رۋحانيات • 24 قاراشا، 2020

جارىق پەن ءتۇستىڭ قۇشاعىنداعى ازاپ

28 رەت كورسەتىلدى

وسى ءبىر كۇڭگىرت پەيزاج ەشكىمدى ەسىڭىزگە سالماي ما؟ وسى ءبىر سىرلى دا نۇرلى سۋرەت ءومىر بويى كەۋدە تۇسىندا ساقتالاتىنداي. امسە، كوپتىڭ كوڭىلىنە سۇلۋ ءبىر ءسوز بولىپ جەتسە دەپ قانشا ارماندادى ەكەن؟! تاعى دا ەسكە السا، ادام قولىنان جاسالعان ەرلىكپەن تىرشىلىكتىڭ ءىزى جوسىلعان، جاڭا قونىستار، جاڭا تۇتىندەر قوسىلعان تەڭبىل-تەڭبىل دالاعا، ورمانى قاۋداي ۇيىسقان ۇيىققا، قۋ مەديەندە قۇشاعىنا قۇپياسىن تىققان تارعىل-تارعىل قۇمدارعا قاراپ ويلانىپ ەدى-اۋ، سوندا! سوسىن ادەتىنشە جۇلدىزداردى جولىنا جايىپ، باقىت بولساڭ ەرتەرەك بەلگى بەر دەگەندەي تۇنگى اسپانعا تەلمىرەتىن.

 

ۇلى سۋرەتشى عارىشتان نەنى ىزدەدى؟ الدە كىمدى دەپ سۇراق قويۋىمىز كەرەك پە ەدى؟ جالىنعا ورانعان كيپاريس اعاشىنىڭ ارتىندا قانداي سىر بۇعىنىپ جاتىر؟ بالكي، سىرقاتى مەڭ­­دەگەن ناۋقاستىڭ ساندىراعى بولار؟ ولەرمەن كۇي كەشىپ، جاعاسىنا جارماس­قان ءولى ەلەستەرگە جان بىتىرگىسى كەلدى مە؟

ەسكى كوزقاراسقا ەرىك بەرسەڭىز، كوپ­تەگەن ەلدە كيپاريس كۋلت اعاشى بولىپ سانالادى. كونە گرەك اڭىزدارىندا، كيپاريسا ەسىمدى سۇلۋ قىز قابىرشاقپەن كومكەرىلگەن جاپىراعى كوپ ادەمى ءبىر اعاشقا اينالىپ كەتكەن دەسەدى. عا­لىمداردىڭ ەسەبىنشە، ءبىر اعاشتا 45-تەن 55 ميلليونعا جۋىق جاپىراق بار. ءيا، مۇندايدا ويعا بىردەن اقيىق اقىن مۇقاعالي ماقاتاەۆتىڭ اق قايىڭمەن سىرلاسقانى ورالادى. قالامگەردىڭ ء«ومىر سۇرەيىك الماسىپ» دەگەنىندەي. سوندىقتان دا بولار، ميفتىك مىنبەدە ادامزات ولاردى ماڭگىلىك ءومىردىڭ يەسىنە بالايدى امبە اسپانعا بارار توتە جولدى تابۋعا كومەكتەسەدى دەپ سەنگەن. بىز­دىڭشە، مۇنداعى كيپاريس – اۆتوردىڭ ءوزى، ياعني جەر مەن كوككە ورتاق ۆينسەنت ۆان گوگ.

ءبىر قىزىعى، كارتينادا كوكتەگى الەم جەردەگى ومىرگە قاراعاندا تارتىمدى كورىنەدى. تۇستەر تۇتاستاي ترانسفورما­تسيالانىپ، ميفتىك ريتۋالدارمەن اس­تاسقان. ءتۇرلى-ءتۇستى بوياۋلاردىڭ ءبىر ىر­عاقتا كەزدەسۋى شارتتى ءھام شارتسىز تۇسىنىكتەرگە كەرى پروپورتسيونال. كوسموسقا تاۋەلدى ۋاقىت ديناميكاسى ستيحيالىق سەزىم تۋدىرادى.

