ۇيعىر اۋدانىنا قاراستى كىشى ديقان اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ ورتالىعى سانالاتىن كىشى ديقان اۋىلىندا بۇگىندە ءۇش مىڭعا جۋىق ادام تۇرادى. ورنالاسۋ اۋماعىنىڭ كولەمى جاعىنان بۇل اۋىل اۋدانداعى ءىرى ەلدى مەكەندەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. كوشەلەر دە, كوشەلەردىڭ ەكى جاق بويىنا ورنالاسقان تۇرعىن ۇيلەر دە از ەمەس. تال-تەرەكتەر دە, ءتۇرلى جەمىس اعاشتارى دا جەتىپ ارتىلادى. ءوزارا ىنتىماعى جاراسىم تاپقان كىشى ديقاندا جەر ەمىپ, ءتورت ت ۇلىك مال وسىرۋگە, باۋ-باقشا باپتاۋعا ماشىقتانعان ەڭبەكقور جاندار حال-قادەرىنشە ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى. ءبىز مۇنى وسى اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن, ونداعى تۇرعىنداردىڭ باسىم كوپشىلىگىن بۇرىننان بىلەتىندىكتەن ايتىپ وتىرمىز.
ۇيعىر اۋدانىنا قاراستى كىشى ديقان اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ ورتالىعى سانالاتىن كىشى ديقان اۋىلىندا بۇگىندە ءۇش مىڭعا جۋىق ادام تۇرادى. ورنالاسۋ اۋماعىنىڭ كولەمى جاعىنان بۇل اۋىل اۋدانداعى ءىرى ەلدى مەكەندەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. كوشەلەر دە, كوشەلەردىڭ ەكى جاق بويىنا ورنالاسقان تۇرعىن ۇيلەر دە از ەمەس. تال-تەرەكتەر دە, ءتۇرلى جەمىس اعاشتارى دا جەتىپ ارتىلادى. ءوزارا ىنتىماعى جاراسىم تاپقان كىشى ديقاندا جەر ەمىپ, ءتورت ت ۇلىك مال وسىرۋگە, باۋ-باقشا باپتاۋعا ماشىقتانعان ەڭبەكقور جاندار حال-قادەرىنشە ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى. ءبىز مۇنى وسى اۋىلدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن, ونداعى تۇرعىنداردىڭ باسىم كوپشىلىگىن بۇرىننان بىلەتىندىكتەن ايتىپ وتىرمىز.
«اقبۇلاق» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋداعى ولقىلىقتار
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن دۇنيەگە كەلگەن «اۋىز سۋ» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ قولعا الىنا باستاعاندا, اۋىزسۋدىڭ ازابىن تارتىپ جۇرگەن ەلىمىزدەگى كوپشىلىك ەلدى مەكەندەر تۇرعىندارى سەكىلدى كىشىديقاندىقتار دا ەرەكشە قۋانىپ, ءۇمىت وتى جىلت ەتكەندەي كۇي كەشكەن ەدى. قۋانباي قايتسىن ەندى, سانيتارلىق تالاپتارعا ونشا سايكەس كەلمەيتىن «كىشى اشانوقى» اتالاتىن شاعىن وزەننىڭ سۋىن ءومىر بويى پايدالانىپ كەلە جاتقان بولسا... وكىنىشكە قاراي, كىشى ديقان اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى «اۋىز سۋ» باعدارلاماسىنىڭ دا جانە ونىڭ جالعاسى بولىپ تابىلاتىن «اق بۇلاق» باعدارلاماسىنىڭ دا يگىلىگى مەن شاپاعاتىن جۋىق ارادا كورە المايتىنداي قيىن جاعدايدا تۇر.
