«وسىمدىكتەر الەمى» كەشەندى وقۋ-ادىستەمەلىك جوباسىنىڭ جەتەكشىسى گوزەل قۇلجاباەۆامەن سۇحبات
– گوزەل الىپبايقىزى, ەلىمىزگە تانىمال تابيعات جاناشىرى رەتىندە ەرەكشەلەنۋىڭىزگە نە سەبەپشى بولدى؟
«وسىمدىكتەر الەمى» كەشەندى وقۋ-ادىستەمەلىك جوباسىنىڭ جەتەكشىسى گوزەل قۇلجاباەۆامەن سۇحبات
– گوزەل الىپبايقىزى, ەلىمىزگە تانىمال تابيعات جاناشىرى رەتىندە ەرەكشەلەنۋىڭىزگە نە سەبەپشى بولدى؟
– العاشىندا تەك تابيعات-انانىڭ كوركەمدىگىنە, عالاماتتىعىنا قىزىعۋشىلىعىم باسىم بولدى. سوسىن, بىرتىندەپ تابيعاتتى قامقورلىققا الۋ جايلى تىڭ ويلار تۋىنداي باستادى. جىلجىعان جىلدارمەن ۋاقىت اتتى تورەشى اكەلگەن ءمۇمكىندىكتەردى پايدالانىپ, شەتەلدەرگە شىققاندا, اسىرەسە, دامىعان مەملەكەتتەرمەن ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى تابيعات سالاسىن سالىستىرىپ, ولقىلىقتاردى تابيعات جاناشىرى رەتىندە كورە باستادىم. سارالاپ وتىرسام, تابيعات باقتارى مەن قورىقتارىنىڭ ازدىعى, وسى سالانى جەتىك مەڭگەرگەن ۇلتتىق كادرلاردىڭ جوقتىعى كورىنە باستادى. مىسالى, سلوۆاكيا مەملەكەتى جەرىنىڭ 78 پايىزى ورمان-توعاي بولسا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلان-بايتاق جەرىنىڭ 4 پايىزى عانا ورماندى القاپ دەگەن ستاتيستيكالىق اقپارات مەنى ويلاندىردى.
– جاسىل جەلەكتى جايقالتىپ, «گوزەلدىڭ گۇلستانى» اتاندىرعان الەمنىڭ بۇگىنگى احۋالى تۋرالى كەڭىرەك ايتىپ بەرسەڭىز؟
– الماتى قالاسىندا ورنالاسقان «گۇلستان» گۇل باعىنا 2005 جىلدان باستاپ كەلۋشىلەر سانى جىل سايىن ارتىپ وتىر. وسى ۇلگىلى باق جەر ءجانناتى جەتىسۋ ايماعىندا, ناقتىلاي تۇسسەم, الماتى وبلىسى, كەربۇلاق اۋدانى, باسشي اۋىلدىق وكرۋگىندە جالعاسىن تاپتى. نۇرىم, باسشي اۋىلدارىندا 30 گەكتار جەرگە ءارتۇرلى تاقىرىپتىق, تانىمدىق باقتار جاسالدى. وسى باقتار قازاقستاننىڭ ءاربىر ەلدى مەكەنىندە جاسالىناتىن باقتاردىڭ العاشقى قادامى بولىپ تابىلادى. ەلىمىزدە ۇلتتىق باقتاردىڭ سانىن كوبەيتۋدىڭ جارقىن جولى – مەملەكەت تاراپىنان بەلگىلەنگەن وتباسى جىلى اياسىندا مەن «انالاردىڭ قۇرمەتىنە باق ەگەيىك» دەگەن ۇندەۋ جاريالاپ, حالىقتىق قولداۋ تاۋىپ «باتىر انا» باعى دۇنيەگە كەلدى. بۇگىندە 10 گەكتار جەردە 27 ءتۇرلى اعاشتار مەن بۇتالار بارلىعى 6000 ءتۇپ جايقالا ءوسىپ تۇر. مۇنى جەتىسۋلىقتار اناعا دەگەن قۇرمەتتىڭ جاڭا ۇلگىسى دەپ باعالاپ, باقتاردىڭ سانىن كوبەيتۋدىڭ تىڭ جولى دەپ تانىپ وتىر. بولاشاقتا ءاربىر ەلدى مەكەندە انالاردىڭ قۇرمەتىنە باقتاردى ءوسىرىپ, جەرىمىزدى جاسىل جەلەكپەن جايقالتا بىلسەك, نۇر ۇستىنە نۇر ەمەس پە؟!
