تۇرعىن ءۇيدى باسقارۋدىڭ جاڭا ءتۇرى اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتە مە؟

پيك-تەن – ميب-كە

تۇرعىن ەمەس ءۇي-جايلاردىڭ, پاتەر­لەردىڭ مەنشىك يەلەرى كەلەر 2021 جىل­دىڭ 7 قاڭتارىنا دەيىنگى مەرزىمدە تۇر­عىن ءۇي-كومۋنالدىق-شارۋاشىلىعى ما­سە­لەلەرى بويىنشا زاڭ كۇشىنە ەنگەن سات­تەن باستاپ ءبىر جىل ىشىندە ءۇيدى باسقا­رۋ نىسانى رەتىندە جاي سەرىكتەستىك نەمەسە م ۇلىك يەلەرىنىڭ بىرلەستىگىن (ميب) تاڭداۋ ءۇشىن جينالىس وتكىزۋى كەرەك. قا­زىرگى پيك-تەردىڭ 2022 جىلدىڭ 1 شىل­دەسىنە دەيىن جۇمىس ىستەۋگە قۇقى بار. وسى رەتتە پيك پەن ميب-ءتىڭ ايىر­ما­شىلىعىنا توقتالىپ وتسەك.

م ۇلىكتىڭ مەنشىك يەلەرىنىڭ بىرلەستىگى تۇرىندە كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمنىڭ جاڭا نىسانى قۇرىلىپ, ولار ء«بىر ءۇي – ءبىر بىرلەستىك – ءبىر شوت» قاعيداتى بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. زاڭ بويىنشا پاتەر يەلەرى كووپەرا­تيۆتەرىنىڭ ورنى­نا كوپ پاتەرلى تۇرعىن ءۇيدى باسقا­رۋدىڭ 2 نىسانى انىقتالعان: ميب – زاڭدى تۇلعا نەمەسە كوپ پاتەرلى تۇر­عىن ۇيدە پاتەرلەر مەن تۇرعىن ەمەس ءۇي-جايلاردىڭ يەلەرى م ۇلىكتىڭ مەن­شىك يەلەرى بىرلەستىگىن قۇر­عىسى كەلمەسە جاي سەرىكتەستىك (زاڭدى تۇلعا قۇرماي-اق) قۇرۋعا بولادى. كوپ پاتەرلى تۇر­عىن ءۇي يەلەرى جينالىس وتكىزىپ, ميب نە قاراپايىم بىرلەستىك قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدايدى. جينالىسقا تۇرعىنداردىڭ كەمىندە 51 پايىزى قاتى­سۋى ءتيىس. ميب پاتەر يەلەرىنەن قۇرى­لادى. جينالىستا تۇرعىندار ءوز ارا­لارىنان ءۇي كەڭەسىن, رەۆيزيالىق كوميس­سيا, بىرلەستىك توراعاسىن سايلايدى. اۋلا سىپىرۋشى, ەلەكتريك, قۇبىر جون­دەۋشىلەر شتاتقا الىنبايدى. قىز­مەتكەر سانىنا ەمەس, ناقتى ىستەگەن قىزمەتىنە تولەنەدى. ول قىزمەتتەردى كەلىسىمشارتپەن سەر­ۆيستىك كومپانيالار اتقارادى.

پيك بىرنەشە تۇرعىن ءۇيدى باسقا­رادى. ون نەمەسە ءجۇز شاق­تى ۇيگە ءبىر عانا ەسەپشوت اشىل­عاندىقتان, تۇر­عىن­داردان جي­نالعان اقشانىڭ قايدا جۇم­­سالىپ جاتقانىن ناقتى ءبىلۋ مۇم­­كىن ەمەس. سىرتتان كەلگەن باس­­قارۋ مەكە­مەلەرى تۇرعىندارعا وز­دەرىنىڭ قىزمەتى مەن ءتاريفىن بەل­گىلەيدى. ال ميب قۇرا­مىنا سول ءۇيدىڭ تۇرعىندارى عانا كىرەدى. ءار­بىر ءۇي جەكە باسقارىلادى, جە­كە شوت بولادى.