حالىقتى تازا اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان «اۋىز سۋ» جانە «اقبۇلاق» باعدارلامالارىنان ۇيعىر اۋدانىنداعى ەلدى مەكەندەر دە سىرت قالعان جوق. اۋداندا اتالعان باعدارلامالارعا سايكەس, التى اۋىلدى ورتالىقتاندىرىلعان اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلدى. سونىڭ ءبىرى – كىشى ديقان اۋىلى.
ءتيىستى مەكەمەلەر بەكىتكەن جوبا بويىنشا, بۇل اۋىلدىڭ 14 كوشەسىنە جاڭادان سۋ قۇبىرلارى توسەلۋى ءتيىس. توسەلەتىن سۋ قۇبىرىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 14 شاقىرىمعا جۋىقتايدى. قۇرىلىس جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇش كەزەك بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى دەپ بەلگىلەنگەن. ال ورتالىقتاندىرىلعان سۋ قۇبىرى جۇيەسى 2012 جىلدىڭ قاراشاسىندا تولىق پايدالانۋعا بەرىلىپ, اۋىل ادامدارى «اۋىز سۋ» جانە «اق بۇلاق» باعدارلامالارىنىڭ شاپاعاتىن شىنايى سەزىنىپ, ۇزاق جىلدار بويى ارمان بولعان اۋىز سۋدىڭ يگىلىگىن كورۋلەرى كەرەك ەدى.
مىنە, ارادا ءتورت جىلعا جۋىق ۋاقىت وتسە دە, كىشىديقاندىقتار اۋىز سۋعا قول جەتكىزە الماي-اق كەلەدى. ونىڭ باستى جانە نەگىزگى سەبەبى, سۋ قۇبىرى جۇيەسى قۇرىلىسى جۇمىستارىنىڭ ساپاسىز جۇرگىزىلۋىندە جاتىر. ەكىنشىدەن, وسى نىسان قۇرىلىسىنىڭ جوباسىن جاساۋ كەزىندە جىبەرىلگەن قاتەلىكتەردە بولىپ تۇر. ەندى رەتىنە قاراي سول ءماسەلەلەرگە توقتالايىق.
جوعارىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي, كىشى ديقان اۋىلىنداعى ورتالىقتاندىرىلعان سۋ قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى ءۇش كەزەك بويىنشا جۇرگىزىلدى. قۇرىلىستىڭ ءبىرىنشى كەزەگىن «قارا تورعاي» قۇرىلىس فيرماسى 2009 جىلدىڭ كوكتەمىندە باستاپ, سول جىلدىڭ سوڭىنا تامان اياقتاعان. مالىمەتتەرگە قاراعاندا, بۇل فيرما قۇرىلىستىڭ ءبىرىنشى كەزەگىنە بولىنگەن 46 ميلليون تەڭگەنى تولىق يگەرۋ ارقىلى سۋ تولتىرىلاتىن باس بوگەت, تازا سۋ جينالاتىن رەزەرۆۋارلار سالعان, سونداي-اق, ءبىر كوشەگە قۇبىر توسەپ, سۋ الاتىن كولونكالار ورناتقان.
سول جىلدىڭ سوڭىندا نىساننىڭ ءبىرىنشى كەزەگىن اۋدانداعى ءتيىستى مەكەمەلەر تاراپىنان قۇرىلعان مەملەكەتتىك كوميسسيا پايدالانۋعا قابىلداعان ەكەن. ءاسىلى, قۇرىلىسى ءبىتىپ, مەملەكەتتىك كوميسسيا قابىلداعان نىسان شارۋاشىلىق جۇرگىزۋشى سۋبەكتى – ۇيعىر اۋداندىق سۋ ارناسىنا تاپسىرىلۋى ءتيىس ەدى. وكىنىشكە قاراي, اكىمدىك مۇنى ۇمىت قالدىرعان. وسىنداي سالعىرتتىقتىڭ كەسىرىنەن سۋ قۇبىرى جۇيەسىنىڭ باس بوگەتى, ونداعى قۇرىلعىلار ءبىر جىل بويى قاراۋسىز, يەسىز جاتقان. يەسىز, قاراۋسىز دۇنيە-م ۇلىكتىڭ تالان-تاراجعا ءتۇسىپ, قولدى بولاتىنى بەلگىلى. اتالعان سۋ قۇبىرى جۇيەسىنىڭ باستى دەگەن قۇرىلعىلارى دا وسىنىڭ كەبىن كيدى.
