ۇلتجاندى ازاماتتىڭ ەسىمىن ەستە قالدىرۋ ماسەلەسىندە جەرگىلىكتى بيلىك تاراپىنان
ەسكەرەتىن جايتتار جوق ەمەس
تالانتتى جۋرناليست, سىرشىل اقىن, شەبەر پروزاشى, سانالى عۇمىرىن تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ باياندىلىعىنا, مەملەكەتتىلىگىمىزدىڭ تۇتاستىعىنا ارناعان مالىك مۇقانوۆتىڭ اتى اتالماي قالىپ كەلە جاتقانى وكىنىشتى.
ۇلتجاندى ازاماتتىڭ ەسىمىن ەستە قالدىرۋ ماسەلەسىندە جەرگىلىكتى بيلىك تاراپىنان
ەسكەرەتىن جايتتار جوق ەمەس
تالانتتى جۋرناليست, سىرشىل اقىن, شەبەر پروزاشى, سانالى عۇمىرىن تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ باياندىلىعىنا, مەملەكەتتىلىگىمىزدىڭ تۇتاستىعىنا ارناعان مالىك مۇقانوۆتىڭ اتى اتالماي قالىپ كەلە جاتقانى وكىنىشتى.
اعامىزدىڭ ارامىزدا جۇرگەنى كەشە عانا سياقتى. تەرەڭ بىلىمدارلىعىمەن, ازاماتتىق بيىك بولمىسىمەن, قايراتكەرلىك بەلسەندىلىگىمەن دوسىن دا, دۇشپانىن دا مويىنداتقان ماكەڭنىڭ جالعان فانيدەن وتكەنىنە دە 10 جىل وتە شىعىپتى. قاشان كوزى جۇمىلعانشا كۇرەسكەرلىك ءبىتىم-بولمىسىنا قىلاۋ شاڭ جۇقتىرماعان تۇلعانىڭ ورنى ءالى ۇڭىرەيىپ بوس تۇر. قايعىدان جالىن اتا كۇرسىندىرىپ, ساعىنىشتىڭ ساز تولعاۋىن تارتتىرىپ كەتە باردى. وتكەن شاقپەن ەسكە الۋ ق ۇلىن-تايداي جاراسىپ وسكەن زامانداستارى, ءىزباسارلارى, شاكىرتتەرى, قالامداس دوستارى ءۇشىن سونشالىقتى اۋىر. ارامىزدا جۇرسە, 70-كە كەلىپ, ۇلان-اسىر توي قۇشاعىندا وتىرار ەدى. تاۋدىڭ الىستاعان سايىن بيىك كورىنەتىنى سەكىلدى ەشكىمنىڭ ءامىرى جۇرمەيتىن قۇدىرەتتى ۋاقىت اتقان وقتاي, شاپقان اتتاي قانشا زۋىلداسا دا, ەسىمى ءىرى ارىپتەرمەن جازىلاتىن مالىك جاقىپ ۇلىنىڭ جارقىن بەينەسى جادىمىزدان وشپەك ەمەس. ناعىز اسىلدى ەشقاشان توت باسپايدى.
* * *
اعامىز جايلى تولعانا ەسكە الساق, ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ەلەڭ-الاڭ شاعى ەرىكسىز ويعا ورالادى. ويتكەنى, ماكەڭنىڭ اۋىزدىعىمەن الىسقان تۇلپارداي ەركىن كوسىلىپ, قۇلاشىن كەڭگە جازىپ, كۇرەسكەرلىك تە, قالامگەرلىك تە قارىم-قابىلەتى, ەل دەپ, قازاق دەپ اتقا قونىپ, ازاماتتىق ىرىلىگى ابدەن تانىلىپ, قول باستاعان ءجالاڭتوس باتىرلارشا ەرەكشەلەنگەن تۇسى ەدى بۇل! قىزىلجاردىڭ ساياسي ساحناسىنداعى تالاس-تارتىس كۇنىنە ءجۇز قۇبىلىپ, ەرەكشە قىزىپ تۇرعان كەز! كەڭەس وداعى ىدىراعان, توننىڭ ىشكى باۋىنداي ىمداسىپ-جىمداسىپ جاتقان ەكونوميكا تۇرالاعان. 