ي.س.تۋرگەنەۆتىڭ ەشقانداي وزگە تۋىندىلارعا ايىرباستامايتىن «قاراسوزبەن جازىلعان ولەڭ» اتتى شىعارماسى بار. العاش وقىعان بوزبالا كەزدەن باۋراپ, ءالى دە سول ءبىر ىستىق تابى وسى كۇنگە دەيىن جانىمدى جۇباتىپ جۇرگەن شاعىن جانرعا دەگەن قۇشتارلىق قازىر دە بويىمدى باۋراپ كەلەدى.
ي.س.تۋرگەنەۆتىڭ ەشقانداي وزگە تۋىندىلارعا ايىرباستامايتىن «قاراسوزبەن جازىلعان ولەڭ» اتتى شىعارماسى بار. العاش وقىعان بوزبالا كەزدەن باۋراپ, ءالى دە سول ءبىر ىستىق تابى وسى كۇنگە دەيىن جانىمدى جۇباتىپ جۇرگەن شاعىن جانرعا دەگەن قۇشتارلىق قازىر دە بويىمدى باۋراپ كەلەدى.قازاق پروزاسىنىڭ بالاڭ تۇسىندا «مۇڭلى, قوڭىر» داۋىستى بوزبالا مۇحتاردىڭ, كەيىن كەرميىق عابيت دەگداردىڭ, سودان كەيىن وركيىك ورالحاننىڭ تۋىندىلارىندا نىسانالى سيپات العانىمەن دە, ءپريشۆيننىڭ, بوندارەۆتىڭ, كۋرانوۆتىڭ, حاليل جابران ءحاليلدىڭ, بورحەستىڭ «قارا سوزبەن جىرلاعان» تۋىندىلارىنداعى ۇلى پوەزيالىق قۇدىرەت, تەرەڭ تەبىرەنىس, ءمولدىر دە تازا مۇڭ, ويلى دا ۇعىمدى استار, شىمىر دا شىنايى سەزىم ارالاسقان, ءبىر ءوزى ءبىر پوۆەستىڭ جەلىسى مەن ماعىناسىن بەرەتىن «الاقانداي اڭگىمەلەردىڭ» اسەرى – ءسوزدىڭ تاتى كەرمەك تاتىعان كەكسە قالامگەر ءۇشىن ءالى دە تاڭسىق, ءالى دە سيقىرلى, ءالى دە تىلسىم قۋات كوزى. ول ءدامدى العاش تاتىرعان سوناۋ الپىسىنشى جىلداردىڭ اياعىندا «لەنينشىل جاستىڭ» ادەبيەت بەتىندەگى ايىندا ءبىر باسىلاتىن ي.س.تۋرگەنەۆتىڭ «قارا سوزبەن جازىلعان ولەڭدەرى» جانە سونىمەن جارىسا جاريالاناتىن كولەمى جارتى پاراقتان اسپايتىن قۇرمانعازى ءمۇستافيننىڭ «شاعىن اڭگىمەلەرى» ەدى.
ول تۇستا ءبىر-بىرىمىزبەن سىرلاستىعىمىز جوق بولسا دا, سوناۋ الپىسىنشى جىلداردىڭ اياعىنان باستاپ قۇراعاڭمەن جان دۇنيەمىزدى سىرتتاي جاراستىرعان ءبىر نازىك قىل تالشىق – وسىناۋ قۇدىرەتتى دە سيقىرلى «قارا سوزبەن جازىلعان ولەڭدەر» ەدى. قازىر كوز جۇگىرتكەنىمدە بايقاعانىم, جيىرما بەس جاستاعى قۇرمانعازى قارامان ۇلى مۇستافيننىڭ سول «الاقانداي اڭگىمەلەرى», شىندىعىندا دا, كوركەم سوزىمىزدەگى كوركەمدىگى ەرەكشە ءتۇيىندى تۋىندىلار ەكەن. وعان وسىدان وتىز ەكى جىل بۇرىن شىققان «اق قايراڭ» جيناعىن قايىرا وقىعاندا انىق كوزىم جەتتى.
