وتتى جىردىڭ وقجەتپەسى

اقىن اعانىڭ تۇسىمە اقان تاۋىنىڭ ەتەگىندە تۇر­عانى ەنۋى دە تەگىن ەمەس سەكىلدى. بۇل – ونىڭ كىندىك قانى تام­عان كيەلى وڭىردەگى اتا-بابالارىنىڭ باعزىدان بەرگى قۇت-مەكەنى. ەركەشتىڭ ۇلى اتاسى, كەنەسارى – ناۋرىز­بايدىڭ سەنىمدى سەرىكتەرىنىڭ ءبىرى, قاراۋىلدىڭ قىل­دىسىنان شىققان كوزسىز باتىر, قولمەرگەن, نىسانباي جىراۋدىڭ اتاقتى داستانىندا ەسىمى يمان, جاۋكە, تولەبايلارمەن قاتار اتالاتىن ەر كەنجەباي ءومىر باقي ءوزى اتتاس ايدىن شالقار اينا كول ج ۇلىعىن سي­پاپ جاتقان وسى اقان تاۋىنىڭ توڭىرەگىن مەكەندەگەن. بالالارى دا اتاقونىستان تابان اۋدارماي, كوگىلدىر كولدىڭ جاعاسىندا, جاسىل ورمانداردىڭ ساياسىندا, مانار تاۋدىڭ اياسىندا ءومىر كەشكەن. باتىر مىڭعىرتىپ مال جيناماعان, دوڭگەلەك قانا داۋلەت يەسى بولعان دەسەدى. بالالارى دا سول اۋقىمنان اسپاسا كەرەك. ءومىرى ەنشى بولىسپەگەن كەنجەبايدىڭ ءۇش ۇلى ءتاۋىرباي, بەردىباي, تىلەۋبەردىڭ مەنشىگىندە ەلۋ-الپىس قوي, قىرىق-وتىز ءىرى قارا, ەكى-ءۇش ءجۇز قوي-ەشكى بولعان. سونىڭ ءوزى كەشەگى قىزىل بەلسەندىلەردىڭ كوزىنە سۇيەلدەي قورىنىپ, «اشا تۇياق قالماسىن, اسىرا سىلتەۋ بولماسىن» ساياساتىمەن اعايىندى ۇشەۋىن ءۇشىنشى دەڭگەيدەگى باي-كۋلاك توبىنا جاتقىزىپ, بار مالىن ورتاعا ءتۇسىرىپ, اتاقونىسىن وزگەرتۋگە ۇكىم شىعاردى. وتارشىلدارعا قارسى كۇرەسكە قاتىستى دەپ پاتشا ۇلىقتارى ءبىر قۋدالاپ, دۇمدىلەردىڭ ۇرپاعى دەپ كەڭەس بەلسەندىلەرى جانە سوڭىنا تۇسكەن كەنجەباي اۋلەتى امالسىزدان ورىس سەلولارىن ساعالاپ, بوسىپ كەتتى.

اقىرى ءتاۋىربايدان تۋعان ەبىكەن (ازان شاقىرىپ قويعان اتى – يبراھيم) وتىزىنشى جىلدارداعى الاپات اشتىقتىڭ الدىندا تاۋدىڭ تۇستىك بەتكەيىندەگى قىلدى اعايىندارىن تاۋىپ, تولەباي اۋىلىنا كوشىپ كەلدى. وسىندا وتىزىنشى جىلدىڭ قاراشا ايىندا ەكىنشى ۇلى ەركەش دۇنيەگە كەلدى. قۋعىن-سۇرگىننەن قورقىپ, قاشىپ-پىسىپ, كوشىپ-قونىپ جۇرگەندە ايىقپاس سىرقاتقا شالدىققان جاس انا الپەش اڭساعان ۇلىن اۋىزداندىرا الماي ومىردەن ءوتتى.

«جەتىم قالعان لاقتى كورسەم تىتىرەيدى جۇرەگىم, مەن دە سونداي انا ءسۇتىن ەمبەگەننىڭ ءبىرى ەدىم» دەيتىنى سودان اقىننىڭ.

