ءىس-شارانىڭ ءبىرىنشى بولىمىندە بەلگىلى قازاق عالىمى اقجان ءال-ءماشانيدىڭ «اباي جانە ءال-فارابي» كىتابىنىڭ جانە جازۋشى ءارى مەملەكەتتىك قايراتكەر ءانۋار ءالىمجانوۆتىڭ «ۇستازدىڭ ورالۋى» كىتابىنىڭ تۇرىك تىلىندەگى اۋدارمالارىنىڭ تۇساۋكەسەرى جاسالدى. بۇل كىتاپتار قازاقستاننىڭ تۇركياداعى ەلشىلىگى مەن ەۋرازيا جازۋشىلار وداعىنىڭ بىرلەسكەن كۇش-جىگەرىنىڭ ناتيجەسىندە جارىق كوردى.
قازاقستان مەن تۇركيانىڭ انۇراندارىمەن باستالعان ءىس-شارانىڭ اشىلۋ سالتاناتىن گولباشى اۋدانىنىڭ اكىمى رامازان شيمشەك جاسادى. ول ءوز سوزىندە ءال-ءفارابيدىڭ 1150 جىلدىق مەرەيتويىنا جانە ابايدىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالعان وسى ماڭىزدى ءىس-شارانىڭ ۇيىمداستىرىلۋىنا ۇلەس قوسۋدىڭ ۇلكەن مارتەبە ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
اقجان ءال-ءماشانيدىڭ ء«ال-فارابي جانە اباي» كىتابىنىڭ جانە ءانۋار ءالىمجانوۆتىڭ «ۇستازدىڭ ورالۋى» كىتابىنىڭ تۇرىك تىلىنە اۋدارىلۋىن ۇيىمداستىرعان جانە تۇركى الەمىنىڭ ادەبيەت سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعىنا ۇلكەن ۇلەس قوسىپ جۇرگەن ەۋرازيا جازۋشىلار وداعىنىڭ پرەزيدەنتى در. ياكۋپ ومەروعلۋ ءال-فارابي جانە ابايدىڭ تۇركى-يسلام وركەنيەتىنىڭ دامۋ پروتسەسىنىڭ ەڭ شەشۋشى كەزەڭىندە ءومىر سۇرگەنىن جانە سول وزگەرىس كەزەڭىندە حالىققا جەتەكشىلىك ەتكەنىن اتاپ ءوتىپ, كىتاپتاردىڭ تۇركيادا ءال-فارابي جانە ابايدىڭ ودان دا كەڭىرەك تانىلۋىنا ۇلەس قوساتىنىن ايتتى.
تۇركسوي-دىڭ باس حاتشىسى دۇيسەن كاسەينوۆ تۇركى الەمىنە ورتاق ۇلى قايراتكەرلەردىڭ مەرەيتويلارىن اتاپ ءوتۋ داستۇرگە اينالعانىن اتاپ ءوتتى. وسى تۇرعىدا باس حاتشى ءال-ءفارابيدىڭ تۋعانىنا 1150 جىل, ابايدىڭ تۋعانىنا 175 جىل تولۋىنا وراي كوپتەگەن ءىس-شارالار ۇيىمداستىرعانىن ەسكە سالىپ, بۇل ءىس-شارالار تۇركى حالىقتارى اراسىنداعى بىرلىك پەن باۋىرلاستىقتى ودان ءارى نىعايتاتىنىن ايتتى.
انكارا گۋبەرناتورىنىڭ ورىنباسارى ابدۋللاھ دولەك اۋدارىلعان كىتاپتاردىڭ تۇساۋكەسەرىنە جانە داڭعىل مەن ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋىنا قاتىسقانىنا وتە قۋانىشتى ەكەنىن ءبىلدىرىپ, ء«بىز ءال-فارابي مەن اباي سياقتى ابىرويلى ءومىر سۇرگەن اتا-بابالارىمىزعا لايىقتى بولۋعا ۇمتىلۋىمىز كەرەك» دەپ مالىمدەدى. تۇساۋكەسەر باعدارلاماسىندا ءسوز سويلەگەن قازاقستاننىڭ تۇركياداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ابزال ساپاربەك ۇلى ۇلى دالا ەلى قازاقستاننىڭ يدەيالارى تۇرعىسىنان ەڭ ىقپالدى تۇلعالارىنىڭ انادولىدا تانىتىلۋى تۇركيا مەن قازاقستان اراسىنداعى رۋحاني كوپىرلەردى قايتا قالپىنا كەلتىرۋدە ماڭىزدى ەكەنىنە نازار اۋدارىپ, ءابۋ ناسىر ءال-فارابي مەن ابايدىڭ قازاقتىڭ رۋحاني الەمىنىڭ ىرگەتاسى ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى.