مىنە, تابانىنا شوگىر كىرگەن بالا جول شەتىندە شالقاسىنان ءتۇسىپ جاتىر. كوك اسپاندا اقشا بۇلتتار قالىقتايدى. «ايتەۋىر, الدەقايدان كەلىپ, الدەقايدا كەتىپ جاتاتىن جۇمباق جولاۋشىلار». بالا «اسپانعا قاراپ جاتىپ» بۇلتتان «اجەسىنىڭ سۋرەتىن تاۋىپ الادى. ال, مىناۋ – اتاسى. اتاسىنىڭ ار جاعىنداعى بۇلت – اناسى. اناسى كەيدە وزىنەن ءوزى ءۇنسىز جىلاپ الادى. نەگە؟ ەندى بالا بۇلتتاردان اكەسىنىڭ سۋرەتىن ىزدەيدى. ەشبىر بەينە ۇنامايدى جانە ەشقايسىسى اكەسىنە ۇقسامايدى. ويتكەنى, اكەسىنىڭ زيراتى دا جوق, سەبەبى, سوعىستا حابارسىز كەتكەن. سوندىقتان ونىڭ بەينەسىن بۇلت تا سالا المايدى. قانداي جانتۇرشىگەرلىك قاسىرەت. اكەگە دەگەن قانداي سارتاپ ساعىنىش. بۇل بالالىعىن سوعىس ۇرلاعان ۇرپاقتىڭ قاسىرەتى. قۇراعاڭنىڭ سول ساعىنىشى الپىستان اسقان سوڭ عانا, بەلگىسىز جاۋىنگەرلەر قابىرىنەن اكەسىنىڭ مۇردەسى تابىلىپ, بالاسى قاناعات ەكەۋى اتامەكەنىنەن ءبىر ۋىس توپىراق الىپ بارىپ, زيراتىنا شاشقان سوڭ عانا باسىلدى. ساعىنىش پەن ۇزىلمەگەن ءۇمىتتىڭ تابىن ەندى وكسىك باستى. جەتپىسكە كەلسە دە اكەسى ەسىنە تۇسكەندە ءالى دە قۇرەكەڭنىڭ كوزىنەن مولدىرەپ جاس شىعا كەلەدى. ال مەن شەتتە جاتقان انامنىڭ قابىرىنە قىرىقتان اسقان سوڭ عانا توپىراق سالىپ ەدىم.
ءومىردىڭ وزىنەن ويىپ الىنعان توتيايىنداي وسىناۋ اششى زاپىراننىڭ ورنىن كەلەسى بەتتە جارقىن شۋاق الماستىرادى. انە, «كوبەلەك قۋعان ءبۇلدىرشىن قىزدار «اق كويلەكتەرى كوك شالعىندا اق ساۋلەدەي اعاراڭداپ ۇزاپ بارادى. اتا-انالارى بويلاپ-بويلاپ, كۇن سالا قارايدى. قايسىسى كوبەلەك, قايسىسى قىزى ەكەنىن اجىراتا المايدى...». قانداي جان جادىراتار باقىتتى كورىنىس, ريزا كوڭىل دەسەڭشى! الگى اكەسىز جەتىم بالا مەن مىنا ۋايىمسىز كوبەلەك قۋعان بالبوبەك قىزداردىڭ اراسىندا شىرقىراپ جىلاپ جاتقان شىندىق قانا بار. ارينە, ول بالاۋسا بالعىندار جوعالمايدى. سەبەبى, قالاي بارساڭ دا, قاي قياندا جۇرسەڭ دە اۋىلعا – «بەتەگە, جۋسان اراسىمەن يرەلەڭ قاعىپ, سۇتتىگەن, توبىلعى اراسىمەن بۇرالاڭداپ قالدىعايتىعا باستاپ الىپ كەلەتىن جالعىز اياق جول» بار. ول جولدىڭ «ءومىرى دە سول ماڭ دالاداعى قۇلاعان قىستاۋلار جانىندا, قاڭىراعان مەكەنجايلار مەن توزعان تامدار توڭىرەگىندە ءوتىپ جاتىر». سول «جالعىز اياق جولمەن ادامدار ءبىر-بىرلەپ كەتىپ جاتادى. جالعىز اياق جول بەل اسىپ, بوگدە وڭىرلەرگە, جۇرت بىلمەيتىن مەكەندەرگە باعىت الىپ بارادى. انە, ول بايتاق دالانىڭ كەڭ قۇشاعىنا ەنىپ كورىنبەي دە كەتتى. بىراق جوعالىپ كەتكەن جوق. ويتكەنى, جولدار وراعىتىپ وتىرىپ وتانىن قايتا تابادى...». جول شەتىندەگى اكەسىز جەتىم ۇلدى دا, كۇمىس كۇلكىلى قىزداردى دا سول جول تابىستىرادى. سول «جالعىز اياق جول» جىل سايىن شاتىرى مەن قارماعىن ماشينەسىنىڭ قورابىنا سالىپ الىپ: «قوعالى كولدەر, قوم سۋلار, شىرايىن كورىپ, شاتتاندىم. قۇم سۋىرعان كولدەردىڭ, بەدەرىن كورىپ باجايلاپ, ارمەن قاراي اتتاندىم...» دەپ ىڭىلداي اندەتكەن قۇرەكەڭدى ءبىر جىلى – الاكول, اياگوز, شىڭعىستاۋ, باياناۋىل, ەسىل, تورعاي, ىرعىز ارقىلى – قالدىعايتىعا, كەلەسى جىلى – اۋليەاتا, قورقىتاتا, شالقار ارقىلى تاعى دا قالدىعايتىعا, سودان كەيىن جانە دە – ءۇستىرت, اتىراۋ, ورال ارقىلى قالدىعايتىداعى قۇرمانعازىنىڭ قاراسۋىنا باستاپ اكەلەدى.
ول شاتىرىن تىگىپ الىپ, وڭاشا قالدىعايتىنىڭ قاراسۋىنا جاپادان جالعىز بارىپ قارماق سالادى. مەنىڭ ويىمشا, قۇرەكەڭ قالدىعايتىنىڭ بالىعىن ەمەس, جوعالتىپ العان, سوعىس تارتىپ الىپ كەتكەن بالالىق باقىتىن ىزدەپ قارماق سالىپ وتىرعانداي سەزىلەدى. جازۋشى بارلىق شىعارماسىنداعى باستى وقيعا قالدىعايتىدان ءورىس الىپ, قالدىعايتىعا قايتىپ كەلۋمەن اياقتالادى. تەڭىزگە دە, كولگە دە قۇيمايتىن, تەك قاراتوبەنى اينالىپ قانا تىنىم تاباتىن قالدىعايتى – قۇرمانعازى ءۇشىن اق جايىقتان دا, سىرداريادان دا, ەرتىستەن دە ۇلى ءومىر دارياسى. سول ءبىر شولاق تا ۇلى داريانىڭ ءبىر ءيىرىمى قۇرمانعازىنىڭ قاراسۋى دەپ اتالادى. اۋىلداستارى سولاي دەپ اتاپ, كارتاعا ءتۇسىرتىپتى. بۇل جازۋشىنىڭ تاعدىرىنا, قالدىعايتىعا دەگەن ۇلى ماحابباتىنا, سوعىستان قايتپاعان بوزداقتارعا, سول بوزداقتاردى ساعىنىپ عۇمىر كەشكەن جەسىرلەر مەن اكەسىز جەتىمدەردىڭ كوز جاسىنا, جالعىز اياق جولعا كورسەتىلگەن قۇرمەت. وسىندايدا ءوزىڭنىڭ تۋعان جەرىڭە باستاپ اپاراتىن جالعىز اياق جولدار ەسكە تۇسەدى. سول سۇرلەۋ ساقتالدى ما ەكەن, جوق, ءوشىپ كەتتى مە, كىم ءبىلسىن. سول سوقپاقتى سالعاننىڭ ءبىرى ءبىزدىڭ تابانىمىز ەمەس پە ەدى. ءىزىمىز ساقتالدى ما ەكەن؟ قايدام.