ەندى ءبىر ءسات ەلەگىزگەن كوڭىلىن ەپتەپ باسىپ، ءوزىنىڭ ىشكى «مەنىنە» قۇلاق تۇرسە: ىشىندەگى «جىندى» «مەنى بوساتىندار!» – دەپ سۇيىنشىلەگىسى، الدە ايقايلاعىسى كەلەتىندەي. بالا كۇنگى قۇس بوپ ۇشقىسى، اق بۇلتتاردىڭ تۋرا توبەسىنەن كوكتەپ ءبىر وتكىسى كەلەتىنى، دىننەن ساباق العانى، ءزاۋ بيىككە عاجايىپ باسپالداق سالىپ كوتەرىلۋگە تالپىناتىنى – ءبارى-ءبارى ورىندالاتىنداي. تومەن قارايدى. ءوزى تۋعان توپىراق توبە بوپ جيىلىپ، بۇعان ءسات-ساپار تىلەيتىندەي مە، قالاي؟ دوستارى، تۋىستارى، ەت-جاقىندارى سون­دا نۇكتەدەي بولعان ونى ۇزاتىپ تۇر­عانداي ءالى.

باقساڭىز، كارتينادا كۇننەن باسقا بارلىق نارسە بەينەلەنگەن. ۆان گوگ ءۇشىن كۇن كىم بولۋى مۇمكىن؟ باۋىرى الدە اكەسى؟ بۇل بەيمالىم. بىراق ىنىسىنە قات­تى تاۋەلدى بولعان عاجايىپ سۋرەتشى ونىڭ وزىنە مويىنسۇنعانىن قالايتىنداي. شىندىعىندا، ءبىز كارتينادان ۆان گوگ­تىڭ ءۇش «مەنىن» كورەمىز. ءبىرىنشىسى – كۇللى الەمدى وزىنە تابىندىرعىسى كە­لەتىن قۇدىرەت يەسى. ايتپەسە «مەنىڭ تۇپكى ويىم – وزىمە ايانىشپەن قاراماۋ، كوپتەگەن قيىندىق پەن كوڭىل كۇيىم­نىڭ ءتۇرلى رەڭكتەرىنەن قاشپاۋ. كوپ كۇن كورسەم دە، از كۇن كورسەم دە – ماڭىزدى ەمەس. سەبەبى، كالاي دا بولسا، قورشاعان دۇنيە الدىڭدا مەنىڭ پارىزىم بار. ول – جەر بەتىندە 30 جىل جاساپ، ارتىمنان الەمگە تاعزىم، سىي-قۇرمەت رەتىندە كەنەپتەگى شىعارمالارىمدى قال­دىرۋ» دەپ جازار ما ەدى. ەكىنشىسى – قۇمار­لىق پەن جىندىلىقتان ارىلعان كىشكەنتاي قاراپايىم ادام. ول كوكتە بولىپ جاتقان ب ۇلىكتەن مۇلدە بەيحابار كەيىپتە. الاقانداي اۋىلدا شىركەۋدىڭ قورعاۋىمەن تىنىش ۇيىقتايدى. سوڭ­عىسى، ياعني نەگىزگى «مەنى» – وتتىڭ تى­لىڭ­دەي كوككە ۇمسىنعان كيپاريس اعا­شى. ول اۆتوردىڭ قيال كەڭىستىگىنە با­عىت­تالعان اڭسار-ارمانى. ونىڭ شى­عار­ماشىلىعىنا ءنار بەرەتىن تۇڭعيىق عارىشپەن بايلانىسىپ جاتسا دا قارا جەردەن قۋات الاتىنىن باياندايدى. ەس­سىزدىگىنە تىرەۋ بولعان ساعىنىشى قۇ­يىنعا ءسىڭىپ، باقي مەن ءفانيدىڭ ورتاسىندا تۇرعانداي.

جوعارىعا قارايدى. اقشا بۇلت. ودان دا لەزدە وتەدى سوسىن. ءارى قاراي ۇشى-قيىرسىز كەڭىستىك. سوندا سەزەدى جانى. ادامعا قاشاندا ارمان مەن ماق­سات زاڭعار ەكەنىن. ويتپەگەندە، عارىشتا دا جەردەن بيىك ۇيىق جوقتاي. شىقسام دەگەن بۇل «شىڭنىڭ» قاسيەتتى تۋعان توپىراقتان الىستاعان سايىن الاسارىپ سالا بەرەتىنى دە سودان با ەكەن، ءتايىرى؟! الدە ءوزىن جوعالتۋعا ءسال-اق قالعانىن سەزىپ تۇرعان ءسات پە؟

جارقىراعان اسپان دەنەلەرى سال­قىن اق پەن سارى ءتۇستىڭ ءتۇرلى رەڭك­تەرىن بىرىكتىرۋ ارقىلى جاسالعان. حريس­­تيان­دىق داستۇردە سارى ءتۇستى – قۇ­داي ساۋ­لەسىمەن ءارى اعارتۋشىلىقپەن باي­لا­نىستىرسا، اق ءتۇس – باسقا الەمگە كوشۋدىڭ بەلگىسى بولعان.

