ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن پالاتانىڭ كەشەگى جالپى وتىرىسىندا كەدەن وداعىنىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىن قۇرۋ, ەلەكتروندىق قۇجاتتار الماسۋ جانە بانكروتتىق ماسەلەلەرىنە ارنالعان زاڭ جوبالارى قارالدى. سونداي-اق, بىرقاتار زاڭ جوبالارى بويىنشا قورىتىندى ازىرلەۋ مەرزىمى بەلگىلەندى.
ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن پالاتانىڭ كەشەگى جالپى وتىرىسىندا كەدەن وداعىنىڭ اقپاراتتىق جۇيەسىن قۇرۋ, ەلەكتروندىق قۇجاتتار الماسۋ جانە بانكروتتىق ماسەلەلەرىنە ارنالعان زاڭ جوبالارى قارالدى. سونداي-اق, بىرقاتار زاڭ جوبالارى بويىنشا قورىتىندى ازىرلەۋ مەرزىمى بەلگىلەندى.
دەپۋتاتتار «كەدەن وداعىنىڭ سىرتقى جانە ءوزارا ساۋداسىنىڭ ينتەگراتسيالانعان اقپاراتتىق جۇيەسىن قۇرۋ, ونىڭ جۇمىس ىستەۋى جانە دامۋى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قاراپ, ماقۇلدادى. وسى كەلىسىم كەدەن وداعىنىڭ كەدەن اۋماعىنداعى سىرتقى جانە ءوزارا ساۋدانى ءتيىمدى رەتتەۋگە, سونداي-اق, ەكونوميكالىق ينتەگراتسيا ۇدەرىستەرىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. كەلىسىم 2010 جىلعى 19 قاراشادا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قوعامنىڭ مەملەكەتارالىق كەڭەسىنىڭ شەشىمىمەن ماقۇلدانعان. مۇنداي جۇيە كەدەندىك, سالىقتىق, كولىكتىك, فيتوسانيتارلىق, ۆەتەرينارلىق جانە سانيتارلىق باقىلاۋدى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ كۇتىلۋدە. قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ءشليۋزى اقپاراتتىق جۇيەسى كەدەن وداعىنىڭ سىرتتاي جانە ءوزارا ساۋداسىنىڭ ينتەگراتسيالانعان اقپاراتتىق جۇيەسىنىڭ سەگمەنتى رەتىندە تولىعىمەن ازىرلەنگەنى دە اتاپ ايتىلدى. جانە رەسەي فەدەراتسياسى مەن بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ, سونداي-اق, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسياسىنىڭ سەگمەنتتەرىمەن ينتەگراتسيالانۋعا دايىن ەكەندىگى كولدەنەڭ تارتىلدى. زاڭ جوباسىن قابىلداۋ 2014 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ەلەكتروندى مەملەكەتارالىق اقپارات الماسۋ ارقىلى كەدەن وداعىنىڭ اۋماعىندا ءوزارا ساۋدا مۇمكىندىگىن جوعارىلاتۋدى جانە مەملەكەتتىك باقىلاۋدى نىعايتۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
زاڭ جوباسى بويىنشا بايانداما جاساعان كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا ءمينيسترى اسقار جۇماعاليەۆ دەپۋتاتتاردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى. ساكەن جىلقايداروۆتىڭ ۇلتتىق ءشليۋزدى قۇرۋعا قانشا قاراجات جۇمسالدى دەگەن سۇراعىنا وراي جاۋابىندا مينيستر جۇيەنى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن 3,4 ميلليارد تەڭگە كوزدەلگەندىگىن, قازىرگى كەزدە سونىڭ 2 ميللياردى يگەرىلگەندىگىن ايتتى. ال قالعان قارجى كەلەسى جىلى يگەرىلمەك. اقپاراتتاردىڭ قولجەتىمدىگى تۋرالى ەرسۇلتان بەكتۇرعانوۆ سۇرادى. ءمينيستردىڭ سوزىنە قاراعاندا, اقپاراتتاردى تەك مەملەكەتتىك ورگاندار عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, زاڭدى جانە جەكە تۇلعالاردىڭ تەگىن الۋلارىنا بولادى ەكەن. ۆيكتور كيانسكي كەدەن وداعى كوميسسياسىمەن كەلىسىمگە قول قويىلعاندىعىن, قازىر ونىڭ جوقتىعىن, ەندى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا بولعالى كەلىسىمدەر قانشالىقتى زاڭدى سانالادى دەگەن ساۋالىن كولدەنەڭ تارتتى. ا.جۇماعاليەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا كەدەن وداعى كوميسسياسىنىڭ زاڭدى جالعاسى بولىپ تابىلاتىندىقتان, قول قويىلعان كەلىسىمدەر دە زاڭدى كۇشىندە قالا بەرمەك. ايگۇل سولوۆەۆانىڭ سۇراعىنا وراي جاۋابىندا اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى تولىقتاي تەكسەرىستەن وتكەننەن كەيىن عانا جۇيە ىسكە قوسىلاتىنىن مينيستر جان-جاقتى جەتكىزدى.