مادەنيەت جىلى اياسىندا 5 گەكتار جەرگە الما باعى ءوسىرىلىپ, سول باققا قازاقتىڭ جەزتاڭداي ءانشىسى, قوعام قايراتكەرى نۇرعالي ءنۇسىپجانوۆتىڭ اتى بەرىلدى. ءبىز ومىردە 60, 70, 80, 90, 100 جاسقا كەلگەن قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ قۇرمەتىنە مەرەيتويلار جاساپ ءجۇرمىز. شاپان جابۋ, ات مىنگىزۋ, اۆتوكولىك سىيلاۋ راسىمدەرىمەن شەكتەلەمىز. مەنىم ۇسىنىسىم – وسىنداي مەرەيتويلاردىڭ ورنىنا نەگە باقتار جاساپ, سول ازاماتتار مەن ازاماتشالاردىڭ اتتارىن بەرمەسكە. بۇل جەردە قوزعاپ وتىرعان ويىم – باقتار كەلەسى ۇرپاققا ماڭگىلىك قىزمەت جاسايدى. 2011 جىلى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق مەرەكەسىنە وراي «ءار اۋىلدىق وكرۋگتە 20 مىڭ ءتۇپ اعاش» اتتى ۇندەۋ جاريالاپ, العاشقى قادامدى ءوزىم تۋىپ-وسكەن ءوڭىرىم باسشي اۋىلدىق وكرۋگىنەن باستاپ 10 گەكتار جەرگە 36000 ءتۇپ اعاش كوشەتىن تىگىپ, وزگەلەرگە ۇلگى, ونەگە كورسەتە بىلدىك. ناتيجەسىندە, باسشي, نۇرىم, ارالتوبە اۋىلدارىنداعى مەكتەپتەر مەن بالاباقشالار اۋلالارى جاسىل جەلەككە ورانىپ, ءبۇلدىرشىندەر شادىمان شاتتىققا بولەندى. نۇرىم اۋىلىندا 2008 جىلى سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلگەن مەشىتتىڭ دە اينالاسىنا 2 گەكتار جەرگە 1000 ءتۇپ قىلقان جاپىراقتى اعاش كوشەتتەرى تىگىلدى. 2012 وتباسى جىلىندا ورتالىق ازيا بويىنشا تۇڭعىش «باتىر انا» باعىن باسشي اۋىلدىق وكرۋگىندە اشىپ, اياداي اۋىلدان 130 اياۋلى انالار شىققاندىقتان سول انالاردىڭ قۇرمەتىنە «باتىر انا» باعى دەگەن ات بەردىك. سونداي-اق, ءبىزدىڭ باستاپ, قولداۋىمىزبەن جامبىل وبلىسىندا 400-دەن استام مەكتەپ اۋلالارىندا انالارعا ارنالعان اللەيالار جاسالىندى.