ولەڭ-جىرعا قۇمار, اسىرەسە قازاق ادەبيەتىنىڭ قىزىل سۇڭقارى ساكەن سەيفۋليننىڭ «ەركە-بۇلان» دەپ قول قوياتىن شىعارمالارىن قىزىعا وقيتىن ەبىكەن اقىن بولار ما ەكەن دەگەن يگى تىلەكپەن ۇلىنا ەركەبۇلان دەپ ات قويعان ەدى. كەيىن اعايىن-تۋعاندارى ەركەلەتىپ ەركەش اتاپ كەتتى. قازاقتا جاقسى كورگەن بالالاردى دارالاپ, اتىن وزىنشە وزگەرتىپ الاتىن داعدى بار ەدى. ەركەشتىڭ جالعىز اعاسى بەكقوجانى جۇرت «بەكەش» اتايدى. ءيبراھيمنىڭ ءوزى ەبىكەن اتانىپ كۇللى قۇجاتتارعا سول ەسىممەن ەندى ەمەس پە. جالپى, بۇل جامان دا ءداستۇر ەمەس. جاقىن تارتۋدىڭ, جاقسى كورۋدىڭ, باۋىرمالدىقتىڭ بەدەرلى ءبىر بەلگىسى. وسى باۋىرمالدىق ەركەشتىڭ دە جەتىمدىكتىڭ نە ەكەنىن بىلمەي ەركىن, ەركە, بۇلا بولىپ ءوسۋىنىڭ باستاۋ كوزى بولدى. جىلاندىداعى جەتىجىلدىق مەكتەپتە وقىعاندا دا, اتباسارداعى مەكتەپ-ينتەرناتتا ورتا ءبىلىم العاندا دا ول كەۋدەسىن اسقاق ۇستاپ, ۇزدىك وقىپ, دوس-جاراندارىنان, قۇربى-قۇرداستارىنان وق بويى الدا ءجۇردى. ونىڭ اقىندىق قابىلەتى ورتا مەكتەپتە جۇرگەندە-اق بايقالدى. قازاق ۋنيۆەرسيتەتىندە قاناتتاندى. ءباسپاسوز سالاسىنداعى قيىن دا قۇرمەتتى قىزمەتىندە قۇلاشىن كەڭ جايىپ ەلىنە ەلەۋلى, حالقىنا قالاۋلى قالامگەر ەتتى.

اقىننىڭ تۇسىنا جەتە بەرە اساۋ تايداي بۇلت ەتىپ, اۋناپ ءتۇسىپ, يەسىن تاستاپ كەتەتىن قولشانانىڭ دا تۇسكە كىرۋى جايدان-جاي ەمەس اۋ, ءسىرا. ەركەشتىڭ تىرناقالدى تۋىندىلارىنىڭ ءبىرى – وسى وقيعا سۋرەتتەلەتىن «قول­شانا» اقىندى زىر ەتىپ جىر سارايىنىڭ قاقپاسىنان وتكى­زىپ جىبەرگەن اقجولتاي ولەڭ. ول جۋرنالدا جاريا­لانعان بەتتە-اق اسا كورنەكتى قوعام قايراتكەرى, قازاق ادەبيەتى مەن ونەرىنىڭ جانۇزەر جاناشىرى, زەردەسى زەرەك ءبىلىمدار سىنشى ءىلياس وماروۆتىڭ نازارىنا ءىلىنىپ, لايىقتى باعاسىن الدى. «باس-اياعى ءتورت اۋىز ولەڭدە سىرعاناقپەن بىرگە كەتكەن, اۋدارىلىپ ارتتا قالعان بالالىق, الدا كۇتىپ تۇرعان ءۇمىت پەن كۇدىك اقىننىڭ وي اعىسىن اڭعارتىپ, فيلوسوفيالىق تەرەڭ ماعىناسىمەن ۋاقىت پەن ءومىردىڭ ۇشقىر قيمىلىن اڭعارتادى. جازىلۋى قاراپايىم, بىراق سۇلۋ» دەپ جاس اقىنعا اق جول تىلەپ, ءسات ساپار ايتادى اقىلمان اعا. دەمەك, «قولشانا» اقىن ءۇشىن سىرلى سازدى جىر ساندىعىن اشىپ بەرگەن التىن كىلت سىندى.