اي سايىن قانشادان جيناۋدى وزدەرى بەل­گىلەيدى. ءوزى­نىڭ جەكە جيناق شو­تى بولادى. ياعني جاڭا جۇيە پا­تەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرى جانە باسقارۋشى كومپانيالار تاراپىنان قىزمەتتەر مەن تا­ريفتەردى تۇرعىندارعا كۇش­تەپ تاڭۋدى جويۋعا مۇمكىندىك بە­رەدى جانە تۇرعىندار قارا­جاتىن جۇمسالۋىنىڭ اشىق­تىعىن قامتاماسىز ەتەدى. ميب كوممەرتسيالىق ۇيىم بول­ما­عاندىقتان سالىق تولەمەيدى, پايدا تابۋدى كوزدەمەيدى. جي­نالعان قارجىنىڭ بارلىعى دەرلىك تۇرعىن ءۇيدى جيناۋعا, جوندەۋگە جۇمسالادى.

پاندەميا تۇرعىن ءۇي رەفورماسىن تەجەۋدە

وتكەن جىلدىڭ جەلتوق­سانىندا قابىلدانعان زاڭ بو­يىن­شا پاتەرلەردىڭ, تۇرعىن ەمەس ءۇي-جايلاردىڭ مەنشىك يە­لەرى باسقارۋ نىساندارىنىڭ ءبىرىن (ميب; جس) تاڭداۋى قا­جەت بولعان ەدى. وسى رەتتە ءبىز جاڭا جۇيەگە كوشۋ قالاي ءجۇ­رىپ جاتقانىن «تۇرعىن ءۇي كوم­مۋنالدىق-شارۋاشىلىعىن جاڭ­­عىرتۋ مەن دامىتۋدىڭ قازاق­­ستاندىق ورتالىعى» اق توراعا­سىنىڭ ورىنباسارى نۇربەك سەرىكوۆتەن سۇراپ بىلگەن ەدىك.

«كوپ پاتەرلى تۇرعىن ۇي­لەر – ازىرگە باسقارۋشى كومپانيا­لاردىڭ قاراماعىندا, كوبىنە بۇ­رىنعىشا پيك-تەر قىزمەت كور­سەتۋدە. ەگەر پاتەرلەردىڭ, تۇرعىن ەمەس ءۇي-جايلاردىڭ مەنشىك يەلەرى ءۇي-جايلاردىڭ (پاتەرلەر) مەن­شىك يەلەرىنىڭ كووپەراتيۆى, پا­تەرلەردىڭ, تۇرعىن ەمەس ءۇي-جاي­لاردىڭ مەنشىك يەلەرىنىڭ تۇتىنۋ كووپەراتيۆتەرى, تۇتىنۋ كووپەراتيۆتەرى نىسانىندا قال­عىسى كەلسە, وندا زاڭنامادا ولار­دىڭ قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋ مەر­زىمى 2022 جىلعى 1 شىلدەگە دەيىن كوزدەلگەن. كوپ پاتەرلى تۇرعىن ۇيدە ميب نەمەسە جس قۇرىلماي, كوپ پاتەرلى تۇرعىن ءۇيدى باسقاراتىن باسقارۋشى كوم­پانيالار تۇرعىن ءۇيدى تى­كەلەي باسقارا المايدى. بۇگىنگى تاڭ­دا كوندومينيۋم وبەكتىسىن باس­قارۋعا جانە ونىڭ ورتاق مۇل­­كىن كۇتىپ-ۇستاۋعا بايلانىستى ماسەلەلەردى تالقىلاۋ ءۇشىن تۇر­­­عىندارمەن جازباشا, ZOOM پلات­فورماسى ارقىلى ونلاين رەجىم­دە ساۋالداما جۇرگىزىلەدى», دەيدى ن.سەرىكوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, بيىل­عى پاندەميا تۇرعىن ءۇي شارۋاشى­لىعىن جاڭعىرتۋ سالاسىنداعى رەفور­ماعا ءبىرشاما تۇساۋ بول­عانى انىق. كارانتين كەزىندە ميب, جس قۇرۋ ءۇشىن تۇر­عىن­داردىڭ باسىن قوسىپ جينالىس وتكىزۋ مۇمكىن بولمادى. ارينە, بۇل جاعداي ميب جانە جس قۇرۋ پروتسەسىن تەجەيدى. سوعان قاراماستان, 2020 جىلعى 26 قاراشاداعى جاعداي بويىنشا رەسپۋبليكا بويىنشا 338 ميب تىركەلگەن ەكەن. ونىڭ ىشىن­دە نۇر-سۇلتان قالاسى – 132, الماتى قالاسى – 126, قوستاناي وبلىسى – 23, اقمولا وبلىسى – 14, ماڭعىستاۋ وبلىسى – 18, پاۆلودار وبلىسى – 6, اتىراۋ وبلىسى – 2, اقتوبە وبلىسى – 5, باتىس قازاقستان وبلىسى – 4, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى – 3, قىزىلوردا وبلىسى – 1, شىمكەنت قالاسى – 1, شىعىس قازاقستان وبلىسى – 4 ميب, ال الماتىدا – 172, شىمكەنتتە 56 جاي سەرىكتەستەر قۇرىلدى.

«مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2020 جىلعى 1 قىركۇيەكتەگى «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قي­مىل كەزەڭى» اتتى جولداۋى اياسىندا رەفورمانى ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ءبىز­دىڭ باسقارما تاراپىنان اۋقىم­دى شارالار جۇرگىزىلۋدە. باس­قا­رۋدىڭ جاڭا نىساندارىن ەنگىزۋ ءۇشىن بۇگىندە تۇراقتى نەگىزدە يندۋستريا جا­نە ين­فراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيستر­لىگى, قۇرىلىس جانە تۇر­عىن ءۇي-كوممۋنالدىق شا­رۋا­شىلىق ىستەرى كوميتەتى, «تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شا­رۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋ مەن دا­مىتۋدىڭ قازاقستاندىق ورتا­لىعى» اق باق-تا ماقالالار جاريالاۋدا. الەۋمەتتىك جەلىلەردە ينفوگرافيكا مەن بەينەروليكتەر جاريالاۋ ارقىلى حالىقتى رە­فورمانىڭ ىسكە اسىرىلۋى­ تۋرالى اقپاراتتاندىرۋ جۇ­مىس­­تارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلت­تىق ۋنيۆەرسيتەتى بازاسىندا ميب توراعالارى, جس سەنىمدى تۇلعالارى, كوپ پاتەرلى تۇرعىن ءۇي باسقارۋشىلارى, باسقارۋشى كومپانيالارى ءۇشىن داعدىلار مەن ءبىلىم الۋ ءۇشىن كوندومينيۋم وبەكتىسىنىڭ ورتاق مۇلكىن باس­قارۋ جانە كۇتىپ-ۇستاۋ بويىن­­شا بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرس­تارى ۇيىمداستىرىلدى», دەي­دى تۇرعىن ءۇي كوممۋنالدىق شا­رۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋ مەن دامىتۋدىڭ قازاقستاندىق ورتا­لىعى وكىلى.

