بۇل قالادا قىستا جارىق تا, جىلۋ دا ۇزىلمەيدى
قىستىڭ كوزى قىراۋدا ءۇيىمىز ۇياداي جىلى جانە جارىق بولۋى ءۇشىن جىلدىڭ ءتورت مەزگىلىندە, تاۋلىك بويى, مەرەكە, دەمالىس دەمەي تىنىمسىز جۇمىس ءىستەيتىن ادامدار بار. ءوز ءىسىن بەس ساۋساعىنداي بىلەتىن مۇنداي ماماندار «سامۇرىق-ەنەرگو» اق-تىڭ ەنشىلەس ۇيىمدارىندا قىزمەت ەتەدى. قىس كىرىپ كەلە جاتقاندا حالىقتى ۇزدىكسىز جارىقپەن, جىلۋمەن قامتاماسىز ەتىپ جاتقان جانداردىڭ جۇمىسىن, سونداي-اق «سامۇرىق-ەنەرگو» اق-تىڭ ەنشىلەس كومپانيالارىندا سوڭعى جىلدارى اتقارىلعان جۇمىستاردى كورۋ ءۇشىن ءبىر توپ جۋرناليست جولعا شىقتىق.
بۇل قالادا قىستا جارىق تا, جىلۋ دا ۇزىلمەيدى
قىستىڭ كوزى قىراۋدا ءۇيىمىز ۇياداي جىلى جانە جارىق بولۋى ءۇشىن جىلدىڭ ءتورت مەزگىلىندە, تاۋلىك بويى, مەرەكە, دەمالىس دەمەي تىنىمسىز جۇمىس ءىستەيتىن ادامدار بار. ءوز ءىسىن بەس ساۋساعىنداي بىلەتىن مۇنداي ماماندار «سامۇرىق-ەنەرگو» اق-تىڭ ەنشىلەس ۇيىمدارىندا قىزمەت ەتەدى. قىس كىرىپ كەلە جاتقاندا حالىقتى ۇزدىكسىز جارىقپەن, جىلۋمەن قامتاماسىز ەتىپ جاتقان جانداردىڭ جۇمىسىن, سونداي-اق «سامۇرىق-ەنەرگو» اق-تىڭ ەنشىلەس كومپانيالارىندا سوڭعى جىلدارى اتقارىلعان جۇمىستاردى كورۋ ءۇشىن ءبىر توپ جۋرناليست جولعا شىقتىق.
الدىمەن «سامۇرىق-ەنەرگو» اق-تىڭ الماتىداعى ەنشىلەس كاسىپورنى – «الاتاۋ جارىق كومپانياسى» اق-قا قاراستى الاتاۋ بوكتەرىندەگى «ەرمەنساي» قوسالقى ستانساسىنا كەلدىك. الماتىنىڭ وڭتۇستىگىن جارىقپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان بۇل ستانسانى ەلىمىزدەگى ەڭ زاماناۋي ستانسانىڭ ءبىرى دەپ ايتۋعا بولادى. باتىس ەۋروپادان اكەلىنگەن ەلەكتر جابدىقتارى قاي جاعىنان الساڭ دا ءتيىمدى. «ەرمەنساي» ستانساسىنىڭ مۇمكىندىكتەرىمەن «اجك» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى نيكولاي تۋشينسكي تانىستىرىپ شىقتى. ساپالى قۇرال-جابدىقتاردىڭ تەحنيكالىق ارتىقشىلىقتارىن سيپاتتاپ, قالاي باسقارىلاتىنىن كورسەتتى.