اسىلى, ەركەش يبراھيم جاراۋى كەلىسكەن جۇيرىك­تەي جىر بايگەسىنە ەركىن قوسىلىپ, بىردەن كوزگە ءتۇسىپ, وقىرماننان وڭ باعاسىن العان جانە ورىندى العان اقىن. تۇڭعىش جىر جيناعى جارىققا شىققاندا «لەنينشىل جاس» اق تىلەۋلى العىسوزبەن كىتاپقا ەنگەن بەس-التى ولەڭدى جارناما رەتىندە جاريالاسا, ون التى وبلىستىق قازاق گازەتتەرى تۇگەل دەرلىك جاعىمدى پىكىر ايتىپ, جىلى لەبىز بىلدىرگەنى كۇنى بۇگىنگە دەيىن ەسىمدە. سولاردىڭ كوبىن ءوز كوزىمنەن وتكەرىپ, سۇيسىنە وقىعانىمدى ۇمىتقانىم جوق ءالى. ويتكەنى سول ەلۋ سەگىزىنشى جىلى ينستيتۋتتان كەيىن ءبىر جىلداي اۋىل مۇعالىمى بولعان مەن ەرەكەڭنىڭ قام-قارەكەتى مەن ابىروي-بەدەلىنىڭ ارقاسىندا وبلىستىق گازەتكە ادەبي قىزمەتكەر بولىپ كىرىپ جانە اقىننىڭ ءوزى باسقاراتىن مادەنيەت بولىمىندە ىستەگەن ەدىم. ەركەشتىڭ «قارلىعاش» جيناعىنداي جابىلا جاپپاي پىكىر جازىلعان جىر كىتابىن كەيىن كورگەن دە, ەستىگەن دە جوقپىن.

سارىارقانىڭ كيەلى توپىراعىنان جارالىپ, كوكوراي شالعىنىن جورگەك قىپ, سابات سامالىن ءسىمىرىپ, كۇ­مىس كولدەرىنە سۇڭگىپ وسكەن ەركەشتى دالانىڭ دارا جار­شىسى دەسە دە ارتىق بولماس. قىر پەرزەنتى اتانعان حا­لىقتا دالانى جىرعا قوسپاعان اقىن از دا شىعار. الايدا ەركەشتەي دالانى ەگىلە, توگىلە جىرلاعان ساما­لىن­داي ەسىلتىپ, بورانداي بۇرقىراتىپ, نوسەرىندەي تو­پە­­لەتىپ ءجيى جازعان جانە جۇيەلى جازعان اقىن كەمدە-كەم.

دالا دەگەن نەمەنە؟ سامال جەل مە؟!

جەل دەگەن نە؟ كوكتەمنەن جەتەر دەم بە,

وسىلاردى شىنىمەن سۇيە الماسام,

شىركىن جۇرەك جۇرگەنى بەكەر مەندە, – دەيدى اقىن اعىنان اقتارىلىپ.

جىل مەزگىلىنىڭ ءتورت توقسانىندا تۇرلىشە تۇلەپ, دالا ديدارى ونىڭ جىرلارىندا توتىنىڭ قاناتىنداي ءجۇز قۇبىلىپ, قۇلپىرىپ تۇرادى. قىستا كۇمىس قار­دان كورپە جامىلىپ, ۇيقىعا كەتكەن ارۋعا ۇقساسا, كوك­تەمدە قارا بارقىت قامزول كيگەن گۇل ەرىندى قىزداي بۇلعاڭدايدى, جازدا قىزىل-جاسىل كويلەگى كولبەڭدەپ كۇل­كىسى تاۋ سۋىنداي سىڭعىرلاعان كەلىنشەكتى ەلەس­تەتسە, كۇزدە التىن ءدان ۋىستان بەرەكە شاشقان سار­كىدىر بايبىشەگە اينالىپ, ەلگە ىرىس-قۇت اكەلەدى. سول بەينەلەردى كوز الدىڭا كەلتىرگەندە ءوزىڭ دە وسى قىر­دىڭ ءبىر تەتىگىنە جاراپ, بولات تۇرەنمەن بورازدا بۇرى­مىن ورگەن ديقان, كەڭ جايلاۋدا قوي جايىپ, قوزى جا­مىراتقان شوپان, تەبىنگە جىلقى سالىپ, اساۋدىڭ قۇلا­عىندا ويناعان جىلقىشى, قىردا اق شاڭقان قالا تۇرعىزعان قۇرىلىسشى بولىپ كەتكىڭ كەلەدى.

ول وسى دالانىڭ داڭعايىر يەسى مەن كيەسى سىندى سوتسياليستىك ەڭبەك ەرلەرى بەلدى دە بەدەلدى قايراتكەر بايان جانعالوۆتىڭ, داڭقتى ديقان تۇرلىبەك ابىلپەيىسوۆتىڭ, قۇت قونعان قويشى ءمانتاي الكەباەۆتىڭ, اۆتوپويىز اۆتورى عازيز نۇعىمانوۆتىڭ بەدەرلى بەينەلەرىن سومداپ, كوزى تىرىسىندە-اق ولەڭمەن ەسكەرتكىش ورناتتى. 

