- كارانتين كەزىندە دۇكەنگە كەلۋشىلەر سانى بىردەن قىسقاردى. سونىمەن قاتار ينتەرنەت دۇكەنىمىزدەن ساۋدا جاساۋشىلار دا ازايدى. سوندىقتان بيزنەسىمىزدى ساتىپ, رەسەيگە كوشۋگە تۋرا كەلدى, دەيدى جەكە كاسىپكەر ەلەنا ەرماكوۆا.
قازىرگى تاڭدا رەسەيدىڭ نيجەگورودسك وبلىسىنا قاراستى اۋىلعا كوشكەن ەلەنا ەرماكوۆا ينستاگرامم جەلىسىندەگى پاراقشاسىندا بلوگەر رەتىندە قازاقستانداعى بيزنەستەن كەيىنگى ءومىرى جايىندا جاڭالىقتارىمەن تۇراقتى ءبولىسىپ وتىرادى.
ءيا, بۇل تەك ءبىر عانا مىسال. ال پاندەميا سوزىلعان سايىن قيىندىققا ۇشىراپ, تىعىرىققا تىرەلىپ جاتقاندار دا ارتىپ كەلەدى. مۇنىڭ سەبەبى نەدە؟ مەملەكەتتىك قولداۋ جەتكىلىكسىز بە, الدە كاسىپورىنداردىڭ الەۋەتى ءالسىز بە؟ وسى ماسەلەلەر بويىنشا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ وڭىردەگى جاعدايىنا تالداۋ جۇرگىزىپ كورسەك.
شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك كەز كەلگەن مەملەكەت ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزى رەتىندە حالىقتى جۇمىس ورىندارىمەن قامتاماسىز ەتىپ, كوپتەگەن وتباسىنىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىسىن جاقسارتۋعا ىقپال ەتەدى.
ەلدەگى توتەنشە جاعدايدان كوپ زارداپ شەككەن قىزمەتتەر سەكتورىندا تاكسي, جۇك تاسىمالىنىڭ شەكتەلۋى كەسىرىنەن كولىك قىزمەتى, بازارلاردىڭ, ءىرى ساۋدا ورتالىقتارىنىڭ جابىلۋى سالدارىنان ساۋدا سەكتورى, اكىمشىلىك قىزمەتتەردى كورسەتۋ جانە ت.ب. سالالىق كاسىپكەرلىكتىڭ سانى بىردەن قىسقاردى.
ال ازيا دامۋ بانكى ساراپشىلارىنىڭ زەرتتەۋ كورسەتكىشتەرى بويىنشا قوستاناي وبلىسىندا شاعىن جانە كاسىپكەرلىكتىڭ نەگىزگى بولىگى (28.3%) ساۋدامەن اينالىسادى ەكەن. ودان كەيىن قۇرىلىس (9.1%), ءبىلىم بەرۋ (8.8%), مەملەكەتتىك باسقارۋ (7.2%), اۋىل شارۋاشىلىعى (7%) جانە ت.ب. قوستاناي وبلىسى بويىنشا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ سالالىق قۇرىلىمى تومەندەگى كەستەدە بەرىلگەن.
جالپى وڭىرلىك ونىمدەگى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ جالپى قوسىلعان قۇن ۇلەسى دە تومەندەگەن. قر ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ستاتيستيكا جونىندەگى كوميتەتىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا 2020 جىلدىڭ ءى جارتىسىندا قوستاناي وبلىسىنىڭ جالپى وڭىرلىك ءونىمى 971,7 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, رەسپۋبليكانىڭ جالپى ىشكى ونىمىنە 3,4% سالىم جاسادى. وسى كەزەڭ ىشىندە وبلىس رەسپۋبليكادا 26,5% كورسەتكىشپەن 3-ورىندا تۇر (سونىڭ ىشىندە شاعىن كاسىپورىندار – 19,1%, ورتا كاسىپورىندار – 7,4%). 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا (2019 – 28,4%) اتالعان كورسەتكىشتىڭ 1,9 پايىزدىق تارماققا تومەندەۋ ءۇردىسى بايقالعان.
ەلىمىزدە كارانتينگە بايلانىستى ۋاقىتشا جۇمىستارى توقتاپ قالعان كاسىپورىن, ۇيىم جۇمىسشىلارىنا, الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتباسىلار مەن كوپبالالى, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالا اسىراپ وتىرعان اتا-انالارعا اقشالاي دا, ازىق-ت ۇلىكپەن دە جان-جاقتى كومەك كورسەتىلۋدە. شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنە قولداۋ رەتىندە ولاردىڭ نەسيەلەرىن تولەۋ كەيىنگە شەگەرىلىپ, ءتيىمدى نەسيە بەرۋ ءۇشىن مەملەكەتتەن ارنايى قارجى ءبولىندى.