– «ەرمەنساي» 2010 جىلى ىسكە قوسىلدى. وسى كۇنگە دەيىن وسىنداي 30 شاقتى قوسالقى ستانسا سالدىق. زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن جابدىقتالعان ستانسالاردى سالۋ ءۇشىن ءوز قاراجاتىمىزدى, جەرگىلىكتى جانە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ قاراجاتىن تارتتىق. قازىر الماتىنى اينالدىرا 220 كەرنەۋلىك ەلەكتر شەڭبەرى قۇرىلىپ جاتىر. ءبىز بۇل كۇندەرى وسى شەڭبەرگە كىرەتىن بارلىق قوسالقى ستانسالاردى ىسكە قوساتىن بولامىز. سول كەزدە قالانى 100 پايىز كەپىلدەندىرىلگەن جارىقپەن قامتاماسىز ەتۋ جۇزەگە اسىرىلادى. وسى ۋاقىتقا دەيىن قالادا 110 كەرنەۋلىك ستانسالار قوسىلىپ تۇردى. بۇل اتقارىلعان شارالار – قالانى ۇزدىكسىز ءارى سەنىمدى تۇردە ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەيدى «الاتاۋ جارىق كومپانياسى» اق اتقارۋشى ديرەكتورى انۋاربەك قابىلبەكوۆ.
«الاتاۋ جارىق كومپانياسى» اق-تىڭ 207 ەلەكتر ستانساسى بار بولسا, ونىڭ 73-ءى قالا ءىشىندە, قالعانى وبلىس اۋماعىندا. قازىرگە «اجك» اق قالا ىشىندەگى ستانسالاردىڭ 31-ءىن جاڭالاپ ۇلگەرگەن. وراسان قاراجاتتى قاجەت ەتەتىن بۇل جۇمىستار الداعى كۇندەرى دە جالعاسا بەرمەك.
وسىدان كەيىن ءبىز قالادا ورنالاسقان ورتالىق ديسپەتچەرلىككە كەلدىك. جوعارىدا اتاپ وتكەندەي, بۇل مەكەمەدە وتىرعان ماماندار جىل بويى كۇن-ءتۇن دەمەي, ءبىر ساتكە دە الىپ مونيتوردان ۇزاماي, قالانى ەلەكترمەن قامتاماسىز ەتۋدى باقىلاپ, باسقارىپ وتىر. ورتالىق ديسپەتچەرلىك تە قازىرگى زامان تەحنولوگيالارىمەن جابدىقتالعان. ماسەلەن, ءبىز بارعان «ەرمەنساي» سياقتى بارلىق ستانسالاردىڭ جۇمىسى وسى جەردەن قاداعالانادى. كومپيۋتەرلىك تەحنولوگيالار مەگاپوليس قالانىڭ ءار تۇسىندا تۇرعان ەلەكتر ستانسالارىنا سابىلىپ بارماي-اق, جۇمىسىن وسى جەردەن باسقارۋعا مۇمكىندىك بەرىپ تۇر.
وسىلايشا, شاڭىراعىمىزعا جارىعىن شاشىپ تۇرعان ەلەكتر شامى ۇزدىكسىز جارقىراۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەپ وتىرعان ماماندارمەن تىلدەسىپ, جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ ارتىقشىلىقتارىن تاماشالاپ, ەندى جىلۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن نىسانعا قاراي ساياحاتىمىزدى جالعاستىردىق.
ءبىز تابان تىرەگەن الماتىداعى ءنومىرى ءبىرىنشى جىلۋ ەلەكتر ورتالىعىن (تەتس-1) ەڭ بايىرعى مەكەمە دەپ ايتۋعا بولادى. سوناۋ 1930 جىلدارى بوي كوتەرگەن جىلۋ ورتالىعىندا ەكى عاسىرعا كۋا بولعان الىپ كەشەن قالا تۇرعىندارىن جىلۋمەن قامتاماسىز ەتىپ كەلەدى.
ەندى ەكى جىلدان كەيىن 80 جىلدىعىن اتاپ وتكەلى وتىرعان جەو-1 – «الماتى ەلەكتر ستانسالارى» اق-قا قارايدى. قالاداعى ەڭ ءىرى جىلۋ بەرۋشى ورتالىقتىڭ دا تالاي جابدىقتار توزعاندىقتان, مۇندا دا جاڭارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر ەكەن. ءوز قىزمەتىن وتەپ بولعان ەسكى قۇرال-جابدىقتار جاڭاسىمەن اۋىستىرىلۋدا.
