پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بىلتىر وسى ماسەلەگە ەرەكشە نازار اۋدارعانى ەسىمىزدە. مەملەكەت باسشىسى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ كەڭەيتىلگەن القا وتىرىسىندا ««قازاقستاندا جول-كولىك اپاتىنان قايتىس بولۋ مۇمكىندىگى ەۋروپا ەلدەرىنە قاراعاندا 11 ەسەگە كوپ. ءبىز بۇل پروبلەمانى كوپتىڭ الدىندا پارلامەنتتە دە, ۇكىمەتتە دە تالقىلادىق. الايدا ماسەلە شەشىلمەگەن كۇيىندە قالىپ وتىر», دەگەن ەدى.
بۇل ماسەلە ءالى كۇنگە وزەكتىلىگىن جوعالتقان جوق. جول اپاتى دا, سونىڭ سالدارىنان قازا تاپقاندار سانى دا ەۋروپا ەلدەرىمەن سالىستىرعاندا ءالى كۇنگە دەيىن كوپ. ءسوزىمىز دايەكتى بولۋ ءۇشىن سانداردى سويلەتەيىك.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, جىل سايىن جول-كولىك اپاتىنان شامامەن ەكى مىڭنان استام ادام قازا تابادى. ماسەلەن, 2017 جىلى 17019 جول-كولىك اپاتى تىركەلىپ, 22 256 ادام جاراقات الىپ, 2086 ادام قايتىس بولعان. ال باس پروكۋراتۋرا قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ جونىندەگى كوميتەتىنىڭ دەرەكتەرىنە ساي, 2018 جىلى قازاقستاندا 15 821 جول-كولىك اپاتى تىركەلگەن. 20 445 ادام جاراقات السا, 2096 ادام قازا تاپقان.
جول اپاتىنىڭ باسىم بولىگى جاياۋ جۇرگىنشىنى قاعىپ كەتۋ مەن كولىكتەردىڭ سوقتىعىسۋىنا تىكەلەي بايلانىستى. ماسەلەن, 2018 جىلعى 12 مىڭ وقيعا وسى ەكى سەبەپكە تيەسىلى. سونداي-اق جىلدامدىقتى ارتتىرۋ دا جول اپاتىنىڭ باستى سەبەبىنە اينالىپ وتىر. ستاتيستيكالىق مالىمەتكە ساي كەي «شۋماحەردىڭ» جىلدامدىقتى شەكتەن تىس اسىرىپ جىبەرەتىنىن اڭعارۋ وڭاي.
ءبىر قىزىعى, ەلىمىزدەگى كولىك اپاتتارىنىڭ كوپ بولىگى كۇندىز (9613 وقيعا) بولادى ەكەن. اسىرەسە, اشىق, جاۋىن-شاشىنسىز, قارسىز, تۇمانسىز كۇندەرى كولىكتەر ءجيى اپاتقا ۇشىرايدى. ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە قاراساڭىز, ادام شوشيدى.
الەم ەلدەرىمەن سالىستىرعاندا دا بىزدەگى جاعداي ءماز ەمەس. The World Bank-تىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, قازاقستاندا 100 000 ادامعا شاققاندا جول-كولىك اپاتىنان قازا تاباتىندار سانى 23,8 قۇرايدى. ەۋروپا ەلدەرىندە بۇل كورسەتكىش تومەن. ماسەلەن, الەمدىك بانك كەلتىرگەن مالىمەتكە ساي ۇلىبريتانيادا 100 000 ادامعا شاققاندا جول-كولىك اپاتىنان قازا تاباتىندار سانى 2,9 ادام. بۇل كورسەتكىش گەرمانيادا – 4,2, فرانتسيادا – 5,1 نيدەرلاندتا – 3,1, شۆەتسيادا 2,9-دى قۇرايدى.
ال ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ 2018 جىلعى «جول قاۋىپسىزدىگى» جيناعىندا ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ 100 000 ادامعا شاققاندا جول-اپاتىنان قازا تاپقاندار ءتىزىمى بەرىلگەن. كەلتىرىلگەن مالىمەتتەرگە سايكەس نورۆەگيادا ءار 100 000 ادامنىڭ 2-ەۋى جول-كولىك اپاتىنان قازا تابادى. بۇل كورسەتكىش شۆەتسيادا – 2,5, شۆەيتساريادا – 2,7 ادامعا جەتكەن.
وزدەرىڭىز كورىپ وتىرعانداي, جول كولىك اپاتىنىڭ مۇنشالىقتى كوپ بولۋىنا نەگىزگى بىرنەشە فاكتور بار. ونىڭ ءبىرىنشىسى – جول ساپاسىنىڭ ناشارلىعى. تاۋەلسىزدىك العالى 30 جىلعا جەتسە دە, ءالى كۇنگە دەيىن اۋدان ورتالىقتارىنا باراتىن كۇرە جولداردىڭ ساپاسى سىن كوتەرمەيدى. شالعايداعى ەلدى مەكەندەر تۋرالى ەشتەڭە ايتپاي-اق قويالىق. ايتپەسە, زاماناۋي تاس جولى بار اۋىلدار نەكەن-ساياق.
دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ دەرەكتەرىنە ساي, قازاقستان جول ساپاسى جونىنەن الەمدە 108-ورىندا تۇر. ارينە, جەر كولەمى بويىنشا الەمدە توعىزىنشى ساتىعا جايعاسقان ۇلى دالانىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنە زاماناۋي تالاپتارعا ساي جول سالۋ قيىن ەكەنى تۇسىنىكتى. دەگەنمەن كۇرە جولداردى كۇردەلى جوندەۋ دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ ءۇشىن قاشاندا كەرەك.
راس, كەيىنگى كەزدە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولدار جاقسارىپ كەلەدى. ماسەلەن, «باتىس قىتاي – باتىس ەۋروپا» باعىتى اياسىندا جوندەلگەن جولدىڭ يگىلىگىن حالىق كورىپ وتىر. وسى ورايدا, مۇنداي ساپالى جولداردىڭ سانىن ارتتىرۋ قاجەت ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون.
ەكىنشىدەن, اۆتوكولىك جۇرگىزۋگە رۇقسات بەرەتىن قۇجاتتىڭ ساتىلۋى دا جول اپاتىنىڭ كوبەيۋىنىڭ تاعى ءبىر سەبەبىنە اينالىپ وتىر. ىشكى ىستەر مينيسترلىگى دە, قۇجاتتى بەرۋگە جاۋاپتى مەكەمە دە مۇنى جوققا شىعاراتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. قورىتا ايتقاندا, ايدىڭ-كۇننىڭ امانىندا جول اپاتىنان قازا تاپقانداردىڭ كوپتىگى ەشكىمدى بەيجاي قالدىرماۋى ءتيىس. قىسقاسى, جول ەرەجەسىن ساقتاماي, جوعارى جىلدامدىقپەن جۇيتكىگەندەر ازايمايىنشا, جول بويىنداعى اپاتتىڭ ازايۋى قيىن.