قر قارجى مينيسترلىگىنىڭ مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ رەسمي سايتىندا «توتەنشە جاعداي (Covid-19) كەزەڭىندە سالىق تولەۋشىلەرگە قولداۋ شارالارى» ناقتى كورسەتىلگەن. ماسەلەن, قىزمەت تۇرلەرىنىڭ تىزبەسى بويىنشا قىزمەتىن جۇزەگە اسىراتىن ميكرو, شاعىن نەمەسە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە كەلەسىدەي جەڭىلدىكتەر ايقىندالعان:
2020 جىلعى 1 ساۋىردەن باستاپ 1 قازانعا دەيىنگى كەزەڭدە باستالاتىن تولەم كوزىنەن ۇستالاتىن جەكە تابىس سالىعىنىڭ, جەكە پراكتيكامەن اينالىساتىن تۇلعا دەربەس تولەيتىن جەكە تابىس سالىعىنىڭ, دارا كاسىپكەردىڭ ءوزى ءۇشىن تولەيتىندەرىن قوسپاعاندا, الەۋمەتتىك سالىقتىڭ, مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارىنىڭ, مىندەتتى كاسىپتىك زەينەتاقى جارنالارىنىڭ, الەۋمەتتىك اۋدارىمداردىڭ, مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا جارنالار مەن اۋدارىمداردىڭ مولشەرلەمەلەرىنە «0» كوەففيتسيەنتى بەلگىلەندى (قر ۇكىمەتىنىڭ 20.04.2020 جىلعى №224 قاۋلىسى).
ال ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى قوستاناي وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى, ەكونوميست اندرەي كوۆال شاعىن جانە ورتا بيزنەستەگى كاسىپكەرلەردى سالىقتان مۇلدەم بوساتۋ قاجەت ەكەندىگىن ايتادى. كاسىپكەرلەردىڭ باسىم كوپشىلىگى نەسيە العاندار. سوندىقتان ەلدەگى جاعداي دۇرىستالعانشا نەسيە پروتسەنتتەرىن الىپ تاستاپ, قارىزدارىن تولەۋدى ۋاقىتشا توقتاتۋدى ۇسىنادى. سونىمەن قاتار شاعىن جانە ورتا بيزنەس تە قاراپ وتىرماۋى ءتيىس. ولار كاسىبىن قازىرگى جاعدايعا بەيىمدەۋى كەرەك دەگەن كەڭەس بەرەدى.
سىندارلى ساتتە مەملەكەتپەن قاتار ەلىمىزدەگى ءىرى كومپانيالار دا كوپشىلىككە قول ۇشىن سوزىپ, كومەك كورسەتىپ كەلەدى.
ماسەلەن, Eurasian Resources Group كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىنا قارسى كۇرەس اياسىندا رەسپۋبليكالىق ء«بىز بىرگەمىز» قورىنا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ $10 ملن بولسە, ەلورداداعى الدىن الۋ شارالارىنا قوسىمشا 100 ملن تەڭگە باعىتتاعان.
پاندەمياعا قاراماستان, ەۋرازيالىق توپ قۇرامىنداعى بارلىق كاسىپورىندار قالىپتى تارتىپتە جۇمىس ىستەپ جاتىر. ءوندىرىس جوسپارلارى تياناقتى ورىندالۋدا.
سونىمەن قاتار ERG ءوز قىزمەتكەرلەرىن بارىنشا قولداۋ ماقساتىندا قالىپتاسقان ءداستۇر بويىنشا جەلتوقسان ايىندا 13-ءشى ايلىق بەرۋمەن شەكتەلمەي, بارلىق وندىرىستىك كاسىپورىن قىزمەتكەرلەرىنە پاندەميا تۇسىنداعى ەرەكشە كۇردەلى جاعدايلارداعى ەسەلى ەڭبەگى ءۇشىن ارنايى ىنتالاندىرۋ رەتىندە قوسىمشا اقى تولەيدى. كومپانيا بۇل ماقساتقا قوسىمشا 6 ميلليارد تەڭگەدەن استام قاراجات باعىتتاۋدى جوسپارلاپ وتىر.
كوروناۆيرۋس پاندەمياسى قازاقستان ءۇشىن عانا ەمەس, كۇللى الەم ءۇشىن ۇلكەن سىناق بولىپ وتىر. سوندىقتان مەملەكەت تە, الەۋەتى بار ءىرى كومپانيالار دا حالىقتىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ, دەنساۋلىعىن قورعاۋ جۇمىستارىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولۋى كەرەك. پاندەميا كەزىندە اقساپ قالعان بيزنەستى تىك تۇرعىزىپ, العا جەتەلەۋ ءۇشىن بىرىگۋىمىز قاجەت. «جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل» دەمەكشى, بىرىگىپ ارەكەت جاساۋ ارقىلى عانا قانداي دا بولماسىن قيىندىقتى جەڭىپ شىعۋعا بولادى.
امانگەلدى شۋرەنتاەۆ,
قوستاناي
