ايەل تەڭدىگىنىڭ وركەنيەتتى جولى – گەندەرلىك ساياساتتىڭ ستاتيستيكالىق دەرەكتەرى
«گەندەرلىك تەڭدىكتىڭ ماڭىزى زور, سونىمەن بىرگە ول ەكونوميكاعا قيسىندى ءتاسىلدى بىلدىرەدى. ايەلدەر مەن قىزدار ءۇشىن مۇمكىندىكتەر جانە قولايلى تۇرمىس جاعدايىن تۋدىراتىن ەلدەر ءوندىرىستى دامىتۋ, بالالاردىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ, ينستيتۋتتار وكىلدىكتەرىن جوعارىلاتۋعا قول جەتكىزەدى جانە جالپى قوعامنىڭ دامۋ كەلەشەگىنە پايدالى ىقپال ەتەدى», – دەلىنگەن 2012 جىلعى الەمدىك دامۋ تۋرالى دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ «گەندەرلىك تەڭدىك جانە دامۋ» اتتى بايانداماسىندا.
ايەل تەڭدىگىنىڭ وركەنيەتتى جولى – گەندەرلىك ساياساتتىڭ ستاتيستيكالىق دەرەكتەرى
«گەندەرلىك تەڭدىكتىڭ ماڭىزى زور, سونىمەن بىرگە ول ەكونوميكاعا قيسىندى ءتاسىلدى بىلدىرەدى. ايەلدەر مەن قىزدار ءۇشىن مۇمكىندىكتەر جانە قولايلى تۇرمىس جاعدايىن تۋدىراتىن ەلدەر ءوندىرىستى دامىتۋ, بالالاردىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ, ينستيتۋتتار وكىلدىكتەرىن جوعارىلاتۋعا قول جەتكىزەدى جانە جالپى قوعامنىڭ دامۋ كەلەشەگىنە پايدالى ىقپال ەتەدى», – دەلىنگەن 2012 جىلعى الەمدىك دامۋ تۋرالى دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ «گەندەرلىك تەڭدىك جانە دامۋ» اتتى بايانداماسىندا.
گەندەرلىك تەڭدىك سالاسىندا جالپىالەمدىك ءۇردىستى قاراستىراتىن بولساڭىز, قوعامدا ەرلەر مەن ايەلدەر اراسىندا تەڭدىككە جانە تەڭگەرىمدىلىگىنە قول جەتكىزۋ بارلىق ەلدەر ءۇشىن باسىم مىندەتتەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىندىعىن بايقايسىز.
جۇمىسپەن قامتۋ, وندىرىستىك رەسۋرستارعا جانە م ۇلىكتىك قۇقىقتارعا قولجەتىمدىلىك سياقتى ءارتۇرلى تىرشىلىك سالاسىنا ايەلدەردىڭ قاتىسۋىن جانە مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋگە قازاقستاندا دا ءبىرشاما كۇش-جىگەر جۇمسالۋدا.
ستاتيستيكالىق دەرەكتەر ارقىلى ەلىمىزدەگى گەندەرلىك تەڭدىكتىڭ 2012 جىلعى جاعدايى بويىنشا بىرقاتار ماڭىزدى كورسەتكىشتەرىنە توقتالايىق.
رەسپۋبليكادا ايەلدەردىڭ جالپى سانى (8,7 ملن.ادام) ەرلەردىڭ سانىنان (8,2 ملن.ادام) شامالى اسادى جانە 1000 ەر ادامعا 1073 ايەلدەن كەلەدى. دەگەنمەن, سوڭعى جىلدارى جىل سايىن تۋىلاتىن ەر بالالاردىڭ سانى قىز بالالاردىڭ سانىنان ارتىپ ءتۇسىپ وتىرعاندىعى كوڭىل اۋدارتادى (100 قىز بالاعا 105 ەر بالادان كەلەدى). حالىقتىڭ جىنىس-جاس قۇرىلىمىن قاراعان كەزدە (گرافيكتى قاراۋ), تەپە-تەڭسىزدىك 20-24 جاستان اسقاننان كەيىن باستالاتىنى بايقالادى. بۇل جەردە ەرلەردىڭ سانى ەداۋىر تومەندەي تۇسەتىندىگىن كورەمىز. مىنە, وسىنداي فاكتورلار ناتيجەسىندە قازىرگى ۋاقىتتا ايەلدەر اراسىندا ورتاشا جاس 33-ءتى, ال ەرلەر اراسىندا 30 جاستى قۇراپ وتىر.
رەسپۋبليكا حالقىنىڭ جىنىس جانە جاس بويىنشا قۇرىلىمى
01.01.2013ج., مىڭ ادام
ال مۇنىڭ نەگىزگى سەبەبىنە توقتالساق, بىرقاتار فاكتورلار سالدارىنان (تاۋەكەلشىل مىنەز-قۇلقى, جاراقاتتانۋدى كوپ الۋى, جول-كولىك اپاتتارى, قاۋىپتى ەڭبەك جاعدايى جانە ت.ب.) ەرلەر ءولىمى (1000 ادامعا شاققاندا 9,68) ايەلدەر اراسىنداعى ءولىم-ءجىتىم (7,38) كورسەتكىشىنەن ەداۋىر كوپ.
دەگەنمەن, سوڭعى ۋاقىتتارى ايەلدەردىڭ سىرقاتتانۋشىلىعىنىڭ, سونىڭ ىشىندە, قاتەرلى ىسىك اۋرۋىمەن (100 000 ادامعا شاققاندا 203,8) جانە يود تاپشىلىعى اۋرۋىمەن (72,4) سىرقاتتانۋشىلار سانىنىڭ ءوسۋى ەرەكشە الاڭداۋشىلىق تۋعىزۋدا. ونىڭ ۇستىنە, ايتۆ-ينفەكتسياسىن جۇقتىرعانداردىڭ اراسىندا جۇكتى ايەلدەردىڭ ۇلەسى (17%) ءوسۋ ۇستىندە.