ارينە, ارقانىڭ التىن القاسى – كەربەز كوكشە بولماسا, بۇل دالانىڭ دا قۋ مەكيەن قۇلا ءتۇز بولىپ قالارى اقيقات. «جانناتى جەر مەن كوكتىڭ سۇلۋ كوكشە, ريزامىن بار عۇمىرىم كوكشەمدە وتسە» دەپ ماعجان مەن ساكەندەي ساڭلاقتار باستاعان تالاي اقىن جىرلاعان. بىراق سولاردىڭ كوكشەنى ءدال ەركەشتەي قاستەرلەپ, قۇلاي ءسۇيىپ, قۇلشىنا جىر ەتكەنى شامالى. ول ءوزىن, «قىزعىش» اتتى ولەڭىندە ايتقانداي, كوكشەنىڭ جاراتقاننان كەيىنگى جالعىز يەسىندەي كوردى. جانە كوكشەنىڭ شىرقاۋ بيىگىمەن شەكتەلمەي, ونىڭ قۇرامداس قۇندىلىقتارىن تۇتاس قامتىپ, جەكە-جەكە جىر ەتەدى. ولاردى وقىپ وتىرعاندا وقجەتپەستىڭ ۇشار باسىنداعى ءپىل تاس قوزعالىپ, ورنىنان تۇرعالى جاتقانداي كورىنەدى. ء«بيشى قايىڭداعى» كۇمىس كول تارتىلعاندا ايدىنىندا بيلەپ جۇرگەن اق بالتىر قىزدار جاعادا قالىپ قويىپ, بۇرالا بىتكەن قايىڭعا اينالۋى عاجايىپ ءبىر تىلسىم دۇنيەگە جەتەلەيدى. اينالا اق تولقىننىڭ ورتاسىندا تۇرعان «جۇمباقتاس» ءبىر جاعىنان قاراساڭ سۋ سارىنىمەن شاپتىققان كارى كەمپىرگە ۇقساسا, ەندى ءبىر جاعىنان بايقاساڭ شاشىن جەل جەلپىگەن ارۋداي ءجۇزى جايناپ, كۇنگە قاراپ سىق-سىق كۇلەتىن سياقتى. نە كەرەك, ايتەۋىر ءبىر ەرتەگى الەمىندە جۇرگەندەي بولاسىڭ. 

بۋرابايدا اق بوياۋمەن جارتاسقا,

جازىلعان ءبىر العىستار بار مارعاسقا:

«ەمدەلۋگە ايەلدەرىن جىبەرگەن,

ءجۇز راحمەت الىستاعى جولداسقا».

سول جارتاستا كول ۇستىندە تۇنەرگەن,

بيكەشتەر دە ۇزدىرمەيدى كۇدەردەن:

«كوپ راحمەت كەلىنشەك پەن قىزدارعا, –

دەپ جازىپتى, جىگىتتەرىن جىبەرگەن».

توق بالامەن ويناي الماي اش بالا,

مۇڭلى كوزدەن سىركىرەيدى جاس قانا,

سوناۋ ءسوزدىڭ كىم بولسا دا سالماعىن,

كوتەرە الماس,

كوتەرەر تەك تاس قانا.

اسىرە بوياۋ اشەكەيسىز وسىناۋ قاراپايىم جولدارعا قانشا قالىڭ وي, قانشالىق ءزىل سالماق جاتىر دەسەڭىزشى. شىندىق قورعاسىننان دا اۋىر, وتتەن دە اششى. دە­مالىستا بولعانىمىزدا سانتالاي وقىعان سوزدەر عوي بۇل. الايدا ونىڭ استارىندا اشى دا اۋىر شىندىق جاتقانىن كىم ەلەگەن. زەردەسى زەرلى اقىن ءتالىم الار وي تۋعىزىپ وتىر.

