كەشە قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگتە ۇلتتىق عارىش اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مەيىربەك مولدابەكوۆ عارىش سالاسىنىڭ دامۋى بارىسىندا جاسالىپ جاتقان ءبىراز ىستەردى ورتاعا سالدى.
كەشە قازاقستان پرەزيدەنتى جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگتە ۇلتتىق عارىش اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مەيىربەك مولدابەكوۆ عارىش سالاسىنىڭ دامۋى بارىسىندا جاسالىپ جاتقان ءبىراز ىستەردى ورتاعا سالدى.
قازىرگى تاڭدا وتاندىق عارىش سالاسىن دامىتۋ ەكى ستراتەگيالىق باعىتتا ىسكە اسىپ جاتىر. ونىڭ ءبىرىنشىسى – عارىشتىق ينفراقۇرىلىمدى قۇرۋ, جاساۋ, دامىتۋ بولسا, ەكىنشىسى – عىلىمي-تەحنولوگيالىق بازا مەن مامانداردىڭ الەۋەتىن دامىتۋ. اگەنتتىك توراعاسى ورىنباسارىنىڭ ايتۋىنشا, ءبىرىنشى باعىتتا بەس ۇلكەن جوبا ىسكە اسىرىلۋدا. ولار: «KazSat» عارىشتىق بايلانىس جۇيەسى; جەردى قاشىقتىقتان زوندتاۋدىڭ عارىشتىق جۇيەسى; عارىش اپپاراتتارىن قۇراستىرۋ-سىناۋ كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى; جوعارى دالدىكتى سپۋتنيكتىك ناۆيگاتسيا جۇيەسىنىڭ جەرۇستى ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋ جانە «بايتەرەك» زىمىران كەشەنىن قۇرۋ.
قازعارىش وكىلى جوعارىدا اتالعان 5 ءىرى جوبانىڭ بىرەۋىن 100 پايىز قازاقستاندىق ماماندار ازىرلەگەنىن اتاپ ءوتتى. «جوعارى دالدىكتى سپۋتنيكتىك ناۆيگاتسيا جۇيەسىنىڭ جەرۇستى ينفراقۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋ جوباسىن 100 پايىز قازاقستاندىق ماماندار دايىندادى. بۇل ءبىزدىڭ مامانداردىڭ بىلىمدىلىگى مەن بىلىكتىلىگى شەتەلدىك مامانداردان كەم ەمەس ەكەنىن دالەلدەيدى. ال قالعان جوبالاردا شەتەلدىك مامانداردىڭ ۇلەسى بار. ويتكەنى, ءبىزدىڭ تەوريالىق باعىتتاعى بىلىكتىلىگىمىز جوعارى دا, پراكتيكالىق باعىتتا كەمشىندەۋ. ونىڭ ۇستىنە, باتىستاعى زاماناۋي تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ ماقساتىندا دا شەتەلدىك ماماندارمەن ىسكەرلىك قارىم-قاتىناس ورناتتىق», – دەدى ول.
م.مولدابەكوۆ «KazSat-2» اپپاراتىنىڭ مۇمكىنشىلىگى تۋرالى اڭگىمەلەدى. «KazSat-2» وسىدان ەكى جىل بۇرىن ىسكە قوسىلدى. جەردەگى بايلانىس قىزمەتىن قازاقستاننىڭ 11 وپەراتورى اتقارۋدا. جالپى ايتقاندا, بۇگىنگى تاڭدا اپپاراتتىڭ 63 پايىز مۇمكىنشىلىگىن پايدالانۋدامىز» – دەدى وكىل. م.مولدابەكوۆتىڭ سوزىنە باقساق, اتالعان عارىش اپپاراتىنىڭ ىسكە قوسىلۋى ارقاسىندا ەلدىڭ قازىناسىنان 2,5 ميلليارد تەڭگە ۇنەمدەلگەن. ياعني, بۇعان دەيىن باسقا ەلدىڭ عارىش اپپاراتىنىڭ قىزمەتىن پايدالانعانىمىز ءۇشىن اقشا تولەپ كەلگەن بولساق, ەندى ول قارجىلار ەلدە قالىپ جاتىر. «KazSatتىڭ» تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى – اقپاراتتىق جاعىنان تاۋەلسىزدىك الۋعا مۇمكىندىك بەرەتىندىگى. ايتا كەتەر جايت, «KazSat-3» بايلانىس جانە حابار تاراتۋ ۇلتتىق گەوستاتسيونارلىق سپۋتنيگىن قۇراستىرۋ جۇمىستارى دا اياقتالىپتى. جىل سوڭىنا دەيىن سىناقتان ءوتىپ, كەلەر جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا تاعى ءبىر اۋە كەمەسى عارىشقا ۇشىرىلماق.
عارىش كەمەلەرىنىڭ قىزمەتى ورنىقتى بولۋ ءۇشىن جەردەگى ينفراقۇرىلىم مىقتى بولۋى ءتيىس. وعان عارىش اپپاراتىن باسقارۋ جۇيەسى, اپپاراتتىڭ قىزمەتىن پايدالانۋ جۇيەسى كىرەدى. بۇل تۇرعىدا 2005 جىلى اقمولا وبلىسىنىڭ اقكول قالاسىندا قۇرىلعان عارىش اپپاراتتارىن جەردەن باسقارۋ كەشەنى جانە بايلانىس مونيتورينگى جۇيەسىنىڭ قىزمەتى ايتارلىقتاي. قازعارىش وكىلىنىڭ ايتۋىنشا, اتالعان كەشەننىڭ بارلىق ينجەنەرلىك قۇرامى عا باسقارۋ جانە بايلانىس مونيتورينگى سالاسىندا ارنايى ءبىلىم الىپ, شتاتتى جانە اۆاريالىق رەجىمدە باسقارۋدىڭ نەگىزدەرىن يگەرگەن.