قۇرمانعازى قارامان ۇلى ءمۇستافيننىڭ ءبىر پاراقتان تۇراتىن «سۇيىسپەنشىلىك ساكىسىنىڭ» سيۋجەتىندە تۇتاس ءبىر حيكاياتتىڭ جەلىسى جاتىر. تاقىرىبى – ادالدىق. ادالدىق بولعاندا – مىنەزدى ادالدىق. سارسەن شالدىڭ اۋلاسىندا ساكى بار. تۇندە تەرەزەسىن اشىپ قويىپ ۇيىقتايتىن ادەتى. ءبىر ءتۇنى ەكى عاشىق الگى ساكىگە پانالايدى. تاڭ اتقانشا عاشىق جىگىتتىڭ تىلىنەن بال تامادى. سارسەكەڭنىڭ جاستىق كەشۋى ەسىنە ءتۇسىپ, بويى عاشىقتارمەن بىرگە بالقيدى. ولاردى كەلەسى تۇندە اسىعا, سۇيىنە كۇتەدى. ارادا اي وتەدى. كوز جازدىرعان الگى جىگىت تاعى دا ساكىگە جايعاسىپ, سول باياعى جاتتاندى سوزدەرىن قايتالاي جونەلەدى. بىراق قىزدىڭ داۋىسى باسقا. ىزا بولعان قارت: «ءاي, ساياسات, تاپ سول اكەڭنىڭ!.. نە وتتاپ وتىرسىڭ!», – دەپ اقىرىپ جىبەرەدى. «عاشىقتار» تاباندا عايىپ بولادى. كوپكە دەيىن كوزى ىلىنبەيدى. «ەرتەڭگىسىن قارت ءالى سىرى دا وڭىپ ۇلگەرمەگەن ساكى تاقتايلارىن تىگىنەن قاقىراتا سوگىپ بولشەكتەدى دە, وتىن قوراعا اپارىپ بالتا-مالتاسىمەن قوسا لاقتىرىپ جىبەردى». وسى مىنەزى ارقىلى سارسەن قارت ءوزىنىڭ ادالدىعىن عانا ەمەس, ماحابباتىن دا قورعاپ وتىر. وسى تازالىق قالامگەر ەمەس, ازامات قۇرمانعازىنىڭ ءوز بويىندا بار قاسيەت. ءوزى جوعالتقان قۇجاتىن ىزدەپ ءجۇرىپ, بىرەۋدىڭ ءتۇسىرىپ العان دۇنيەسىن سوڭىنان قۋىپ ءجۇرىپ اپارىپ بەرەتىن «ىزشىلدىگى» سونىڭ ايعاعى.
«مۋزەيدەگى مۇڭ» اتتى الاقانداي اڭگىمەسىندە سونداي ار تازالىعىنىڭ نىساناسى بار. كەيۋانا مۇراجايدىڭ ەدەنىن جۋىپ جاتىر. مۇراجاي قىزمەتكەرى بالشىق جابىسقان تابانىمەن جۋىلعان ەدەندى ايعىزداپ وتە شىقتى. كەيۋانا ءۇنسىز ءسۇرتىپ الدى. ەندى الگى قىزمەتكەر تەمەكىسىن بۋداقتاتا وتە بەرىپ تۇقىلىن ەدەنگە لاقتىرا سالدى. كەيۋانا ءۇنسىز كۇرسىنەدى. سوندا كىم مادەنيەتتى؟ مادەني قۇندىلىقتى ساقتايتىن قىزمەتكەردىڭ مادەنيەتى الگى مە؟ ماعان الگى مادەنيەت قايراتكەرىنىڭ ارىن كەيۋانا تازالاپ جۇرگەندەي اسەر قالدىردى. توبىلعىلى سايدان ءوتىپ بارا جاتىپ ەرقارا اتتان ءتۇسىپ, تاڭداپ ءجۇرىپ قامشىعا ساپ قيىپ الدى. «سوسىن ءلام دەمەستەن, كىدىرمەستەن, اتىن جەتەكتەپ سايدان شىعا بەردى. قارت جۇزىنە جاۋتاڭداي قاراعان ءجۇز جاساعان قارعالار ونىڭ توبىلعىلى سايعا سوڭعى رەت كەلگەنىن, سوڭعى رەت قامشى ساپ العانىن ايتپاي-اق اڭعارعانداي, كوڭىلسىز قارقىلداسىپ, قوش-قوش ايتىسىپ جاتىر...».
