بۇگىنگى كۇنى رەسپۋبليكادا ىنتىماقتى, بازالىق جانە جيناقتاۋشى زەينەتاقى تولەمدەرىن قامتيتىن ءۇش دەڭگەيلى زەينەتاقى جۇيەسى قالىپتاسقان. زەينەتاقىنىڭ جيىنتىق مولشەرى ەڭبەك وتىلىنە بايلانىستى بولىپ كەلەدى.
ىنتىماقتى زەينەتاقىلار جۇيەسى بىرتىندەپ جويىلىپ جاتقانى بەلگىلى, ويتكەنى ولاردى تاعايىنداۋ كەزىندە 1998 جىلعى 1 قاڭتارعا دەيىن, ياعني جيناقتاۋشى جۇيە ەنگىزىلگەنگە دەيىن جيناقتالعان ەڭبەك ءوتىلى ەسكەرىلەدى.
وسىعان بايلانىستى مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى ەسەبىنەن قالىپتاسقان جيناقتاۋشى زەينەتاقىنىڭ ءرولى ارتادى (زەينەتاقى جارنالارىن اۋدارۋ كەزەڭى مەن مولشەرى نەعۇرلىم كوپ بولسا, ونىڭ مولشەرى دە سوعۇرلىم جوعارى بولادى).
بازالىق زەينەتاقى زەينەتاقى جۇيەسىنە قاتىسۋ وتىلىنە بايلانىستى (1998 جىلعا دەيىن دە, وسى كۇننەن كەيىن دە) ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ 54%-ىنان 100%-ىنا دەيىنگى مولشەردە زەينەتكەرلىك جاسقا جەتكەن بارلىق ازاماتتارعا بەرىلەدى. ياعني, ازامات نەعۇرلىم ۇزاق جۇمىس ىستەسە, بازالىق زەينەتاقىسىنىڭ مولشەرى سوعۇرلىم جوعارى بولادى.
قارتايعاندا بارابار زەينەتاقى تولەمدەرىن الۋ ءۇشىن زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ جەتكىلىكتى كولەمىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 2014 جىلى بەكىتىلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زەينەتاقى جۇيەسىن ودان ءارى جاڭعىرتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسىندا 2018-2027 جىلدار ارالىعىندا ايەلدەر ءۇشىن زەينەتكە شىعۋ جاسىن جىل سايىن 6 ايعا بىرتىندەپ ارتتىرۋ كوزدەلگەن.
بۇل رەتتە قازىرگى ۋاقىتتا زەينەتكەرلىككە ەرتە شىعۋ بويىنشا جەڭىلدىكتەرگە قۇقىعى بار ايەلدەرگە زەينەتاقى جاسىن كوتەرۋدىڭ قاتىسى جوق:
– 5 جانە ودان دا كوپ بالا تۋعان (اسىراپ العان) جانە ولاردى سەگىز جاسقا دەيىن تاربيەلەگەن ايەلدەرگە – 53 جاستا;
– سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىنىڭ توتەنشە جانە ەڭ جوعارى رادياتسيالىق قاتەر ايماقتارىندا 1949 جىلعى 29 تامىز بەن 1963 جىلعى 5 شىلدە ارالىعىنداعى كەزەڭدە كەمىندە 5 جىل تۇرعان ايەلدەر – 45 جاستا.
ايەلدەر ءۇشىن جۇمىس ىستەمەيتىن انانىڭ جاس بالالارىن باعىپ-كۇتكەن, بىراق ءاربىر بالا 3 جاسقا تولعانعا دەيىن, جالپى العاندا 12 جىل شەگىندەگى ۋاقىتى زەينەتاقى تاعايىنداۋ ءۇشىن ەڭبەك وتىلىنە ەسەپتەلەدى دەگەن جەڭىلدىك ساقتالعان.
سونىمەن قاتار, ازاماتتار بجزق-دا زەينەتاقى جيناقتارى جەتكىلىكتى بولعان جاعدايدا زەينەتاقى اننۋيتەتىنە (زەينەتكەرلىك جاسقا تولعانعا دەيىن زەينەتكە شىعۋ) قۇقىقتى پايدالانا الادى. زەينەتاقى اننۋيتەتى 55 جاستاعى ەرلەر ءۇشىن, ايەلدەر ءۇشىن – 51,5 جاستا بەلگىلەنگەن. زياندى ەڭبەك جاعدايلارىندا جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتار زەينەتاقى اننۋيتەتىن 50 جاستان باستاپ پايدالانا الادى.
قازاقستاندا بەلگىلەنگەن زەينەتكەرلىك جاس حالىقارالىق جانە وتاندىق ساراپشىلار جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرى مەن ۇزاق مەرزىمدى اكتۋارلىق بولجامدارعا نەگىزدەلگەن. قر-داعى زەينەتكەرلىك جاس حالىقارالىق تاجىريبەگە جانە الەمدەگى قالىپتاسىپ وتىرعان ەكونوميكالىق جانە دەموگرافيالىق جاعدايعا سايكەس كەلەدى.
ازاماتتاردان جالعان اقپاراتقا نازار اۋدارماۋدى جانە اقپاراتتى تەك رەسمي كوزدەردەن عانا الۋدى سۇرايمىز.
جالعان اقپاراتتى تاراتۋ زاڭ بويىنشا جازالاناتىنىن ەسكە سالامىز.