كىشى ديقان اۋىلىنا سۋ قۇبىرىن تارتۋ جۇمىستارىنىڭ ەكىنشى جانە ءۇشىنشى كەزەڭى 2011-2012 جىلدارى «اق بۇلاق» باعدارلاماسى نەگىزىندە ءارى قاراي جالعاستىرىلادى. قۇرىلىستى تەندەردە جەڭىمپاز دەپ تانىلعان يبرايىم كەبيروۆ باسقاراتىن «سۇڭقار» جشس جۇرگىزىپتى. قۇرىلىسقا قاراستىرىلعان قاراجات كولەمى از ەمەس, 2011 جىلى 70 ميلليون تەڭگە, 2012 جىلى 54,6 ميلليون تەڭگە بولىنگەن. وسىعان ۇقساس قۇرىلىستار سالىپ جۇرگەن مامانداردىڭ ايتۋىنشا, جالپى كولەمى 170,6 ميلليون تەڭگەنى قۇرايتىن قارجىعا 14 شاقىرىم عانا ەمەس, 25 شاقىرىم بولاتىن سۋ قۇبىرىن جوعارى ساپادا پايدالانۋعا بەرۋگە بولادى ەكەن. ال «سۇڭقار» جشس بولسا, 14 شاقىرىمدىق سۋ قۇبىرىن ەكى جىلدا ارەڭ ءبىتىردى. سونىڭ ءوزى ساپاسىز بولىپ شىقتى. بۇعان 14 كوشەگە توسەلگەن قۇبىردىڭ تەك ءتورت كوشەسىنەن عانا سۋ شىعۋى دالەل بولادى.
ال قالعان كوشەلەردەگى قۇبىرلاردان نەگە سۋ شىقپادى؟ تەكسەرۋ بارىسىندا انىقتالعانداي, باس سۋ بوگەتىنەن تارتىلعان قۇبىردىڭ ديامەترى ۇلكەن, كوشەلەرگە سۋ جەتكىزەتىن قۇبىرلاردىڭ ديامەترى ودان كىشىلەۋ بولۋى قاجەت ەكەن. سوندا ديامەترى ۇلكەن قۇبىرعا كەلگەن سۋ قىسىم ارقىلى وعان جالعانعان ديامەترى كىشى قۇبىرلاردىڭ بارلىعىنا بىردەي سۋ بەرۋدى قامتاماسىز ەتەدى. بۇل فيزيكالىق زاڭدىلىق بولسا كەرەك. ال كىشى ديقان اۋىلىنداعى سۋ جۇيەسى قۇرىلىسىنا ديامەترى بىركەلكى قۇبىرلار توسەلىپتى. سونىڭ سەبەبىنەن, ياعني باس سۋ بوگەتىنەن تارتىلعان قۇبىردا تيىسىنشە قىسىم بولماعاندىقتان, ءبىر كوشەدەگى قۇبىرعا سۋ بارسا, ەكىنشىسىنە سۋ جەتپەيتىن پروبلەما تۋىنداپ وتىر.