كەڭ بايتاق ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى, ونىڭ ەكولوگيالىق تۇراقتىلىعى – ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى ەكەنى ءمالىم. وسكەلەڭ ۇرپاق ساناسىنا ولكەنى گۇلدەندىرۋ جانە كوگالداندىرۋ جۇمىستارىن جوعارى دەڭگەيدە ۇيرەتۋ ماقساتىمەن «گۇلستان» عىلىمي-تانىمدىق جۋرنالى مەن «گۇلزار» قوعامدىق بىرلەستىگى «ءار اۋلانىڭ گۇلدەنگەنى – مەملەكەتتىڭ گۇلدەنگەنى» دەگەن ۇرانمەن رەسپۋبليكا كولەمىندە جەتى جىلدان بەرى جۇمىس ىستەۋدە. 2008-2009 وقۋ جىلىنان باستاپ «وسىمدىكتەر الەمى» كەشەندى ادىستەمەلىك ۇسىنعان ەدىك. بۇل ادىستەمەلىك قۇرالداعى «گۇلدەر الىپپەسىندە» 40 وسىمدىك اتاۋى بەرىلگەن. اتا-انالار, بالالار, تاربيەشىلەر وسى الىپپە ارقىلى ءوسىمدىكتەردىڭ اتاۋلارىمەن تانىسىپ, تانىمدىق دەڭگەيلەرىن كوتەرەدى, ءسوز قورلارى تولىعادى. وسىمدىكتەردىڭ وتانى, ءتۇر-ءتۇسى, ءوسۋ, گۇلدەۋ مەرزىمدەرى تۋرالى قۇراستىرىلعان ولەڭدەردى جاتتاۋ ارقىلى بۇلدىرشىندەردىڭ ەستە ساقتاۋ قابىلەتتەرى داميدى. «ەرتەگىلەر سەرياسى» ايدارىمەن بەرىلگەن ماتەريالدار مازمۇنىنىڭ ماندىلىگىمەن, قىزىقتىلىعىمەن, ءتىلىنىڭ جەڭىلدىگىمەن ۇتىمدى. ديداكتيكالىق ويىندار بويىنشا بەرىلگەن تابيعاتتىڭ اسەم گۇلدەرى بەينەلەنگەن سۋرەتتەر ارقىلى بالالاردىڭ جەكە باسىنىڭ ءبىلىمى مەن تانىمى دامىتىلىپ, ويىن ءۇستىندەگى قاراپايىم ەڭبەك داعدىلارى جەتىلدىرىلەدى. ويىن كەزىندە بالالار وسىمدىكتەر الەمىمەن جاقىنىراق تانىسىپ, بولمە وسىمدىكتەرى مەن دالا گۇلدەرىنىڭ ەمدىك قاسيەتتەرىن ۇعىنىپ, دارىلىك وسىمدىكتەردى اجىراتا بىلۋگە ۇيرەنەدى. ساناماق ادىستەمەلىك قۇرالى بالاباقشا بۇلدىرشىندەرى ءۇشىن تارتىمدى, مازمۇنى تەرەڭ. بوياماقتاردىڭ ءتۇر-تۇستەرى انىق جانە الۋان تۇرلىلىگىمەن ەرەكشەلەنەدى. مىنە, وسى وقۋ قۇرالدارى «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم ءجانە عىلىم مينيسترلىگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا 2011-2012 وقۋ جىلىندا قولدانۋعا رۇقسات ەتكەن وقۋ باسىلىمدارىنىڭ تىزبەسىن بەكىتۋ تۋرالى» 2011 جىلعى 21 اقپانداعى №68 بۇيرىعىمەن بەكىتىلىپ, قولدانىسقا ەنگىزىلدى. جالپى, وسىمدىكتەر الەمى وقۋ ادىستەمەلىك كەشەنىمەن 58 كىتاپ شىعارىپ, ەل يگىلىگىنە ۇسىندىق. تاعى ءبىر ايتا كەتەر جايت, ەكسپو-2017 قارساڭىندا الماتى وبلىسى, كەربۇلاق اۋدانى, سارىوزەك كەنتىندە 10 گەكتار جەرگە «گۇلدەر الىپپەسى» اتتى تانىمدىق باعى بوي كوتەرەدى.
– تاۋەلسىزدىك ءسىزدىڭ ومىرىڭىزگە قانداي وزگەرىستەر ەنگىزىپ, جاقسىلىقتىڭ جولىن اشتى؟
– تاۋەلسىزدىك مەن ءۇشىن ۇلكەن باقىت. تاۋەلسىزدىك دامىعان ەلدەرگە جول اشتى, كەرەمەت جەرلەردى كورۋگە, ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك بەردى. وركەنيەتتى ەلدەرگە بارىپ تاجىريبە جيناپ, باق جاساۋدا سول ءبىلىمىمدى پايدالانىپ ءجۇرمىن. يران, پولشا, گەرمانيا, تايلاند, قىتاي, انگليا ەلدەرىن كورىپ, تاڭعاجايىپ تابيعاتىن تاماشالادىم. سونىمەن قاتار, كوگالداندىرۋ مەن گۇل كورمەلەرىنە قاتىسۋ مۇمكىندىگى تۋىپ, تۇركيا, ۇلىبريتانيا, پولشا, قىتاي مەملەكەتتەرىنە بارعان ساپارلارىمدا كوپ وي ءتۇيدىم.
اڭگىمەلەسكەن
نۇربول الدىباەۆ,
الماتى وبلىسى.
«ەگەمەن قازاقستان».