قازعارىش وكىلى 2015 جىلى قازاقستاندا عارىش اپپاراتتارىن قۇراستىرۋ-سىناۋ كەشەنi قۇرىلاتىنىن مالىمدەدى. بۇل جوبانى iسكە اسىرۋ ءۇشىن ستراتەگيالىق ارiپتەس رەتiندە عارىش سالاسىنداعى الەمدiك كوشباسشىلاردىڭ بiرi EADS Astrium اتتى فرانتسۋز كومپانياسى تاڭدالعان. كاسiپورىن ءتۇرلi تاعايىنداماداعى سپۋتنيكتەردi جاسايتىن بولادى. بايلانىس سپۋتنيگi, جەردi قاشىقتىقتان زوندتاۋ سپۋتنيكتەرi, عىلىمي-تەحنولوگيالىق سپۋتنيكتەر قۇراستىرۋ-سىناۋ كەشەنىندە قۇراستىرىلىپ, سىناقتان وتكىزىلمەك. ال, كەلەر جىلى جەردى قاشىقتىقتان زوندتاۋ عارىشتىق جۇيەسى تولىق ىسكە قوسىلماق. م.مولدابەكوۆ جەردى قاشىقتىقتان زوندتاۋ عارىشتىق جۇيەسىن جۇزەگە اسىرۋ ناتيجەسىندە جەردى قاشىقتىقتان زوندتاۋدىڭ ەكى عارىشتىق اپپاراتى, عارىش دەرەكتەرىن قابىلداۋ جانە ءوڭدەۋ ءۇشىن جەرۇستى ماقساتتى كەشەنى جاسالاتىنىن اتاپ ءوتتى. «العاشقى دالدىگى ورتاشا جەردى قاشىقتىقتان زوندتاۋ عارىش اپپاراتىن ۇشىرۋ 2014 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا, ال دالدىگى جوعارى جەردى قاشىقتىقتان زوندتاۋ عارىش اپپاراتىن ۇشىرۋ 2014 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىجىلدىعىنا جوسپارلانىپ وتىر. كەلەسى جىلى جۇيە تولىق ىسكە كىرىسۋى ءتيىس», – دەدى ول.
م.مولدابەكوۆ «بايتەرەك» زىمىران كەشەنىن قۇرۋعا بايلانىستى قازىرگى جاعدايعا دا توقتالىپ ءوتتى. 2004 جىلى قازاقستان مەن رەسەي پرەزيدەنتتەرى «بايقوڭىر» كەشەنىن ءتيىمدى پايدالانۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىپ, كەشەندى جالعا بەرۋ مەرزىمىن 2050 جىلعا دەيىن ۇزارتقانى ءمالىم. وسى كەزدە عارىش ايلاعىنداعى ەكولوگيالىق پروبلەمالاردى كەزەڭ-كەزەڭمەن شەشۋ ماقساتىندا ەكولوگيالىق جاعىنان قاۋىپسىز جاڭا عارىش كەشەنىن, اتاپ ايتقاندا «بايتەرەك» كەشەنىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە كەلگەنى ەستە. «جوسپار بويىنشا «بايتەرەك» عارىش كەشەنى 2008 جىلى اياقتالىپ, عارىشقا ۇشىرىلۋى ءتيىس بولاتىن. بىراق, العاشىندا 223 ميلليون دوللارعا باعالانعان كەشەندى رەسەيلىك مەردىگەرلەر جەتى ەسەگە دەيىن كوتەرىپ, 1,6 ميلليارد دوللارعا جەتكىزدى. بۇل تۇرعىدا رەسەيلىك قادامدار ءبىزدى قاتتى ويلاندىردى. ەكىنشىدەن, رەسەي ءدال وسىنداي «انگارا» زىمىراندى-عارىشتىق كەشەنىن «ۆوستوچنىي» عارىش ايلاعىندا سالۋ شەشىمىن جاسادى. ارينە, بۇل باعىتتا ءبىز كورشىلەس ەلمەن باسەكەلەسە المايمىز. سوندىقتان دا جوبانى جابۋ نەمەسە وسى ماسەلەنىڭ باسقا جولىن تابۋ جايىندا ويلاندىق», – دەدى م. مولدابەكوۆ. ول بۇگىنگى كۇنى «بايتەرەك» جوباسىن «انگارا» زىمىران تاسىعىشىنان «زەنيت» زىمىران تاسىعىشىنا بىرتىندەپ كوشىرۋ ءۇشىن ۇكىمەتارالىق كوميسسيانىڭ بىرلەسكەن ارەكەتتەر جوسپارى ازىرلەنگەنىن, ەندى ول 2014 جىلى جۇزەگە اسۋى مۇمكىن ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
بريفينگ سوڭىندا م.مولدابەكوۆ جۋرناليستەردىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ بەردى.
ايگۇل سەيىلوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