15 وداقتاس رەسپۋبليكا دەربەس كۇن كورۋدىڭ قامىنا كوشكەن. ماڭگى مىزعىماستاي كورىنگەن الىپ دەرجاۆانىڭ وماقاسا قۇلاۋىنا نارازى, ونىڭ ۇستىنە اشقۇرساق, الدى تۇمان, ارتى جار جۇرتتىڭ قارا قازانداي وكپەسىن, كوڭىلدەگى قىجىلىن سەپاراتيستىك توپتار مەن جىكشىلدەردىڭ وزبىر ءىس-ارەكەتتەرى ودان ءارى قىزدىرىپ جىبەرەتىن. كومپارتيانىڭ شەكپەنىنەن شىققان شەندىلەر مەن شەكپەندىلەر دە وتكەننىڭ جالىنا قايتا-قايتا جارماسىپ, سال داۋرەندەرىن ورالتۋعا كەت ءارى ەمەس-ءتى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, دۇربەلەڭ مەن دۇرلىگۋ, ءتۇڭىلۋ مەن تورىعۋ, الداعى ءبىلىپ-بولماس بەلگىسىزدىك, بىردە كۇننىڭ كوزىندەي شايداي اشىلىپ, بىردە قورعاسىن بۇلتتاي تورلاعان ءولىارا كەزەڭنىڭ تالماۋ تۇسىن اڭعارتاتىن. ول كەزەڭدە تاۋەلسىزدىك, ەگەمەندىك دەگەن ۇعىمداردان گورى انا ءتىل, ۇلتتىق رۋح, سالت-ءداستۇر, مادەني قۇندىلىقتار ەرەكشە مانگە يە-ءتىن. تەرىسكەي جاقتا سىرەسكەن مۇزدىڭ كوپكە دەيىن كوبەسى سوگىلمەي, سىرەسىپ تۇرعان. بارىنەن دە سۋپرۋنيۋك سىقىلدى اۋمەسەرلەردىڭ بوساعادان سىعالاپ, تورگە وزا الماعان, ءحالى ونسىز دا مۇشكىل ءتىلىمىزدى كوكپارعا سالعانداي تۋ-تالاقاي ەتۋى ەسى دۇرىس قازاقتىڭ ءتوزىمىن ابدەن تاۋىسقان. اسىرە داڭعازاشىل ايعايشىل توپ «كۇلتوبەنىڭ باسىندا كۇندە جيىن» جاساپ, مالى توسكەيدە, باسى توسەكتە قوسىلعان اعايىننىڭ اراسىن الاتايداي ءبۇلدىرىپ باققان. كوزدەگەن ماقساتى – رەسەيدىڭ جەتەگىنەن ايىرىلماۋ, سوعان ۇگىتتەۋ. ونىڭ ارعى جاعىندا قازاقستاننىڭ جەكە, دەربەس ەل بولۋىن مويىنداماۋ, كورە الماۋ سياقتى پاسىق پيعىلدىڭ جاتقانى انىق ەدى. «گلاس» دەگەن سارىجالاق گازەتسىماق شىعارىپ, بار جاماندىقتى قازاقتىڭ باسىنا ءۇيىپ-توككەن اۋمەسەردىڭ ەكىجۇزدى وپاسىز بەت-پەردەسىن اشكەرەلەپ, ەل-جۇرتقا ايمانداي ەتكەندەردىڭ بىرەگەيى – ماكەڭ بولاتىن. «جايشىلىقتا اۋىز جاپپاس, توي دەگەندە ولەڭ تاپپاس» دەگەندەي, انشەيىندە جالى كۇدىرەيگەن ارىستان قۇساپ جۇرگەن جەرىن ءورت شالعانداي ەتىپ جۇرەتىن سۋپرۋنيۋكتىڭ سازايىن ابدەن تارتتىرعان. سوت الدىندا ەكىجۇزدىلىگىن ءاشكەرەلەگەن. ماكەڭ وندايلاردى بىلىمدىلىگىمەن, پاراساتتىلىعىمەن, ويىنىڭ ۇتقىرلىعىمەن تۇساپ تاستايتىن. اقىرى, ومبى جاققا باس ساۋعالاپ, كەيىن ونداعى وتانداستارىنان وڭباي تاياق جەگەنىن ەستىدىك. «بۇكىردى كور عانا تۇزەيدى» دەگەن وسى.
ماكەڭ ساياسي كۇرەس الاڭىنا شىققاندا كەيبىرەۋلەر قۇساپ جالعان بەدەل, ارزان ۇپاي الۋ ماقساتىن ەمەس, ەلدىك ماسەلەلەردى تۋ ەتىپ كوتەرىپ, بيىك مىنبەرلەردەن بىلىكتى ۇسىنىس-ويلار ايتۋىمەن ەرەكشەلەندى. «تۋرا ايتساڭ تۋعانىڭا جاقپايسىڭ» دەگەن ءسوز بار. سولاي ەكەن دەپ اعامىز ءسامبى تالشا يىلگەن جوق. «لەنين تۋى», «حالىق كەڭەسى», «ەگەمەن قازاقستان» گازەتتەرىندە جەمىستى قىزمەت اتقارا ءجۇرىپ, قالامىنىڭ قۋاتىن ۇلتتىق, پروبلەمالىق جايتتارعا ارنادى. ەڭ الدىمەن, قاراپايىم ادامداردىڭ مۇددەسىن قورعاي ءبىلدى. وندايدا الدىندا تاۋ تۇرسا دا ىقپايتىن. شەنەۋنىكتەردىڭ لاۋازىمىنا قاراماستان بەتىڭ بار, ءجۇزىڭ بار دەمەي ايتىپ سالاتىن.
