سوزگە جان بىتىرگەن كەۋدەسى كەنىش قالامگەرلەردىڭ انتەك ارەكەتىنە قاراپ, جازۋدىڭ كەپيەتى مەن كيەسىندە دە, ونەردىڭ ازابى مەن اجالىندا دا الدەبىر تىلسىم كۇشتىڭ بۇعىنىپ جاتقانىن اڭدايسىڭ. مۇنى باعدارلاي الماعان ادامنىڭ ونەردەن تۇك تە حابارى جوق دەپ كىنالاساق تا بولاتىنداي. وقىرمانعا ءاربىر اۆتوردىڭ كەز كەلگەن ەڭبەگىنە جۇرەك كوزىمەن قاراۋ پارىز. ورتەنگەن كىتاپتىڭ ك ۇلىن قاعىپ-قاعىپ تاستاپ, جالىن شارپىماعان بەتىن اقتارعىڭ-اق كەلەدى كەيدە. ال اقتاردىق دەلىك, ءبىزدىڭ بۇل ادەپسىزدىگىمىزدى ۇرپاق كەشىرە قويار مە ەكەن؟!
بىردە ء«ولى جانداردىڭ» سوڭىنان ومىرىمەن قوشتاسقان گوگولدى ويلايسىڭ, بىردە فرانتس كافكانىڭ اجال توسەگىندە جاتقانداعى اماناتى ەسىڭە تۇسەدى. ءبارى-ءبارى ب ۇلىڭعىر سۋرەتتەي الدەنەدەن تۇيسىك تارتاتىنداي. ولاردىڭ ەرلىگى سول – ءوز تۋىندىسىنا ءوزى ۇكىم كەستى, وقىرماننىڭ ەنشىسىنە قالدىرمادى.
ءيا, ولارعا حالىق ماڭگى قارىزدار. كەشەگى مۇقاعالي دا قازاق ادەبيەتى ءۇشىن جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ: «ادەبيەتتەن ارام شوپتەردى تازارتۋ كەرەك», دەپ ءۇن قاتتى. ال ونى ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرعان, توزاقى ادام وسىنداي دەگەن ءحاديستى ەستىگەندە «مەن شىعارمىن» دەپ كۇيىنگەن ساڭلاق ساحابالارداي احماتوۆالار دا شىعارمالارىن «ادەبي حالتۋرا» دەپ ءبىلىپ ورتەگەن. بىراق الەم ادەبيەتىنىڭ ەڭ عاجايىپ شىعارمالارى ەدى ولار...
– ءجا, مىنا كىتاپ شە؟ مۇندا جۇزدەگەن اقىن مەن ءجۇز شاقتى سازگەردىڭ ماڭداي تەرى جاتىر. مۇندا قازاقتىڭ انمەن بىرگە اۋەلەگەن كوڭىلى, ساز بولىپ تەربەلگەن تىرلىگى, ۇلتتىق بولمىسى جاتىر ەمەس پە؟! كەشە نوتا مەڭگەرىپ, بۇگىن كىتاپ جيناقتاعان كومپوزيتور-سىماقتاردىڭ جيناعى بولسا ءبىر ءسارى! قۇداي-اۋ, مۇندا اقتامبەردى, نارتاي, كەنەن, شاشۋبايلاردىڭ, ءشامشى مەن نۇرعيسالاردىڭ قولتاڭباسى جاتىر عوي! – دەپ قاباعى سالىڭقى قالامگەر تاعى دا ءۇنسىز قالدى.
بۇرىندارى عازيز عۇمىرى ءتورت تۇلىكتىڭ سوڭىندا وتكەن قازىنالى قارتتارىمىزدىڭ جالعىز اۋىز ءسوزى تىيىم, اقىلى جانعا ازىق ەدى. ولار تەنتەكتىكتى تەجەۋ, جۇگەنسىزدىكتى تىيۋ ءۇشىن «جامان بولادى» دەسە, سول ساتتە-اق قارا اسپان اينالىپ جەرگە تۇسەتىندەي كۇيدە قالىپ, ايىلىمىزدى جيا قويۋشى ەدىك-اۋ. مىنە, بۇگىنگى ءبىزدىڭ ماقالامىز سونداي ءبىر جازۋشى اقساقالدان ەستىگەن ورەلى اڭگىمەگە قۇرىلعان. الىستان وراعىتىپ وتىرعانىمىز سول.
دانالىقتىڭ دانەگىن جالقى سوزبەن ۇقتىرعان كەۋدەسى كەنىش سولاردىڭ تاعى ءبىر ايتارى – ءار نارسەنىڭ قاسيەتى مەن قۇدىرەتى. «ونى ۇعىنا الماعان جاننىڭ ۇلت, وتباسى تۇرماق, قارا باسىنا جاسار جاقسىلىعى شامالى», – دەپ نالىعان كەيىپ تانىتقان قارت قالامگەر سورەدەگى ورتەنگەن كىتاپتىڭ شاڭىن قاعىپ-قاعىپ قويىپ, جالىن شارپىماعان بەتىن اقتارىستىرا باستاعان...
