دوپينگ داۋىنا ىلىككەن قازاقستاندىقتار

باۋىرجان يسلامحان – قازاقستاندىق فۋتبولشىلار اراسىندا دوپينگ قولدان­دى دەپ ايىپ تاعىلعان ءبىرىنشى فۋتبولشى بولسا دا, الەم فۋتبولىندا جال­عىز ەمەس. كەيىنگى 10 جىل كولەمىندە بىر­نەشە تانىمال فۋتبولشىنىڭ تىيىم سالىنعان پرەپارات قولدانىپ, بىر­نەشە جىل سپورتتان الاستاتىلعانىن بىلە­مىز. اتاپ ايتار بولساق, سولاردىڭ قاتارىندا قازىرگى تاڭدا «مانچەستەر يۋنايتەد» كلۋبىندا ونەر كورسەتەتىن برازيليالىق جارتىلاي قورعاۋشى فرەد (ۋكراينانىڭ «شاحتەرىندە» جۇرگەندە دوپينگپەن ۇستالىپ, ءبىر جىلعا سپورتتان شەتتەتىلگەن), كەزىندە انگليانىڭ «ارسەنال» كلۋبىندا جۇلدىزى جانىپ, فرانتسيا فۋتبولىنىڭ بولاشاعى سا­نالعان سامير ناسري («مانچەستەر سيتي») 2018 جىلى ءبىر جىلعا فۋتبولدان الاستاتىلدى.

جالپى فۋتبولدا وسىنداي بىرەن-ساران فۋتبولشى تىيىم سالىنعان پرەپاراتتى قولدانعانى بولماسا, بى­لايعى ومىردە انا ويىنشى دوپينگ قول­داندى, مىنا فۋتبولشى دوپينگپەن ۇستالدى دەگەن حاباردى ءجيى ەستي بەر­مەيمىز. نەگىزىنەن بۇنداي بىلىققا فيزيكالىق جانە تابيعي كۇش تالاپ ەتەتىن سپورت تۇرلەرىندە باق سىنايتىن سپورتشىلار تاپ بولىپ جاتادى. اسىرەسە اۋىر اتلەتيكا, بوكس, ارالاس جەكپە-جەك, بياتلون, ۆەلوسپورت وكىلدەرى ەكەنىن جانكۇيەر جۇرت جاقسى بىلەدى. كەيىنگى جىلدارى بۇل قا­تارعا كوپ كۇشتى تالاپ ەتپەيتىن وزگە سپورت تۇرلەرىنىڭ سپورتشىلارى دا قوسى­لا باستادى.

وكىنىشكە قاراي, «قوسىمشا» كۇشكە جۇگىنەتىندەردىڭ ىشىندە قازاقستاندىق قىز-جىگىتتەردىڭ دە قاتارى كۇن ساناپ ارتىپ بارادى. ماسەلەن 2018 جىلى – 30, 2019 جىلى 44 سپورتشىمىز دوپينگتىڭ قۇربانىنا اينالعان. ال 2020 جىلدىڭ 10 ايىندا 21 ورەنىمىزگە دوپينگ قولداندى دەگەن ايىپ تاعىلىپ, بىرنەشە جىلعا سپورتتان شەتتەتىلدى. اراسىندا ءومىر بويىنا سپورتتان الاستاتىلعاندارى دا بار. 2015 جىلدىڭ قازان ايىندا كەزەكتى ءبىر جارىسىنا قاتىسىپ جاتقان اۋىر اتلەت فاينا سىبانباەۆا «ورالتۋرينابول» پرەپاراتىن قولدانعانى ءۇشىن سپورتتىق جارىستان ءبىرجولا شەتتەتىلىپ, سپورتتىق عۇمىرىنا نۇكتە قويىلدى.

بيىل قازاقستاندىق سپورتشىلار اراسىندا دوپينگپەن ەڭ كوپ ۇستالعانداردىڭ كوشىن جەڭىل اتلەتتەر باستاپ تۇر. جىل باسىنان بەرى 5 سپورتشى جارىستان شەتتەتىلگەن. كەيىنگى ورىنداردا ۆولەيبول (3), اۋىر اتلەتيكا, ۆەلوسپورت, دزيۋدو, پاۋەرليفتينگ (2), گيمناس­تيكا, شايبالى حوككەي, شاڭعى جا­رىسى, تەننيس سپورتىنىڭ ءبىر-ءبىر وكىلدەرى بار. بۇلاردىڭ ىشىندە ەرەكشە اتاپ وتەتىن ءبىر سپورتشى بولسا, ول – داڭقتى شاڭعىشى الەكسەي پولتورانين. ەستەرىڭىزدە بولسا, 2019 جىلدىڭ اقپان ايىندا اۋستريادا ءوتىپ جاتقان شاڭعى سپورتىنىڭ كەزەكتى الەم كۋبوگىنىڭ جارىس كۇنىندە پولتورانينمەن بىرگە تاعى بىرنەشە سپورتشىعا وسىنداي ايىپ تاعىلدى. سپورتتان 4 جىلعا شەتتەتىلگەن الەكسەي ەندى حالىقارالىق جارىستارعا 2023 جىلدىڭ 2 ناۋرىزىنان باستاپ قانا قاتىسا الادى. دەمەك ول 2022 جىلى قىتايدا وتەتىن قىسقى وليمپيادا ويىندارىندا باق سىناي المايدى.

سونداي-اق سپورتتان شەتتەتىلگەن تانىمال ورەندەرىمىزدىڭ اراسىندا اۋىر اتلەتيكادان 2014 جىلى الماتىدا وتكەن الەم چەمپيوناتىنىڭ جەڭىمپازى جاسۇلان قىدىرباەۆ (مەرزىمى 2023 جىلدىڭ 11 قاراشاسىندا اياقتالادى), سۆەتلانا پودوبەدوۆا (2024), 2014 جىلى سوچي وليمپياداسىندا كوك تۋىمىزدى ۇستاپ شىققان شاڭعىشى ەردوس احماديەۆ (2022), اۋىر اتلەتيكادان 2014 جىلعى الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى ۆلاديمير سەدوۆ (2024), بوكسشى نازىم يششانوۆ (وسى جىلدىڭ 25 قاراشاسىندا اياقتالادى), تاەكۆوندوشى ەراسىل قايىربەك (17 جەلتوقساندا), 2017 جىلعى «قازاقستان بارىسى» ەلامان ەرعاليەۆ (8 جەلتوقساندا) بار.

ءسوز رەتى كەلگەندە ايتا كەتەيىك, دوپينگپەن ۇستالعان قازاقستاندىق سپورت­شىلاردىڭ ىشىندەگى ەڭ كۇلكىلىسى دەيمىز بە, ەڭ قىزىعى دەيمىز بە, سپورتتىق بالىق اۋلاۋ وكىلى ەرجان ۋاحيتوۆقا تيەسىلى. 2018 جىلدىڭ ناۋرىز ايىنداعى جارىس كەزىندە تىيىم سالىنعان پرەپاراتپەن ۇستالعان ول سپورتتان 4 جىلعا شەتتەتىلگەن بولاتىن.