ءيا, ءبىز بىلەتىن توبىلعىساي قازىر جوق. تراكتورمەن جىرتىلىپ كەتكەن. ەركەقارا توبىلعىساي يەسىز قالدى دەپ وكىنەدى. ال ءبىز سول توبىلعىسايدى ىزدەپ تابا الماي وكىنەمىز. جاستارى قارايلاس ەكى قارتتىڭ ويى بىرەۋ, ۋايىمىنىڭ سەبەبى ەكەۋ. مىنە, بوياماسىز ءومىر, بوياماسىز ءومىر شىندىعى, ولمەيتىن كوركەمدىك شىندىق دەگەن وسى. سونشاما تەرەڭ تەبىرەنىسكە قۇرىلعان, وقيعاسى شىمىر, ءسوزى ورىندى, ىشكى ىرعاعى ۇندەس, جالعان داۋىسسىز, ارتىق دەمى بىلىنبەيتىن ءبىر جۇتىم اۋا سياقتى «قارا سوزبەن جازىلعان جىردىڭ» ازابى – ءبىر تۇيىرلەپ ساناپ وتىرىپ قۇمنان عيمارات تۇرعىزعانمەن بىردەي. ءبىر عانا ارتىق قولدانىلعان ءسوز سۇيەل سياقتى كورىنىپ تۇرادى. مەن قۇرمانعازى قارامان ۇلى مۇستافيننىڭ «اق قايراڭ» اڭگىمەلەر جيناعىن قايىرا وقىعاندا اۆتوردىڭ قالام قارىمىنىڭ قۋاتتىلىعىنا, ەرتە ەسەيگەنىنە, دەمىن ىشىنە تارتا وتىرىپ ەمەۋرىن تانىتقان تالعامىنا ءتانتى بولدىم. شىن شىعارماشىلىق شەبەرلىككە وتىز جاسقا جەتپەي جەتكەن ەكەن. شاعىن اڭگىمەلەر ءبىر-ءبىرىنىڭ مازمۇنىن تولىقتىرا كەلە اعىسى تەرەڭدە جاتقان تۇعىرلى تۋىندىنىڭ دەڭگەيىنە كوتەرىلگەن ەكەن. ءوزىمنىڭ قولىمنان كەلمەگەن اڭساردى جازۋشى قۇرمانعازى ورىنداپتى. شىعارماشىلىق پسيحولوگياعا ءتان سىڭارلاستىق دەگەن دە وسى ەمەس پە.
وسىناۋ «الاقانداي اڭگىمەلەردەگى» كوركەمدىك شىندىق پەن سەزىم شىنايىلىعى, پوەزيالىق تەگەۋرىن, ىرعاق پەن ۇعىمى تەرەڭ ەمەۋرىن قازاق پروزاسىنداعى شوعىرى وقشاۋ تۋىندى بولىپ ۇزاق كەزەڭدەر ءومىر سۇرەتىنىنە مەن كامىل سەنەمىن. ونىڭ وسى توسىن ىزدەنىسىن «ايتا جۇرەر اڭگىمە» اتتى تۋىندىسىنداعى قىزىقتى حيكايالار مەن قۇبىلىستار ودان ءارى تولىقتىرا تۇسەدى. بۇل ءبىز بىلمەگەن, قازاق پروزاسىندا كونەنىڭ كوكجيەگىنەن كورىنىپ قاپ, جالت بەرىپ كەتكەن تاقىرىپ. ال جەتپىسىنشى جىلدارى الاش جاۋىنگەرى تۋرالى, ارينە, قاشقىن, قاراقشى رەتىندە سۋرەتتەلسە دە, ءۇشىنشى بولىپ قالام تارتقان قالامگەردىڭ «سالت اتتى جولاۋشى» شىعارماسىنىڭ ماسكەۋدىڭ «دەتسكايا ليتەراتۋرا» باسپاسىنان جاريالانۋىنىڭ ءوزى دە بۇل تۋىندىنىڭ كوركەمدىك قۇنىن تانىتسا كەرەك.