ءبىلىم الۋ سالاسىندا ۇلدار مەن قىزداردىڭ ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىگى تەڭ قامتاماسىز ەتىلگەن, الايدا جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورىنداردان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ساتىلارىندا قىزدار سانى جوعارى جانە ستۋدەنتتەردىڭ (ماگيسترانتتار مەن دوكتورانتتاردىڭ) جالپى سانىنان جارتىسىنان كوبىن قۇرايدى.
ال ەڭبەك نارىعىنا ايەلدەردىڭ قاتىسۋ دەڭگەيى ياعني, ەكونوميكالىق بەلسەندىلىك دەڭگەيىنىڭ (66,8%) ەرلەرگە (77,2%) قاراعاندا كوپ ايىرماشىلىعى جوق. الايدا, ەگەر وسى ماسەلەنى ەگجەي-تەگجەيلى قاراستىراتىن بولساق, كەيبىر سالالاردا ءداستۇرلى گەندەرلەنۋدى بايقاۋعا بولادى. ماسەلەن, جۇمىسپەن قامتىلعانداردىڭ ەڭ كوپ ۇلەس سالماعىن ونەركاسىپتە (67,7%), قۇرىلىستا (75,8%), كولىكتە (79,1%) ەرلەر, ال ءبىلىم بەرۋ (72,1%), دەنساۋلىق ساقتاۋ (75,8%) قىزمەتىندە ايەلدەر (71,6%) قۇرايدى.
وسى جۇمىستى تاڭداۋداعى سەگرەگاتسيا جالاقى كولەمىندەگى ايىرماشىلىقتى تۋىنداتادى. ماسەلەن, الەۋمەتتىك سالالارداعى جالاقى ونەركاسىپ جانە قۇرىلىسقا قاراعاندا الدەقايدا از. مىنە, سوندىقتان دا قازىرگى ۋاقىتتا ايەلدەر مەن ەرلەردىڭ ورتاشا جالاقىسىنىڭ اراقاتىناسى 70%-دى, قۇرايدى. سونىمەن قاتار, جالاقى مولشەرىنىڭ كولەمىنە ماماندىق تاڭداۋ عانا ەمەس, سونداي-اق اتقاراتىن لاۋازىمنىڭ دەڭگەيى دە اسەر ەتەتىنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت.
اقىلى جانە اقىسىز جۇمىستى ولشەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ماڭىزدى دەرەككوزدەردىڭ ءبىرى حالىقتىڭ ۋاقىت بيۋدجەتىن پايدالانۋى بولىپ تابىلادى.
2012 جىلى حالىقتىڭ ۋاقىت بيۋدجەتىن پايدالانۋى
پايىزبەن
ماسەلەنىڭ گەندەرلىك قىرى تۇرعىسىنان بۇل كەستەدەن بايقايتىنىمىز, جاعداي كەلەسىدەي تۇردە كورسەتىلگەن: ەرلەرمەن سالىستىرعاندا ايەلدەر كوبىرەك ۋاقىتىن ۇيقىعا (0,7%-عا) جانە ۋاقىتتىڭ از مولشەرىن جۇمىسقا (4,8%-عا) جۇمسايدى. بىراق, سوعان قاراماستان ايەلدەردە بوس ۋاقىتتىڭ مولشەرى از (4,6%-عا). ويتكەنى, ۋاقىتتىڭ كوپ بولىگىن ولار ءۇي شارۋاشىلىعىن جۇرگىزۋگە جۇمسايدى (9,4%-عا).
ەندى ايەلدەردىڭ ساياسي جانە قوعامدىق ومىرگە قانشالىقتى بەلسەندى قاتىساتىنىن قاراستىرايىق. ماسەلەن, ايەلدەردىڭ مەملەكەتتىك بيلىك جۇيەسىنە قاتىسۋىنا كەلسەك, 2013 جىلدىڭ 1 قاڭتارداعى جاعدايى بويىنشا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ جالپى سانىنىڭ جارتىسىنان كوبىن (56,2%-ىن) ايەلدەر قۇرايدى. بىراق ماڭىزدى ساناتتاردا, مىسالى ساياسي لاۋازىمداردا ايەلدەر ۇلەسى ءالى دە تومەن. 2012 جىلى وسى كورسەتكىش 10,0%-دى قۇرادى.
قورىتا كەلگەندە ايتارىمىز, قازاقستاندا ءومىردىڭ بارلىق سالاسىنا ايەلدەر مەن ەرلەردىڭ تەپە-تەڭ قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتۋدە جانە بارلىعى ءۇشىن تەڭ قۇقىقتار مەن تەڭ مۇمكىندىكتەر تۋدىراتىن مەملەكەتتىك كەپىلدىكتەردى ىسكە اسىرۋدا ءتيىستى جۇمىستار جۇزەگە اسىرىلۋدا.
ارينە, ءالى دە شەشىلمەگەن ماسەلەلەر مەن پروبلەمالار بار, ولاردى شەشۋ ءۇشىن ءتيىستى زاڭدار قابىلدانىپ, ستراتەگيالار مەن گەندەرلىك كەمسىتۋدى جويۋ بويىنشا ءىس-شارالار جوسپارلارى ازىرلەنۋدە. الايدا, ولاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا مەملەكەتتىك ورگاندار عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, ازاماتتىق قوعامداستىق تا بەلسەندى قاتىسسا ءجون بولار ەدى.
ايدىن اشۋەۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ستاتيستيكا اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