ءبىر ءسات مۇلگىپ كەتكەن قۇس ۇيقىلى قارتتاي ءۇنسىز قالدى دا:
– «قۇندىلىقتار قۇلدىراعان
ۋاقىت, ءا؟! – دەپ بۇگىنگى قوعام مەن كەشەگى كۇندى سالىستىرا باستادى. «داڭعازا مۋزىكا قاپتاعان ۋاقىتتا ورتەڭدە ءومىر باستاعان وسكىندەي, وتقا ورانىپ كەتكەن بۇل كىتاپتىڭ قادىرىن ءبىر بىلسە, كونەكوزدەر بىلەدى. بولماسا ءبىز سەكىلدى قاعاز كەمىرگىشتەر. كەشەگىلەردىڭ جۇرەگىن تولقىتقان, اتا-اناسىنىڭ تىڭداپ وسكەن عاجايىپ اندەرىن ءبىزدىڭ جاستار اسەرلەنىپ قابىلدامايدى-اۋ. ولارعا ەسترادانىڭ ەل تانىماي جاتىپ ەسكىرىپ, قۇلاققا تۇرپىدەي تيەتىن, ءماتىنى مەن مازمۇنى ءبىر حالىقتىڭ جاي-كۇيىنەن حابار بەرىپ, سەزىم قىلىن شەرتە المايتىن ىرعاعى جەڭىل, ۇلتتىق بوياۋى جوق اندەر كەرەك. سوندىقتان دا كەشەگى سالدار مەن سەرىلەردىڭ, مۋزىكا مايتالماندارىنىڭ ءانى «كارىقۇلاقتاردىڭ» ورتاسىندا عانا قۇندى...».
كۇيىنىشى بولسا دا كوپتى ءجونسىز كۇستانالاۋدان جات قالامگەر قازاقتىڭ عاجايىپ اندەرىنىڭ ءماتىنى جيناقتالعان كىتاپقا قاراپ, وقىس:
– «الديلەپ, ايالاپ, وسىرگەن جەمىسىڭ, سامال جەل, سايا باق...» – دەپ وقي جونەلدى. «قۇشاعىڭ مەن ءۇشىن» دەگەن جولدار كۇل بولىپ جەلگە ۇشقان.
– ءتۇ-ۋ, قايران ءشامشى! عالامات جىرلار تۋدىرعان عافۋدىڭ وسى ءبىر تۋىندىسىن عاجايىپ انگە اينالدىرعان نەتكەن قۇدىرەت دەسەڭشى, – دەپ شىعىرشىقتى شىر اينالعان اق تيىندەي تياناق تاپپاعان ويىن سان-ساققا جىبەرىپ, تاتىمدى ءسوز ساباقتاي الماي تۇرىپ قالدى. سوسىن بارىپ تولعامالى نايزاعا تۇيرەلگەندەي سۇستى كەيپىن قارا جەرگە بەرىپ, اۋىرسىنعان كۇيدە ادەتكى ادەبيەت تاقىرىبىنا ويىستى.
– جاسىمىزدان وقىپ وسكەن ورىس كلاسسيكتەردىڭ كەيبىرى شىعارماسىن ءبىر تال سىرىڭكەنىڭ اجالىنا بايلادى. ول ەرلىك! ولەڭ – اقىننىڭ پەرزەنتى. سول پەرزەنتىنىڭ الدىنان ۇلكەن كۇيىنىش كۇتىپ تۇر-اۋ دەپ كۇيىنگەندەي ەسەنين, احماتوۆالار ونەردى ارام-ءشوپ باسپاۋىن قالادى. ەڭ قىزىعى سول, ورتەپ جىبەرگەن تۋىندىلارى ولاردى بولاشاقتىڭ كەمەسىنە جايعاستىرىپ, دانالىقپەن تابىستىردى ەمەس پە؟ – دەپ ساۋال مەن ءسۇيىنىشتىڭ قايسىسىنا تەلۋگە بولاتىنىن پايىمداي المايتىن ەكىۇشتى ءسوز قاتتى. مۇنى نەگە ايتىپ كەلەدى دەگەن ساۋالدى سانادا كوكتەتە باستاعاندا, سەزىمتالدىقپەن ءبىر قاراپ قويىپ, «نە ايتپاعىمدى ۇقپادىڭ, ءا», – دەگەن سىڭايمەن ۇزىك اڭگىمەنى جالعاي جونەلدى.
ءتۇس الەتىندە ۇيىنەن ءدام تاتۋعا شاقىرعان جازۋشىنىڭ اسا ءبىر كۇيىنگەن كەزىن كورمەگەن ەدىك, بۇل جولى شىنىمەن دە جازعانى مەن ويى ءبىر جەردەن شىعاتىن, ءىشى مەن تىسى بىردەي اق جۇرەك جان ەكەنىن اڭعاردىق. پاتەرىنەن 15 مينۋتتىق جەردەگى جۇمىسقا جەتكەنشە بولعان وقيعا, كورگەن كورىنىس وسىنشاما ويعا سالسا, كۇيىندىرسە, بۇل جونىندە قالام سىلتەسە عاجايىپ اڭگىمە تۋاتىنى انىق ەدى. بىراق ول دا «قۇندىلىقتار قۇلدىراعان» ۋاقىتتا ويشىل وقىرماندى عانا تولعاندىرار, وزگە ءۇشىن قاجەتسىز مىنا ءبىر ورتەنگەن كىتاپتاي, اۆتور كىتابىنىڭ ىشىندە جاتار اڭگىمە بولىپ قالا بەرەرى دە جاسىرىن ەمەس-اۋ.
ورتەنگەن سيا تولى قاعاز ەمەس, ورتەنگەن ءومىر پاراقتارى.
