الەمدە كوروناۆيرۋستى جۇقتىرۋ جاعدايلارى سانىنىڭ كۇرت ۇلعايۋى جانە اقش-تاعى پرەزيدەنت سايلاۋى اياسىندا اعىمداعى جىلى قازاندا الەمدىك قور نارىقتارىندا بەلگىسىزدىك پەن قۇبىلمالىلىق ارتتى. قازان ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا امەريكانىڭ اكتسيا نارىقتارى تەرىس ماندەرمەن جابىلدى.
ەۋروپاداعى اكتسيالار اعىمداعى جىلعى ناۋرىزدان باستاپ ەڭ كۇشتى قۇلدىراۋدى كورسەتتى. ينۆەستورلار كارانتين شارالارى ەۋروايماق ەكونوميكاسىن قوسارلانعان رەتسەسسياعا يتەرمەلەۋى مۇمكىن دەپ الاڭداۋدا. ە. دوساەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاندا اقش دوللارىنىڭ قىمباتتاۋىنا جانە دامۋشى ەلدەر ۆاليۋتالارىنىڭ السىرەۋىنە الىپ كەلگەن اقش-تاعى پرەزيدەنت سايلاۋىنىڭ قورىتىندىسىنا قاتىستى بەلگىسىزدىك وتكەن اپتانىڭ سوڭىندا دەموكراتيالىق پارتيادان كانديدات دجو بايدەننىڭ جەڭىسى اياسىندا تومەندەدى. نارىق بۇل جاڭالىقتى, سونداي-اق دەموكراتيالىق پارتيانىڭ سەناتتى بولجالدى تۇردە باقىلاي الماۋىن ەكونوميكاعا كومەك كورسەتۋدىڭ جاڭا باعدارلاماسىن كەلىسۋ مۇمكىندىگىن ەسكەرە وتىرىپ, وڭ قابىلدادى.
"فرانتسيا مەن گەرمانيادا لوكداۋن ەنگىزۋدى تالقىلاۋ اياسىندا قازاننىڭ سوڭىندا تاۋار نارىقتارىندا تومەندەۋ بايقالدى. جالپى العاندا, ەۋروپاعا مۇنايدى الەمدىك تۇتىنۋدىڭ 20%-ى تيەسىلى. ەگەر فرانتسيا مەن گەرمانياعا باسقا ەۋروپا ەلدەرى قوسىلسا, قاراشا مەن جەلتوقساندا مۇنايدى ءوندىرۋ سۇرانىستان اسىپ كەتۋى مۇمكىن. بۇل وپەك-كە قىسىم كورسەتەدى جانە 2021 جىلعى قاڭتاردان باستاپ ءوندىرۋدى ۇلعايتۋ جوسپارى قايتا قارالۋى مۇمكىن", — دەدى ە. دوساەۆ.
قازان ايىنىڭ سوڭىندا ەۋرووداق ەلدەرىندە كوروناۆيرۋسپەن اۋىرۋ ايتارلىقتاي ءوستى, كەيىننەن اعىمداعى جىلعى قاراشادا شەكتەۋ شارالارى قابىلداندى. وسىعان بايلانىستى قاراشادا ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ قىسقارۋى كۇتىلەدى.
"قازاقستاندا ىسكەرلىك بەلسەندىلىك يندەكسى اعىمداعى جىلعى قازاندا ونەركاسىپ جانە كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر سالاسىنداعى ءوسۋ ەسەبىنەن 47,6 تارماقتان 48,8 تارماققا دەيىن كوتەرىلدى. قۇرىلىستا كورسەتكىش 47,6 تارماققا دەيىن 1,5 تارماققا قىسقاردى", — دەدى ۇلتتىق بانك توراعاسى.
بيىل قازان ايىندا جىلدىق ينفلياتسيا 7,1%-عا دەيىن ءوستى, ءبىر اي بۇرىن 7% بولدى. ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسىنىڭ جىلدىق ءوسۋى ازىق-ت ۇلىك ەمەس تاۋارلار باعاسىنىڭ 5,5%-دان 5,6%-عا دەيىن جانە اقىلى قىزمەتتەرگە باعانىڭ 3,6%-دان 3,7%-عا دەيىن ءوسۋى كەزىندە 10,8%-دان 10,7%-عا دەيىن ازداپ باياۋلادى. ينفلياتسيانىڭ شامالى جەدەلدەۋى قىسقا مەرزىمدە پايدالانىلاتىن تاۋارلاردىڭ قىمباتتاۋى جانە كوممۋنالدىق قىزمەتتەر تاريفتەرىنىڭ ءوسۋىن قالپىنا كەلتىرۋ اياسىندا بايقالادى. سىرتقى جانە ىشكى نارىقتارداعى جوعارعى بەلگىسىزدىك اياسىندا اعىمداعى جىلعى 26 قازاندا بازالىق ستاۆكا +/-1,5 پ.ت. پايىزدىق دالىزىمەن 9% دەڭگەيىندە ساقتالدى.