وسى ماقالانى جازسام دەپ جۇرگەن تاياۋ كۇندەرى ءتۇن قويۋلانا ۇيگە جانتاس سافۋللين دەگەن جاس جىگىت مىرزاقوناق بولدى. ءوتكەن عاسىردىڭ باسىندا شىعىپ, ءۇش سانى عانا ساقتالعان 1911-1913 جىلدارى شىعىپ تۇرعان «قازاقستان» گازەتىنىڭ تىگىندىسىن الماتى مەن ماسكەۋدىڭ مۇراعاتتارىنان تاۋىپ, جەكە جيناق ەتىپ شىعارىپ, الاشتىڭ جوعىن جوقتاعان ازامات سوناۋ ورالدان سونىڭ ءبىر داناسىن ماعان تابىس ەتۋگە الا كەلىپتى. ۇستازدارىم قايىرجان بەكحوجيننىڭ, زەينوللا تۇراربەكوۆتىڭ, تاريحشىلار مۇستافا ىسماعۇلوۆ پەن يساتاي كەنجاليەۆتىڭ تىرنەكتەپ دەرەك جيعاندارىنان ماعلۇمدار بولعاندىقتان دا, ەلەۋسىز بۇيرين سياقتى تاعى ءبىر الاش ۇراندى قالامگەردىڭ ەڭبەگى جانىپ, بەلگىسىزدىكتەن ارىلعانىنا قاتتى قۋاندىم. ريزا بولعانىم سونشا, نەمەرەلەرىم كۇنىكەي, سۇلتانسەيىت, بايجىگىتكە: «مىنە, ناعاشىلارىڭ ۇشەۋىڭنىڭ دە قىرىق شۇبار تايلارىڭا قىرىق سەركەشتەرىڭدى قوسىپ اكەپ بەردى», – دەدىم. ءجون سۇراسقان جانتاس قۇرەكەڭمەن قۇدا ەكەندىگىمدى بىلگەن سوڭ: «مەن دە ەگىندىكولدىكىمىن. قالدىعايتى وزەنىنىڭ ءبىر ءيىرىمى «قۇرمانعازى» دەپ اتالادى. اكەم ءنابيوللا قۇراعاڭدى جاقسى بىلەدى, دامدەس, ساپارلاس بولعان», – دەگەنى. ءۇي-ءىشىمىز جادىراپ سالا بەردىك. اڭساعان مەن سۇڭقار دا جىمىڭداسىپ قالدى. «ءيا, ينتەرنەتتە سونداي جەر اتى بار», – دەدى ماقتانىشپەن كەلىنىم. كەشتەتىپ كەلگەن مىرزاقوناق كەتكەن سوڭ اڭساعان: «ەت اسپادىق پا, كوجەمەن قايتاتىن بولدى عوي دەپ ۇيالىپ وتىر ەدىم. قالدىعايتىدان ەكەنىن بىلگەندە «ۋح» دەپ ەركىنسىپ قالدىم», – دەگەنى. دەمەك, قالدىعايتىنى جانە ونىڭ ادامدارىن قۇراعاڭ عانا ەمەس, اڭساعان دا ءوزىمسىنىپ ساعىناتىن بولعانى عوي. بۇل كارتاعا بىردە ءتۇسىپ, بىردە تۇسپەيتىن قالدىعايتىنىڭ قۇدىرەتى نەتكەن كەرەمەت دەسەڭشى! ىشىمدە: «ەندەشە, ناعىز جامباس الگى ناعىز قالدىعايتايلىق قۇدا بالاعا لايىق ەدى-اۋ. باياعىدا ۇزاتىلعان اپەكەسىنىڭ سوڭىنان قۇدا بالا ىزدەپ كەلىپ, اۋىلدىڭ مىرزا-قوناعىنا اينالۋشى ەدى عوي. سىي دا, سياپات تا, ويىن-ساۋىق تا سول قۇدا بالانىڭ قۇرمەتىنە ارنالۋشى ەدى عوي», – دەگەن وي ءلۇپ ەتە قالدى.
ەش وكىنىشى جوق. الدىمنان وراعىتىپ شىعا بەرگەن, قۇت بولىپ جولىققان قالدىعايتىنىڭ ءوزىڭىز جازاتىنداي: «بەل اسىپ, بوگدە وڭىرلەرگە, ءبىز بىلمەيتىن مەكەندەرگە باعىت الىپ بارا» جاتقان, «بايتاق دالانىڭ كەڭ قۇشاعىنا ەنىپ, كورىنبەي دە كەتكەن «جالعىزاياق جولى» «جوعالىپ كەتپەس». «ويتكەنى, جولدار وراعىتىپ وتىرىپ وتانىن قايتا تابادى...». سوندا, ەسەسى كەتكەن سىباعالار تولىق وتەلەر! ءبىزدى جولىقتىراتىن جالعىزاياق جولدار الدا, قۇراعا», – دەگەن ءۇمىتتى تىلەكپەن تىنىس بەلگىسىن قويعىم كەلەدى.
تۇرسىن جۇرتباي,
جازۋشى.
استانا.