مۇندا ءبىزدى جەو-1 باسشىلارى جاقسى جاڭالىقتارىمەن, تولىمدى تىرلىكتەرىمەن قارسى الدى. 1935 جىلدان بەرى پايدالانىلىپ كەلە جاتقان جىلۋ ورتالىعىنىڭ كوكەيگە قوناتىن ءىسىنىڭ ءبىرى – كومىردەن گازعا اۋىستىرىلعان. مۇنىڭ ەكولوگياسى كوكەيكەستى ماسەلەلەر قاتارىندا تۇرعان مەگاپوليس قالانىڭ اۋاسىن تازارتۋعا تيگىزەتىن پايداسى ولشەۋسىز. دەگەنمەن, جەو-1 – ەرەكشە جىلۋ ەلەكتر ورتالىعى ەكەنىن ايتۋعا بولادى. مۇندا وتىننىڭ ءۇش ءتۇرىن: كومىر, گاز, مازۋتتى پايدالانۋعا بولادى.
جەو-نىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى يساحان سىرعاباەۆ وتىننىڭ ءۇش تۇرىمەن دە جۇمىس ىستەيتىن مۇنداي ورتالىق قازاقستاندا جالعىز ەكەنىن, ءتىپتى, تمد اۋماعىندا دا جوقتىعىن ايتادى.
الماتىنىڭ ەكولوگيالىق احۋالىن جاقسارتۋ ءۇشىن تەك گازبەن جۇمىس ىستەۋگە كوشكەن مەكەمە كومىر مەن مازۋتتى توتەنشە جاعدايلار ورىن العانداي بولسا, قاۋىپسىزدىك ءۇشىن عانا ۇستاپ وتىرعانىن ايتادى.
قىسقاسى, كەزىندە قالا شەتى دەپ سالىنعان جەو-1 قازىر قالانىڭ قاق ورتاسىندا تۇر. مۇندا قازىر بىلىكتى ماماندار قايتا جابدىقتاۋ جۇمىستارىن قىزۋ جۇرگىزۋدە. سول سياقتى قىلىشىن سۇيرەتىپ قىس كەلگەنشە «سامۇرىق-ەنەرگونىڭ» بارلىق ەنشىلەس كومپانيالارى ساقاداي ساي دايىندالىپ ۇلگەرگەنىن كوردىك. ماسەلەن, «الماتى ەلەكتر ستانسالارى» اق-تىڭ بارلىق كاسىپورىندارىندا وتىننىڭ قاجەتتى پايدالانۋ قورى جاساقتالىپ, 514 مىڭ توننا كومىر, 45 مىڭ توننا مازۋت جيناقتالعان. «الەس» اق-تىڭ بارلىق ەنەرگيا نىساندارىندا جوندەۋ جۇمىستارى اتقارىلعان. اتاپ ايتقاندا, 19 ەنەرگەتيكالىق جانە 19 سۋ جىلىتۋ قازاندىقتارى, 13 بۋ تۋربيناسى, 20 سۋ تۋربيناسى جوندەلگەن. جوندەۋ جۇمىستارىنا كەرەكتى قاراجات 3,9 ميلليارد دەپ جوسپارلانعان بولسا, 10 اي بارىسىندا يگەرىلگەن قارجى سوماسى 3,71 ميلليارد تەڭگەنى (95 پايىز) قۇرايدى.
اتقارىلعان جۇمىستاردى كوزبەن كورىپ, كوڭىلگە تۇيگەننەن كەيىن جۋرناليستىك ساپار سوڭىندا سامۇرىق-ەنەرگو» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆالەري لي ءباسپاسوز بريفينگىن وتكىزىپ, كوپتەگەن ساۋالدارعا قاتىستى تىڭعىلىقتى جاۋاپتار بەردى.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.