سىرتقى سەكتورداعى بەلگىسىزدىك پەن قۇبىلمالىلىقتىڭ ءوسۋى تاۋەكەلدى اكتيۆتەر مەن دامۋشى ەلدەردىڭ ۆاليۋتالارىنا قىسىم كورسەتتى.
1. قايتادان كارانتين شارالارىن ەنگىزۋ ىقتيمالدىعىنىڭ ءوسۋى ناتيجەسىندە قازاننىڭ سوڭىنا قاراي مۇناي ءبىر باررەلى ءۇشىن $37,5 دەيىن ەداۋىر تومەندەدى, بۇل مۇنايعا سۇرانىستىڭ السىرەۋىن بىلدىرەدى. ءبىر ايدا تومەندەۋ 8,5% بولدى. بيىل 30 قاراشا–1 جەلتوقساندا وتەتىن وپەك+ وتىرىسىنىڭ قارساڭىندا اعىمداعى ايدىڭ باسىنان بەرى مۇناي باعاسى بىرتىندەپ وسە باستادى, وتىرىستا شەكتەۋلەردى ۇزارتۋ نە قوسىمشا قىسقارتۋلار مۇمكىندىگىن قاراستىرۋ كۇتىلەدى. Pfizer جانە BioNTech كومپانيالارىنان ۆاكتسينانىڭ ءساتتى سىناقتان وتكىزىلگەنى تۋرالى وڭ جاڭالىقتىڭ اياسىندا مۇناي باعاسى ءبىر كۇندە 7,5%-عا ۇلعايىپ ءبىر باررەلى ءۇشىن $42,4 دەيىن ءوستى.
2. الەمدىك ەكونوميكانىڭ داعدارىستىڭ جاڭا كەزەڭىنە كىرۋى جانە سىرتقى نارىقتارداعى جوعارى بەلگىسىزدىك اقش دوللارى يندەكسىنىڭ وسۋىنە الىپ كەلدى, بۇل دامۋشى ەلدەردىڭ التىن جانە ۆاليۋتاسىنىڭ قۇنىنا اسەر ەتتى. اعىمداعى جىلعى 9 قاراشادا اقش دوللارى يندەكسىنىڭ تومەندەۋى جانە اقش-تاعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋ جاعدايىنىڭ انىقتالۋى اياسىندا التىن ءبىر ۋنتسياسى ءۇشىن 0,8%-عا $1863 دەيىن ارزاندادى. ە. دوساەۆ اتاپ وتكەندەي, بيىل قازاندا دامۋشى ەلدەردىڭ ۆاليۋتالارى اقش پەن بىرقاتار ەۋروپا ەلدەرىندە كوروناۆيرۋستىڭ قايتالانۋ تاۋەكەلىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا السىرەۋدى جالعاستىردى. مىسالى, تۇرىك ليراسى ءبىر ايدا 8%-عا, رەسەي ءرۋبلى - 2,2%-عا, برازيليا رەالى - 2,3%-عا السىرەدى. اعىمداعى جىلعى 9 قاراشادا بيرجاداعى ساۋدا-ساتتىق قورىتىندىلارى بويىنشا تەڭگەنىڭ ايىرباس باعامى اي باسىنان بەرى 0,3%-عا نىعايىپ, ءبىر اقش دوللارى ءۇشىن 431,17 تەڭگەنى قۇرادى. الدىن الا دەرەكتەر بويىنشا 2020 جىلعى 3-توقساندا ساۋدا بالانسى ۇلتتىق بانكتىڭ تولەم بالانسىنىڭ ادىستەمەسى بويىنشا 1999 جىلدان بەرى العاش رەت (-)1,0 ملرد اقش دوللارى مولشەرىندە تەرىس قالىپتاستى. ناتيجەسىندە 2020 جىلعى 9 ايدا ساۋدا بالانسىنىڭ ءپروفيتسيتى $9,1 ملرد دەيىن 35%-عا تومەندەدى.