اتاجۇرتتىڭ ايتۋلى جەرلەرىن, وزەن-كولدەرىن, تاريحي ورىندارىن, تانىمال تۇلعالارىن جىرلاۋدىڭ ساناۋلى شەبەرلەرىنىڭ ءبىرى دە ەركەش. قازاقتىڭ قاراتاۋى مەن الاتاۋىنىڭ, التايى مەن ۇلىتاۋىنىڭ, قارقارالىسى مەن باياناۋىلىنىڭ بەينەسىن بار بولمىس-بىتىمىمەن بەدەرلەپ, سىرلى سوزبەن سوم سۋرەتىن ساناعا ءسىڭىردى. ەسىلە اققان ەسىل, سوزىلىپ جاتقان نۇرا, مۇحيتقا قۇيار ەرتىس, جەتى وزەندى جەتىسۋ دا قالامىنان قاعىس قالعان جوق. ءبىر عاجابى, قاي جەردى جىرلاسا دا ونى تاريحي تۇلعالارىمەن استاستىرىپ, بەدەرىن ايشىقتاپ, بەدەلىن اسپانداتا تۇسەدى. سىرىمبەتتى عالىم شوقان, قوسكولدى سەرى اقان, بۋرابايدى سال ءبىرجان, جالعىزتاۋدى ۇكىلى ىبىراي ارقىلى كەمەلدەندىرىپ, ەڭسەسىن كوتەرىپ وتىرادى. ءسويتىپ تۋعان جەردىڭ عانا ەمەس, ۇلى بابالارىنىڭ دا تۇتاس بەينەسىن جاساپ, تۇعىرىن بەكىتە, بيىكتەتە تۇسۋگە كۇش سالادى. تاستارىنا تابانىن ءتىلدىرىپ, بالالىقتىڭ بال كۇندەرىن وتكىزگەن اقان مەن ايىرتاۋ, اقسوراڭ مەن يمانتاۋ جايىنداعى جىرلارى وزىنشە ءبىر ساعىنىش سورابى.

تۋعان جەرىن ايالاعان بۇل قازاق,

ايدار تاعىپ, ات قويىپتى تىم عاجاپ.

جارتى اسپانداي شالقىپ جاتقان دالاسىن,

قورعاۋ ءۇشىن شەكسە-داعى قيلى ازاپ.

تۋعان جەردىڭ ءاربىر اتى, اتاۋى,

وعان دەگەن مەيىرىمنىڭ وتاۋى.

وزەن-كولىم – ماحابباتىم ماڭگىلىك,

تۋعان دالام – ماحابباتتىڭ وتانى.

مىنە, بۇل بارىمىزگە ورتاق اق نيەت, ادال پىكىر. اتتەڭ, وسى تۋعان جەر تاقىرىبى بۇگىندە ساننەن شىعىپ, ولەڭ ورنەگىنە ىلىنبەي جۇرگەنى وكىنىشتى.

كوگىلدىر كوكشە, كوگىلدىر ءشايى پەردەڭدى اش,

قاسقايا ءتۇسشى وقجەتپەسىم مەنىڭ نار ماڭعاز,

ۇيقىدا جاتقان ويان سەن, جەكەباتىر,

تاس بولىپ قاتقان اق بۋرام تۇرىپ ماڭ-ماڭ باس, دەپ تۋعان تاۋىنىڭ باۋرايىن تۇگەل ءدۇر كوتەرەتىن كوك­­شەتاۋدىڭ ەركەشى, كوركەم ءسوزدىڭ سەركەسى اتا-مەكەنىندەگى مەنشىكتى ءتىلشى قىزمەتىن ون ەكى جىل ءمىنسىز اتقارىپ, ءومىرىنىڭ سوڭعى ون جىلىندا سول «سق»-نىڭ (ەگە­مەن قازاقستان) قاراعاندى وبلىسىنداعى وكىلەتتى وكى­لى بولىپ ىستەدى. قازاق قالامگەرلەرىنىڭ اراسىندا ال­عاشقىلاردىڭ ءبىرى بوپ كسرو جۋرناليستەر وداعى سىي­لىعىنىڭ لاۋرەاتى اتانعان ەركەش اعانىڭ جاڭا ورىندا تىڭ تىنىسى اشىلعانداي, شابىتى شامىرقانا ءتۇستى.

ء«تۇسىپ كەتتىم شاحتاعا,

تۇبىندە بارار جەر عوي دەپ,

تۇنەكتى تۇرگەن قاپ-قارا,

جەڭگەن دە مەندەي ەر عوي دەپ»

بەرىپ كەتكەن ول جەتى قات جەر تامىرىن سوقتىرىپ جاتقان قۇرىش قولدى كەن­شىلەردى كورىپ, ءوندىرىس وشاقتارىنىڭ جۇرەگىن ىركىلىسسىز سوقتىرىپ, جۇرتتىڭ ءۇي-جايىن جىلىتىپ تۇرعان «تاستى وتقا اينالدىرار» كومىر وسىلاردىڭ ماڭداي تەرىمەن تابىلاتىنىنا كوز جەتكىزدى.