كەسكىندەمەدەگى اقشىل كوك تۇستەن قانىق كوككە دەيىنگى اسپان رەڭى تىم ب ۇلىڭعىر. كەنەپتىڭ ۇلكەن بولىگى ادام­نىڭ ارتىقشىلىعى مەن رۋحاني كۇشىن كورسەتۋ ءۇشىن بەرىلگەن سەكىلدى. مۇ­نىڭ ءبارى ۇيقىعا اتقان قالا بەينەسىنە تىنىشتىق سەبۋگە وقتالعان اۆتوردىڭ ءوز ويىنا ءوزى قارسى شىققانداي اسەر بەرەدى.

ۆان گوگ «جۇلدىزدى ءتۇندى» 1889 جى­­لى سەن-پول-دە-ماۆزولە اۋرۋحانا­سىندا جازدى. پسيحيكالىق اۋرۋعا دۋشار بولعان ول ەمدەلە ءجۇرىپ شىعارما­شى­لىعىن جالعاستىردى. ءارى سول ۋاقىت­تاردا ەڭ تانىمال تۋىندىلارىن ومىرگە اكەلدى.

جاتا-جاستانا شىعارماشىلىقپەن اينالىسۋ وعان اقىلعا كەلۋگە كومەكتەستى. ءتىپتى سىرت كوز موينىنا تاعىپ بەرگەن سىرقاتتان قاشۋدىڭ تاپتىرماس امالى بولدى. ءبىر قىزىعى، قىلقالام شەبەرى ءىنىسى تەومەن ءجيى حات الماسىپ تۇرسا دا «جۇلدىزدى ءتۇن» تۋرالى سيرەك جازعان. ءبىر حاتىندا: «جالپى، مەن ءۇشىن از عانا نارسە جەتەدى. بيداي القابى، تاۋ، باق، كوك توبەلەر مەن ءزايتۇن اعاشتارى، پورترەت جانە شاحتاعا كىرۋ. قالعاندارى ماعان ەشتەڭە ايتپايدى» دەيدى.

بايقاساڭىز، سۋرەتتەگى الا قۇيىن­نىڭ ەكەۋىنىڭ كولەمى ەكى ءتۇرلى. بۇل ۇل­كەن جانە كىشى، ءبىر-بىرىنە تەڭ ەمەس قار­سىلاستاردىڭ بەتپە-بەت سوقتىعىسۋى. جەكپە-جەك بارىسىندا ءسىز زامانداسى فرانتسۋز سۋرەتشى پول گوگەنمەن دوس­تىق امبە باسەكەلەستىك قارىم-قاتى­ناستى كورە الاسىز. وكىنىشتىسى سول، شى­عار­ماشىلىق تەكەتىرەس اجالعا قاراي يتەرمەلەدى.

كەنەپتەن جىندىلىق پەن قورقى­نىشقا دەگەن قىزىعۋشىلىقتى كورەسىز. ول كەز كەلگەن ساتتە وقىرماندى جۇتىپ، ءوز يىرىمىنە تارتاتىن ءتارىزدى. نەگە دە­سەڭىز؟ ءبىز اسپانعا قاراپ تۇرمىز با الدە جۇلدىزدارعا بايلانعان كوك تەڭىزگە قاراپ تۇرمىز با، تۇسىنىكسىز؟! ال، بۇل تۇ­سىنىكسىزدىك اۆتوردى ءتىپتى بيىكتەتە تۇ­سەدى.

1889 جىلى قاراشانىڭ سوڭىندا ۆان گوگ سۋرەتشى ەميل بەرناردقا جازعان حا­تىندا كەسكىندەمەنى «ساتسىزدىك» دەپ اتايدى. شىنىندا، بۇل كارتينا جارىق پەن ءتۇستىڭ قۇشاعىندا ازاپتانعان داڭق­تى سۋرەتكەردىڭ ەڭ ۇلى ساتسىزدىگى ەدى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ىندەت جۇقتىرعاندار سانى كوبەيدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 13:58

سەمەيگە جاڭا اكىم تاعايىندالدى

تاعايىنداۋ • بۇگىن، 11:57

الماتىدا 10 كىتاپحانا جاڭارتىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 10:47

قازاقستان «قىزىل» ايماققا كىردى

قازاقستان • بۇگىن، 09:30

جىر بايگەسى مارەسىنە جەتتى

ادەبيەت • بۇگىن، 07:14

ونەرتاپقىش ورەن

ايماقتار • بۇگىن، 07:13

ۇقساس جاڭالىقتار