تاۋارلار ەكسپورتى 18,4%-عا قىسقاردى, بۇل مۇناي مەن گاز كوندەنساتى ەكسپورتىنىڭ تومەندەۋىنە بايلانىستى بولدى. تاۋارلار يمپورتى ينۆەستيتسيالىق تاۋارلاردى 12,6%-عا جانە ارالىق تاۋارلاردى 12,6%-عا اكەلۋدى قىسقارتۋ ناتيجەسىندە 10,4%-عا قىسقاردى. الدىن الا دەرەكتەر بويىنشا قازاندا ۇلتتىق بانكتىڭ التىنۆاليۋتا رەزەرۆتەرى كوبىنەسە مەملەكەتتىك بورىشتى تولەۋ جانە ينتەرۆەنتسيا جۇرگىزۋ ەسەبىنەن $200 ملن-عا - $33,6 ملرد دەيىن تومەندەدى.
قازانداعى تەرىس تۇزەتۋلەرگە قاراماستان, 2020 جىلدىڭ باسىنان بەرى ينۆەستيتسيالىق كىرىس شامامەن $950 ملن قۇرادى. اعىمداعى جىلعى قازاننىڭ سوڭىندا قازاقستاننىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرى الدىن الا دەرەكتەر بويىنشا ءبىر ايدا 1,3%-عا ازايىپ, $89,9 ملرد قۇرادى. بانك جۇيەسىندەگى دەپوزيتتەر ءبىر ايدا 3,3%-عا ۇلعايىپ, اعىمداعى جىلعى قىركۇيەكتىڭ سوڭىندا 21,4 ترلن تەڭگە بولدى. تەڭگەدەگى سالىمدار قىركۇيەكتە 12,6 ترلن تەڭگەگە دەيىن 2,2%-عا, ۆاليۋتالىق سالىمدار 5,1%-عا ءوستى.
ناتيجەسىندە دەپوزيتتەردى دوللارلاندىرۋ دەڭگەيى 2020 جىلعى قىركۇيەكتە 40,9% دەڭگەيىندە قالىپتاستى. بيزنەستىڭ كرەديتتىك پورتفەلى قىركۇيەكتە 7,3 ترلن تەڭگەگە دەيىن 0,2%-عا ۇلعايدى. بيزنەسكە تەڭگەمەن كرەديتتەر بويىنشا ستاۆكا اعىمداعى جىلعى قىركۇيەكتە 12,1%, ونىڭ ىشىندە اعىمداعى جىلعى قىركۇيەكتە قىسقا مەرزىمدى كرەديتتەر بويىنشا – 11,8%, ۇزاق مەرزىمدى كرەديتتەر بويىنشا – 13,3% بولدى. قىركۇيەكتە حالىقتىڭ كرەديتتەرى 7 ترلن تەڭگەگە دەيىن 2%-عا ۇلعايدى. ولاردىڭ قۇرىلىمىندا تۇتىنۋشىلىق قارىزدار 4,2 ترلن تەڭگەگە دەيىن 1,3%-عا ۇلعايدى, مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋ ەسەبىنەن يپوتەكالىق قارىزدار 2,1 ترلن تەڭگەگە دەيىن 3,6%-عا ۇلعايدى.
قازاقستان ەكونوميكاسىن قولداۋ ءۇشىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ داعدارىسقا قارسى باستامالارىن ىسكە اسىرۋ جالعاسۋدا.
- «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى بويىنشا اعىمداعى جىلعى 6 قاراشاداعى جاعداي بويىنشا كاسىپكەرلەردەن 872,7 ملرد تەڭگەگە 1 277 ءوتىنىم قابىلداندى, ونىڭ ىشىندە بانكتەر جالپى سوماسى 447,6 ملرد تەڭگەگە 487 ءوتىنىمدى ماقۇلدادى, 427,9 ملرد تەڭگە سوماسىنا 691 قارىز بەرىلدى.
- كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىن جەڭىلدىكپەن نەسيەلەندىرۋ باعدارلاماسى بويىنشا اعىمداعى جىلعى 6 قاراشادعا دەيىن كاسىپكەرلەر 567,3 ملرد تەڭگە سوماسىنا 2 291 ءوتىنىم بەردى, 444,8 ملرد تەڭگەگە 4 292 ءوتىنىم, ونىڭ ىشىندە 91 ملرد تەڭگە بۇرىن بەرىلگەن قارىزداردى وتەۋدەن تۇسكەن اقشا ەسەبىنەن بەرىلدى.