اسپانى قىزىل اراي تاڭ الدىنداي ارايلاپ تۇرعان ماگنيتكاعا دا بارىپ, مارتەن پەشىنىڭ اۋزىندا اق جالىنمەن الىسىپ, بولات بالقىتىپ, قۇرىش قۇيىپ جۇرگەن قازاق جىگىتتەرىن كورىپ, ەڭبەگىنە ءتانتى بولدى. كۇنى كەشە اۋىلدا ات قۇلاعىندا ويناپ جۇرگەن جاستاردىڭ بۇگىندە الاۋ وتتى اۋىزدىقتاپ, الاپات جالىنمەن جۇلقىسىپ جۇرگەن وجەتتىگىن ايتسايشى. سولاردىڭ وسىناۋ ەر­لىك ەڭبەگىن جالپاق جۇرتقا جەدەل جەتكىزۋ ءۇشىن ول قالا­مىن كوسىلتە سىلتەپ, ولەڭدى دە, وچەركتى دە وندىرتە جاز­دى. البەتتە, اقىنعا قارا سوزدەن ولەڭ وڭاي ەمەس پە, نەگىزىنەن ولاردى جىرعا ارقاۋ ەتتى. بۇرىن ءتۇرلى تاقى­رىپتا توعىز پوەما جازعان ول كەنشىلەر جايىندا داس­تانعا بەرگىسىز «الاۋ», «وتتىڭ تۋى», «بولات سۋداي تاسيدى» ءتارىزدى تولعاۋلار تۋعىزىپ, «اڭىز اعا» اتتى ديالوگ-داستان جازىپ, از جىلدا ءوندىرىس تاقىرىبىندا ءۇش كىتاپ شىعارىپ, ىلگەرىدە جارىق كورگەن ونشاقتى جىر جيناعىن جاڭا تۋىندىلارمەن تولىقتىردى. وسى ارادا سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى التىنبەك دارىباەۆپەن اشىق-جارقىن اڭگىمە تۇرىندە ولەڭمەن جازىلعان «اڭىز اعا» ەڭبەگىنە از-كەم توقتاي كەتكەن ارتىق بولماس. وندا التىنبەكتىڭ اۋزىمەن ايتىلاتىن مىنانداي جولدار بار:

ارعىن مەن جەكە جىرلا تولەگەندى,

ءسوز قوزعاۋ باستىق جايلى كەرەك ەندى.

ەڭبەكقور سوناۋ ءبىزدىڭ نۇرسۇلتانداي,

كورگەم جوق بۇل وڭىردە ەرەن ەردى.

ول كەلدى... جالعىز كەلمەي وتىز كەلدى,

وتىز كەلدى... دۇبىرلەتىپ وتىز بەلدى,

وتىزدىڭ وتىزى دا وتىز جالىن,

ۇرلەدى وتىز وتقا وتىز جەلدى.

ول كەلدى وتىز دۇركىن ەسەلى بوپ,

وتىزدىڭ مۇرتسىز عانا كوسەمى بوپ,

وتىزى وتىز ءتۇرلى ونەر توگىپ,

وتىزى وتىز ءتۇرلى كوشەلى بوپ.

ول ءىستى گورنوۆويدان باستاپ ەدى,

ونەرىن توگىپ-توگىپ تاستاپ ەدى,

كوندىرىپ وت بارىسىن دەگەنىنە,

ويپىر-اي, اق جالىندى جاسقاپ ەدى.

ءبىلدى ول كۇيەرىن دە, جانارىن دا,

ەرەكشە جالىن ويناپ جانارىندا,

پارتيا سولداتى بوپ كەتە باردى,

جالىننىڭ وتى الاۋلاپ تالابىندا.

