ ورتالىعى اقجار ەلدى مەكەنىندە اۋىزسۋ قۇبىرىن جۇرگىزۋ ماسەلەسى وبلىستىق ورگاندارعا ۇسىنىلىپ, 2015 جىلعا دەيىنگى ايماقتىق دامۋ باعدارلاماسىنا ەنگىزىلدى.
2012 جىلى «كوركەيە بەر, تۋعان جەر» اكتسياسى اياسىندا كوپتوعاي اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ امانگەلدى ەلدى مەكەنىندە, اعىمداعى جىلى اقكەمەر, بەستاماق, قاراكول, قاراكەمەر, قۇمجارعان ەلدى مەكەندەرىندە ۇڭعىما قۇدىقتار قازىلىپ, اۋىزسۋ ماسەلەسى شەشىلدى. اتقارىلعان جۇمىستار ءناتيجەسىندە اۋدان تۇرعىندارىن ساپالى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋ 68,8 پايىزعا جەتىپ, بۇگىنگى تاڭدا اۋدانداعى 7 اۋىلدىق وكرۋگ ورتالىعىنىڭ التاۋى ورتالىقتاندىرىلعان ساپالى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتىلدى.
اۋداندا اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا جانە اسىل تۇقىمدى «ەدىلباي» قويىن وسىرۋگە بەتبۇرىس جاسالۋدا. 2011 جىلدان باستالعان مەملەكەتتىك «سىباعا» باعدارلاماسى بويىنشا نەسيەلىك جەلىمەن بۇگىنگە دەيىن 26 شارۋاشىلىق 117,0 ملن. تەڭگەگە 665 تاۋارلى ءىر قارا ساتىپ الدى. 2012 جىلى «جايىلىمداعى قوي شارۋاشىلىعى» باعدارلاماسى بويىنشا 13 شارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىنا 153,7 ملن. تەڭگە نەسيە ءبولىنىپ, 5614 قوي الۋلارىنا كومەك بەرىلدى.
جىل سايىن اۋداندا جاڭا مەكتەپتەر, بالاباقشالار, دارىگەرلىك پۋنكتتەر جانە تۇرعىن ۇيلەر بوي كوتەرۋدە. ەلدى مەكەندەردى كورىكتەندىرۋ جانە جارىقتاندىرۋ جۇمىستارى قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. اۋدان ورتالىعىنداعى كوشەلەرگە اسفالت توسەلىپ, سۋاعارلار سالىندى, جارىقتاندىرىلدى. جاڭا ساياباق سالىنىپ جاتىر. وسىنىڭ بارلىعى دا «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنان باستاۋ الىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسى ەكەنى ءسوزسىز. ستراتەگيا جاريالانعان ءبىر جىل كولەمىندە وسىنداي وڭ وزگەرىستەر بولىپ جاتقانىن كورگەن حالىق ونىڭ ءومىرشەڭدىگىنە سەنىمدى.
بەرىك بيسەكەنوۆ,
ويىل اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ
حاتشىسى.
اقتوبە وبلىسى.