ماكەڭ ءوزىنىڭ «شەكپەنىنەن شىققان» ءىزباسارلارى مەن شاكىرتتەرىن دە اركەز ادالدىققا, شىنشىلدىققا, بىرسوزدىلىككە تاربيەلەپ, دۇرىس باعىت-باعدار سىلتەپ وتىردى. وڭىردەگى العاشقى تاۋەلسىز باسىلىم – «قىزىلجار» گازەتىنىڭ ورىس تىلىندە دە شىعۋىنا وي تاستاپ, اسحات ساعىندىقوۆ, زەينوللا اكىمجانوۆ, قۇرمان رامازانوۆ, جاقسىباي سامرات, تاعى باسقا جاس جۋرناليستەردى قاتارىنا تارتا ءبىلدى. بىردە قاتتى ساسىپ, تىعىرىققا تىرەلدىك. «قىزىلجار» گازەتىنىڭ رەداكتورى ەدىم. العاشقى سانىنان-اق شالعايىمىزدان جارماسىپ, تىرناق استىنان ساياسي ىلىك ىزدەۋشىلەر كوبەيىپ كەتتى. سويتسە, «دۆا ليكا ودنوگو ليۋبۋشينا», «يۆان كيۆاەت نا پەترا, پەتر نا يۆانا» اتتى ءتىل, ەل مۇڭىن قوزعايتىن سىن ماقالالار وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ يدەولوگيا جونىندەگى حاتشىسىنىڭ شامىنا تيسە كەرەك, باسىلىمدى جابۋعا ارەكەت جاساپ باقتى. ونىسىنان ەشنارسە ونبەگەسىن سۋپرۋنيۋكتى ايداپ سالىپتى. ول بولسا, «جاسىل تۇسپەن شىعارىلعانى – يسلامشىلدىقتى اڭساۋشىلىق, كوكسەۋشىلىك» دەپ, جەر-كوككە جازىپ, جامانداي جونەلدى. كوپ كەشىكپەي گازەتىمىزدىڭ ءبىرىنشى بەتىندە ماكەڭنىڭ «يز دەموكراتوۆ – ۆ سەكسوتى» دەگەن ماقالاسى جارق ەتە ءتۇسىپ, اۋىزدارىنا قۇم قۇيدى. مۇنى ايتىپ وتىرعانىمىز, ورە تۇرەگەلۋشىلەرگە قارسى تويتارىس بەرۋ ماقساتىمەن بەدەلدى دەگەن اعايىندارىمىزعا ماقالا جازۋعا قولقا سالىپ, ءوتىنىشىمىز اياقسىز قالعان بولاتىن. ال ماكەڭ جاسقانبادى.
ءيا, اقتىق دەمى بىتكەنشە ۇلت نامىسىن قورعاپ وتكەن اسىل اعامىز ءوز كەزىنىڭ اسىپ تۋعان جامپوزىنداي, مىنەزى دە, ءسوزى دە كەسەك ەرلەردىڭ سوڭعى تۇياعىنداي كورىنەتىنى بار. الايدا, وسىنداي تاۋ تۇلعالى ازاماتتىڭ قادىر-قاسيەتىن تيىسىنشە باعالاي الماي جۇرگەنىمىز وزەكتى ورتەيدى.
بىزدىڭشە, تەرىسكەي جاقتا ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ورنىعۋىنا قالامىمەن دە, كۇرەسكەرلىك ىسىمەن دە ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان ماكەڭمەن قالاي ماقتانساق تا جاراسادى. سول سەبەپتى كوشەگە, ءوزى وقىعان مەكتەپكە ەسىمىن بەرۋ, جاس جۋرناليستەر ءۇشىن ارنايى جۇلدە بەلگىلەۋ, ارتىندا قالعان مول مۇراسىن جيناپ, باستىرۋ, جۋرناليستىك شەبەرلىگىن زەردەلەۋ سەكىلدى ماسەلەلەر ءوز شەشىمىن تاپسا, ەش كوپتىك ەتپەيدى.
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان».
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