بۇل بۇگىندە ۇلت كوشباسشىسى بولىپ, وتىز جىل بويى ەلدى ۇرىس-كەرىسسىز, ىڭ-شىڭسىز سونى سوقپاقپەن نۇرلى بولاشاققا باستاپ كەلە جاتقان نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ەلباسىمىزدى تابانى كۇرەكتەي قىرىق ءتورت جىل بۇرىن العاش جىرعا قوسقان ءبىزدىڭ ەركەش يبراھيم ەكەنىن قازىر ەكىنىڭ ءبىرى بىلە دە بەرمەيتىن شىعار. مۇنى دارىندى تۇلعانىڭ كەمەڭگەرلىگى دەيمىز بە, كورەگەندىگى دەيمىز بە – قايسىسى بولسا دا شىندىقتان شالعاي كەتپەس, ءسىرا. وعان مىنا جولدار دا ايعاق بولادى.

جۇرەگىمنىڭ جىلىنىپ وتىمەنەن,

ىشىمدە دە ەكىنشى جاتىر الەم.

ىشىمدە دە بار مەنىڭ, ءبىر سيقىر نۇر,

بالقىپ جۇرە بەرەدى اقىق ولەڭ.

دوسىم, مۇنى دۇرىس-اق تۇسىنگەنىڭ,

ۇشقانىن دا سوڭىرا قۇسىم مەنىڭ,

سىنىق ينە ومىردەن اكەتپەسپىن,

تەك ىشىمدە كەتەدى اۋ ىشىمدەگىم.

ساقي تارتقان, ساليقالى اقىل يەسى سارابدال اقىن­نىڭ ىشىندە كوپ دۇنيە, قۇندى دا بۇلدى دۇنيە كەتكەنى انىق. ونى وتىز جىل ءبىر تەرىنىڭ پۇشپاعىن بىرگە يلەسكەن مەن جاقسى بىلەمىن. ۇزىن جولدىڭ ۇستىندە تانىسىپ, ادەبيەت ايدىنىندا تابىسىپ, ءباسپاسوز دەگەن بيىك مىنبەردە بىرىمىزگە-ءبىرىمىز كەزەك-مەزەك باستىق بولىپ, بالاڭ جىگىت كۇنىمىزدەن بىرگە ىستەپ, اعالى-ىنىلىدەي بولىپ كەتكەن ەدىك. ەشقاشان ءاي-ءشاي دەسكەن, ءجۇز شايىسقان جەرىمىز جوق. ول – اقىلشى اعا, مەن – ءىلتيپاتتى ءىنى بولدىق. وتاۋ تىگىپ, شاڭىراق قۇرۋىمنىڭ دا باسى-قاسىندا ءوزى ءجۇردى. سودان باستاپ وتباسىمىزبەن العاۋسىز ارالاسىپ, بالالارىمىز بىرگە ءوستى. ول مەنى ءومىر-باقي سارباس دەمەي, اتا-انام ەركەلەتكەندەي سار­كەن دەپ كەتتى. الماتىعا جۇمىس بابىمەن جانە ءوز شارۋاسىمەن كەلگەن سايىن جازۋشىلار وداعىندا بولىپ, باسپالاردى ارالاپ, قالامداستارمەن بىرەر كۇن دۋىلداسىپ ابدەن شارشاعاندا ءبىزدىڭ ۇيگە كەلىپ ءبىر-اق تىنىستاپ, جاعاسى جايلاۋ بوپ جاتار ەدى.

ەڭ سوڭعى رەت سەكسەن التىنشى جىلدىڭ مامىرىندا مەنشىكتى تىلشىلەردىڭ جيىنىنا كەلگەندە, بويىن ىردۋ-دىردۋان اۋلاق سالعىسى كەلدى مە, ارىپتەستەرىنە جولاماي بىردەن بىزدىكىنە ءتۇستى. قازىلىپ قاتتى جۇ­دەگەن ەكەن. جان-جارى اقىلدان قاپيادا كوز جازىپ, كامە­لەتكە تولماي, وتاۋ قۇرىپ ۇلگەرمەگەن ءۇش بالانىڭ قام-قارەكەتى, وتاناسىز قالعان وتباسىنىڭ تاۋقىمەتى ءوز موينىنا ءتۇسىپ, كۇنكورىس كۇيبەڭى دىڭكەلەتىپ, دەن­ساۋلىعىنا قاتتى اسەر ەتكەنى بەلگىلى. كەيىنگى كەزدە جاستاي جابىسقان بۇيرەك دەرتى قايتا مەڭدەپ, اۋرۋى اسقىنىپ, ءالسىن-ءالى اۋرۋحاناعا ءتۇسىپ, ءجيى جاتىپ قاپ جۇرگەن-ءدى. وسى جولى جۇمىسىن تاپسىرىپ, قىزمەتتەن كەتۋگە بەل بايلاپ كەلىپتى. ء«ما, مىنانى ەرتەڭ رەداكتورات­تا جۇرتقا ءوزىڭ وقىپ بەر. اقىرىنا دەيىن وقۋعا مەنىڭ دەمىم جەتپەيدى» دەپ ءوتىنىشىن ماعان ۇسىندى. ءۇش بەتكە مارجانداي مولدىرەتىپ ولەڭمەن ءوزى جازعان قولجازبانى كوڭىلىم بۇزىلىپ, ارەڭ وقىپ شىقتىم دا: «ەرەكە, قاتاردان كەتىپ قايتەسىز؟ قۋىپ, قۋ­دالاپ جاتقان ءازىر ەشكىم جوق. جۇمىسىڭىز دا قال­پىنشا» دەپ ەدىم, «ورتاق ىسكە كولەڭكە تۇسپەۋى كەرەك, مەن ءبارى­بىر بۇرىنعىداي بولا المايمىن. ونىڭ ۇستىنە كۇللى تىل­­شىلەردىڭ جۇمىسىنا جاۋاپ بەرەتىن ساعان «اعا­سىن اۋىر­­سا دا ۇستاپ وتىر» دەگەن ءسوز ەرمەسىن» دەپ ءبىر-اق قايىر­­دى.