سونداي-اق ول وڭىرلەردە ميب نەمەسە جس ينستيتۋتىن اۋقىمدى ەنگىزۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار وسى با­عىت­تاعى جۇمىستى جانداندىرۋى قاجەت ەكەنىن العا تارتتى. قازىرگى ۋاقىتتا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ازاماتتارعا زاڭ جانە قارجى ماسەلەلەرىن, سونداي-اق كوپ پاتەرلى تۇرعىن ۇيلەردى باسقارۋ جانە كۇتىپ-ۇستاۋ سالا­سىن­داعى داۋلى جاعدايلاردى ازايتۋ ءۇشىن وڭىرلەردە تۋىندايتىن پروبلەمالاردى شەشۋدە كەڭەس بەرەدى. وسىعان بايلانىس­تى پاتەرلەردىڭ, تۇرعىن ەمەس ءۇي-جايلاردىڭ مەنشىك يەلەرى «تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق ش­ا­رۋا­شىلىعىن جاڭعىرتۋ مەن دامىتۋدىڭ قازاقستاندىق ورتا­لىعى» اق-عا, جەرگىلىكتى اتقا­رۋشى ورگاندارعا, سونداي-اق ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارعا تەگىن كەڭەس الۋ ءۇشىن جۇگىنە الادى. بۇل ەلىمىزدە ميب جانە جس تىركەۋ, قۇرۋ ءۇشىن قاجەتتى قۇجاتتاردى جاساۋدا قاتەلىكتەرگە جول بەر­مەيدى.

تاريفتەر كوتەرىلە مە؟

تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋ سالا­سىنداعى وزگەرىستەر ءسوز بولعاندا تاريفتەر باعاسىنىڭ قالاي بولاتىنى قىزىقتىراتىنى انىق.

«كوممۋنالدىق قىزمەتتەرگە تاريفتەردى تابيعي مونوپوليا­لاردى رەتتەۋ سالاسىنداعى ۋا­كىلەتتى ورگاندار بەلگىلەيتىنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. سوندىقتان باس­قا­رۋ فورماسىنىڭ ميب-كە نەمەسە جس-عا وزگەرۋى كوممۋنالدىق تولەمدەردىڭ مولشەرىنە اسەر ەتپەيدى. پاتەرلەردىڭ, تۇرعىن ەمەس ءۇي-جايلاردىڭ يەلەرى تاريف وسسە دە, بۇل اقشا ءوز ءۇيىن كۇتىپ-ۇستاۋعا جۇمسالاتىنىن تۇسىنگەنى اب­زال. بۇل رەتتە ءتاريف­تىڭ ۇل­عايۋى شىعىستار سمەتاسىنا ءۇي­دى ساپالى كۇتىپ-ۇستاۋ ءۇشىن قو­سىمشا قىزمەتتەردى قوسقان كەزدە مۇمكىن بولادى», دەيدى نۇربەك نۇر­جان ۇلى.

سونداي-اق تاريفتەردىڭ تو­مەندەۋى دە مۇمكىن ەكەن. بۇل سول ءۇيدىڭ جەرتولەسىندە, تەح­ني­كالىق قاباتتاعى ءۇي-جاي­لار­دى, ورىن جايلاردى جالعا بەرۋ­دەن قوسىمشا كىرىس الۋ ەسەبى­نەن مۇمكىن بولادى.

ازىرگە جاڭا قۇرىلىم تورگە وزا قويعان جوق. ەسكى جۇيە جۇمىس ىستەپ تۇر. كورشىلەرىمىزدىڭ كوبى زاڭنان دا, جاڭا جۇيەدەن دە بەيحابار. كورشىلەر چاتىنداعى اڭگىمەنىڭ اۋانىنان ولاردىڭ تاريفتەردىڭ قۇنى مەن كەيبىر قىزمەتتەرگە, ليفت قىزمەتىنە كوڭىلى تولمايتىنىن اڭعاردىق. باز­بىرەۋلەرى سەنىمسىزدىك تانىت­تى.«كىم باسقارسا دا قىزمەتى كوڭى­لىمىزدەن شىقسا. اي سا­يىن كومقىزمەت تولەپ وتىرمىز. سول اقشا قايدا كەتىپ جا­تىر دە­گىزبەسە ەكەن», دەيدى. تۇر­عىنداردى الاڭ­داتاتىن ماسەلە – جايلى تۇرمىس, قاۋىپسىز ءومىر, ءتيىمدى تاريف.

اتىرگۇل ءتاشىم,

جۋرناليست