ءار ءتۇرلى عاسىردا ءومىر سۇرگەنىنە قاراماستان, وسى ەكى تۇلعانىڭ اراسىندا ساباقتاستىق بار ەكەنىن ايتقان ەلشى مىرزا: «ەكى دانىشپاننىڭ دا ەڭبەكتەرىندە ءبىلىم, عىلىم, ىزگىلىك, مەيىرىمدىلىك پەن كوركەمدىك تۋرالى ايتىلادى. سوندىقتان, ەكى ويشىلدىڭ جۇمىسىن ءتۇسىنۋ دەگەنىمىز – بۇل ءوزىمىزدى ءتۇسىنۋ جانە تانۋ دەگەن ءسوز», دەدى ول.
باياندامالاردان كەيىن قۇتتى بولسىن تىلەكتەرى ايتىلىپ, كىتاپتاردىڭ لەنتالارى قيىلدى. سونىمەن قاتار, اباي كورمەسى دە وتكىزىلدى. قازاقستاننىڭ تۇركياداعى ەلشىلىگى مەن انكارا گولباشى اكىمدىگى بىرلەسىپ وتكىزگەن شارانىڭ ەكىنشى بولىمىندە «اباي داڭعىلى» مەن «اباي ەسكەرتكىشى» اشىلۋ سالتاناتتارى ءوتتى.
سالتاناتتا اباي قۇنانباي ۇلى تۋرالى كەڭىنەن اقپارات بەرىلدى. بەلگىلى مۋزىكانت جانە دومبىراشى ارسلانبەك سۇلتانبەكوۆتىڭ «دومبىرا» ءانى مەن قازاقستاندىق جاس ونەرپاز عاينوللانىڭ «كوروعلى» كۇيى ءىس-شارانى دۇركىرەتىپ جىبەردى. گولباشى اۋدانى اكىمى رامازان شيمشەك ءوز سوزىندە بۇل داڭعىل مەن ەسكەرتكىشتىڭ ەكى ەل اراسىنداعى باۋىرلاستىقتىڭ سيمۆولى ەكەنىن باسا ايتتى.
تۇركسوي باس حاتشىسى دۇيسەن قاسەينوۆ ابايدىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويى پاندەمياعا قاراماستان كەڭ كولەمدە اتاپ ءوتىلىپ جاتقانىن مالىمدەدى جانە قازاقستاننىڭ ەلشىسى ابزال ساپاربەك ۇلىنا اسىرەسە ونىڭ مادەنيەت جانە ونەر سالاسىنداعى قىزمەتى ءۇشىن ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
قاسەينوۆ «اباي داڭعىلى» مەن «اباي ءمۇسىنىن» اشۋعا مۇمكىندىك بەرگەنى ءۇشىن انكارا گولباشى اكىمدىگىنە العىسىن ءبىلدىرىپ, ء«بىر بولايىق, ءتىرى بولايىق, ءىرى بولامىز, بار بولايىق!» دەدى. سالتاناتتى راسىمدە ءسوز سويلەگەن قازاقستاننىڭ تۇركياداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ابزال ساپاربەك ۇلى گولباشى اكىمدىگىنە قازاق حالقىنىڭ اتىنان العىس ءبىلدىرىپ, «باۋىرلاستىعىمىز ماڭگى جالعاسىپ, كۇننەن-كۇنگە نىعايا تۇسە بەرسىن!» دەدى. اشىلعالى تۇرعان اباي ءمۇسىننىڭ ساۋلەتشىسى – قازاقستاندىق ءمۇسىنشى مۇرات مانسۇروۆتىڭ سونىمەن بىرگە تۇركياداعى ەڭ ۇلكەن كوروعلى ەسكەرتكىشىنىڭ ءمۇسىنشىسى ەكەنىن جەتكىزگەن ساپاربەك ۇلى ەسكەرتكىشتىڭ تۇرعىزىلۋىنا قولداۋ كورسەتكەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نەۆشەحير قالاسىنداعى قۇرمەتتى كونسۋلى حاليل ۋۇلەرگە العىسىن ءبىلدىردى. باياندامالاردان كەيىن باتا جاسالىپ, اباي داڭعىلى مەن اباي ەسكەرتكىشىنىڭ لەنتالارى قيىلدى.
سالتاناتتى راسىمگە تۇركى كەڭەسىنىڭ باس حاتشىسى باعدات امرەەۆ, تۇركسوي باس حاتشىسى دۇيسەن قاسەيىنوۆ, انكارا گۋبەرناتورىنىڭ ورىنباسارى ابدۋللاھ دولەك, گولباشى ءماسليحاتىنىڭ مۇشەلەرى, بۇرىنعى مينيسترلەر, ستۋدەنتتەر, گولباشى تۇرعىندارى جانە انكارادا تۇراتىن قازاقتار قاتىستى.