ەرتەڭىنە ەرتەلەتىپ ماشينكاعا ون-ون بەس دانا عىپ باستىردىم دا, القا مۇشەلەرى مەن كوڭىل جەتەر جىگىتتەرگە ءبىر-بىردەن ۇلەستىرىپ, جينالىستىڭ باسىن­دا كوزىم بۋلانىپ, ءۇنىم بۋلىعىپ ولەڭ-ءوتىنىشتى جينال­عاندارعا وقىپ بەردىم. ارىپتەستەرىمىز كۇرسىنىپ, كەيبىرى كو­زىنە جاس الدى. «سق»-عا ءوتىنىش» دەپ جازىلعان ون جەتى شۋماق ولەڭنىڭ مىنا ءبىر ءۇزىندىسى-اق كوپ جايدى اڭعار­تار:

بايتەرەگىم,

ماۋەلەگەن ەمەنىم!

قايدا جۇرسەم جاتسىنباعان سەن ەدىڭ.

ءوزىڭ بولىپ ساڭقىلدادى داۋىسىم.

ءوزىڭ بولىپ تامىلجىدى ولەڭىم.

ءوزىڭ بولىپ جاقسىلارمەن جاناستىم,

تالاي كۇرتىك قاردى كۇرەپ جول اشتىم,

ءبىر ءتۇن بويى جاتتىم قاردىڭ استىندا,

اق بوراندا ەكى كۇندەي اداستىم.

سولاي ساعان حابار بەرىپ جوتادان,

ءسويتىپ مەنىڭ شىعىپ جاتتى ماقالام.

ولەڭدەر دە تۋدى بوران استىندا,

وچەرك تە تۋدى ايازدا قاقاعان...

ەندى شىرقاپ شىعا المايمىن شىعانعا,

ەرە المايمىن مىناۋ ۇلى ۇرانعا,

داۋىسىڭ بار, وزدەرىڭ جوق سىقىلدى,

ەكى كوزىم قادالادى تۇمانعا.

ارتىق-كەمىم بولسا مەنىڭ, كەشىڭدەر,

ۇزەڭگىدەن اياعىمدى شەشىڭدەر,

و, تۋعاندار, وسىلايشا ءبىر ءتىلشى,

بايتەرەكتەي ومىرىلدى دەرسىڭدەر,

... ومىرىلدى دەرسىڭدەر».

ءيا, وتتى جىردىڭ وقجەتپەسى, سەركە ءسوزدىڭ ەر­كوكشەسى وسىلاي ومىرىلىپ, ەرەن اقىن ەركەش يبراھيم ۇجىمىمەن قوش ايتىسقان ەدى. اراعا بەس اي سالىپ ءپاني جالعانمەن دە قوشتاستى. سوعان دەيىن قاتاردا ۇستاۋعا بولاتىن ەدى-اۋ. وعان بىراق وزىنەن گورى ورتاق مۇددەنى جوعارى قوياتىن ءىرى تۇلعانىڭ ءوزى كونبەدى. ءبىز تۇرعىلاستاردىڭ ءتالىمى دە, تاربيەسى دە وسى عوي.

سارباس اقتاەۆ,

«Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ ارداگەرى