دەپۋتاتتار كەلەسى كەزەكتە «كەدەن وداعىنىڭ بىرىڭعاي كەدەن اۋماعىندا سىرتقى جانە ءوزارا ساۋدادا ەلەكتروندىق قۇجاتتار الماسۋ كەزىندە اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. ەگەر ءاربىر تاراپ مەملەكەتىنىڭ زاڭناماسىنا سايكەس قۇجاتتى جازباشا رەسىمدەۋ تالاپ ەتىلسە, وندا كەدەن وداعىنىڭ كوميسسياسى ايقىندايتىن قۇجاتتاۋ قاعيدالارى مەن تالاپتارى بويىنشا رەسىمدەلگەن ەلەكتروندىق قۇجات وسى تالاپقا ءسايكەس كەلەدى دەپ ەسەپتەلەدى. ەلەكتروندىق قۇجات كوميسسيا ناقتىلاعان تالاپتار مەن ەرەجەگە ساي رەسىمدەلسە, ونى مورمەن راستاۋ تالاپ ەتىلمەيدى. كوميسسيانىڭ رەسىمدەلگەن ەلەكتروندىق قۇجاتى زاڭدى كۇشى جاعىنان ەلەكتروندىق قۇجاتتى جاساۋشىنىڭ قويعان قولىمەن جانە مورمەن راستالعان قاعاز جەتكىزگىشتەگى ۇقساس قۇجاتپەن تەڭ دەپ تانىلادى.
سونىمەن قاتار, پالاتا «وڭالتۋ جانە بانكروتتىق تۋرالى» زاڭ جوباسىن ىلەسپە تۇزەتۋلەرىمەن ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. زاڭ جوباسىندا بانكروتتىقتىڭ قازىرگى جۇيەسىن الەمدىك ستاندارتتار دەڭگەيىندە جەتىلدىرۋ قامتاماسىز ەتىلەدى جانە كەپىلدى كرەديتورلار مۇددەلەرىنىڭ باسىمدىعى بەلگىلەنگەن. بۇل ءوز كەزەگىندە دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ «كرەديت الۋ» جانە «تولەم قابىلەتتىلىگىن شەشۋ» ينديكاتورلارى بويىنشا «Doing Business» رەيتينگىندەگى قازاقستاننىڭ پوزيتسياسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اسىرەسە, بيزنەسكە تۇسەتىن اكىمشىلىك جۇكتەمەنى تومەندەتىپ, ەلدەگى بيزنەس-احۋالدى جاقسارتادى جانە مەملەكەتتىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرادى دەپ كۇتىلۋدە.
زاڭ جوباسىن قاراۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار كرەديتوردىڭ بورىشكەردى بانكروت دەپ تانۋ تۋرالى وتىنىشپەن سوتقا جۇگىنۋىنە مۇمكىندىك بەرەتىن مەرزىمدى ۇلعايتۋ; بانكروتتىقتىڭ الدىندا بورىشكەرمەن جاسالعان مامىلەلەردى جارامسىز دەپ تانۋ ءۇشىن نەگىزدەردى كەڭەيتۋ جانە ناقتىلاۋ; اكىمشىنى ءوز وكىلەتتىكتەرىن ورىنداۋدان شەتتەتۋ, سونداي-اق, ونى تىركەۋ ەسەبىنەن الۋ ءۇشىن نەگىزدەردىڭ تىزبەسىن تولىقتىرۋ; اكىمشىگە قوسىمشا سىياقى تولەمدەرىنىڭ شارتتارىن ناقتىلاۋ بولىگىندە بىرقاتار نورمالاردى قايتا سۇزگىدەن وتكىزگەن. زاڭ جوباسىن قاراۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار بانكروتتىق كەزىندەگى زاڭسىز ارەكەتتەر, ادەيى جانە جالعان بانكروتتىق ءۇشىن سانكتسيالار بولىگىندە, سونداي-اق, اكىمشىلەردىڭ مىندەتتەرىن سينحرونداۋ مەن ولاردى ورىنداماعانى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك بولىگىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىلمىستىق كودەكسىنىڭ بىرقاتار نورمالارىن دا قايتا قاراپ شىققان. ءسويتىپ, بانكروتتىق كەزىندەگى ادەيى جانە جالعان بانكروتتىقتى جاساۋدا كىنالى دەپ تانىلعان ادامداردىڭ بەلگىلى ءبىر قىزمەتپەن اينالىسۋ قۇقىعىنان ايىرۋدى; بانكروتتىق كەزىندەگى زاڭسىز ارەكەتتەرى ءۇشىن سوتتالعان ادامداردىڭ تىركەلۋىنە (قايتا تىركەلۋىنە) زاڭدى تۇلعانىڭ تىيىم سالۋىن; بانكروتتىڭ مۇلكى مەن ىستەرىن باسقارۋ بويىنشا بارلىق وكىلەتتىكتەردى اتقارۋشى ورگانداردان اكىمشىگە اۋىستىرۋدى; بانك قۇپياسىن قامتيتىن, بانكروتتار تۋرالى مالىمەتتەردى وڭالتۋ جانە بانكروتتىق سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگانعا بەرۋ تەتىگىن; بورىشكەر بانكروت دەپ تانىلعان كۇننەن باستاپ بورىشكەردىڭ سالىق مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋدى قامتاماسىز ەتۋدىڭ تاسىلدەرىن قولدانباۋدى كوزدەيتىن تۇزەتۋلەر ەنگىزىلىپ وتىر.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