ەكىنشى پروبلەما – سۋ جينالاتىن باس سۋ بوگەتىنە قاتىستى. ويتكەنى, سۋ جينالاتىن بوگەتتە سۋدى بولەتىن جانە كەلگەن ارتىق سۋدى اعىزاتىن گيدروقۇرىلعى قاراستىرىلماعان. ەگەر سەل جۇرگەن جاعدايدا جانە تاسقىن بولعاندا, كەلگەن سۋ بوگەت قۇرىلىسىن قيراتىپ كەتۋى مۇمكىن. سونداي-اق, سۋ كوزدەرىن سانيتارلىق قورعاۋ ايماعىنىڭ قورشالۋى سانيتاريالىق قاعيدالار تالاپتارىنا جاۋاپ بەرە المايدى, ولار جوباعا سايكەس جاسالماعان. دالىرەك ايتقاندا, قۇرىلىستى سالۋشىلار ورتالىقتاندىرىلعان سۋ قۇبىرى جۇيەسى ەرەكشە قورعاۋدى قاجەت ەتەتىن نىسان ەكەندىگىن ەستەن شىعارىپ العان. ال اتالعان وسى ولقىلىقتار مەن باسقا دا كەمشىلىكتەردى جوندەپ, قايتا قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن 25 ميلليون تەڭگە قارجى قاجەت ەكەن. بۇل ونسىز دا دوتاتسيادا وتىرعان كويۋمچان وماروۆ باسقاراتىن ۇيعىر اۋدانى ءۇشىن از قاراجات بولماسا كەرەك. ونى اۋدان اكىمى مەن ونىڭ ورىنباسارلارى ءوز قالتالارىنان شىعارمايتىنى بەلگىلى. سالماق تاعى دا سالىقتان قۇرالاتىن بيۋدجەتكە تۇسكەلى تۇر.
قول قويۋدان نەگە باس تارتتى؟
قۇرىلىس جۇمىستارى تولىق اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرىلەتىن نىساندى ءتيىستى مەكەمەلەر تاراپىنان قۇرىلعان مەملەكەتتىك كوميسسيا قابىلدايتىنىن ەكىنىڭ ءبىرى بىلەدى. قابىلداۋ اكتىسىنە كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ بارلىعى قول قويۋى ءتيىس. سوندا عانا نىسان پايدالانۋعا بەرىلدى دەپ ەسەپتەلەدى. ەگەر كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ بىرەۋى قابىلداۋ اكتىسىنە قول قويۋدان باس تارتسا, نىساندا ءالى دە قالپىنا كەلتىرۋدى, جوندەۋدى قاجەت ەتەتىن جۇمىستار بار دەگەن ءسوز. ال كىشى ديقان اۋىلىندا سالىنعان ورتالىقتاندىرىلعان سۋ قۇبىرى جۇيەسىن مەملەكەتتىك كوميسسيا ءالى قابىلداعان جوق. سەبەبى, قابىلداۋ اكتىسىنە كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ ءبىرى – ۇيعىر اۋدانى بويىنشا مەملەكەتتىك سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق قاداعالاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى تيلياپجان راحماەۆ قول قويۋدان باس تارتىپ وتىر.
– كوميسسيانىڭ مۇشەسى رەتىندە كىشى ديقان اۋىلىنا بارىپ, ونداعى ورتالىقتاندىرىلعان سۋ قۇبىرى جۇيەسىن تەكسەرگەنىمىزدە, قۇرىلىس جۇمىستارى ساپاسىز اتقارىلعاندىعى انىقتالدى, – دەدى تيلياپجان راحماەۆ ءبىزبەن اڭگىمەسىندە. – بىرقاتار كوشەلەردە جەر استىندا ورناتىلعان قۇدىقتارعا سۋ تولىپ كەتكەنىن, باستى سۋ بوگەتى سانيتاريالىق تالاپتارعا سايكەس قاجەتتى قۇرىلعىلارمەن قامتاماسىز ەتىلمەگەنىن كوزىمىز كوردى. بۇدان باسقا دا كەمشىلىكتەر انىقتالدى. ەڭ سوراقىسى, جوبادا كورسەتىلگەن 14 كوشەنىڭ 10-ىنان سۋ شىقپاي قالدى. تەكسەرىپ كورسەك, باس بوگەتتەن تارتىلعان قۇبىردىڭ ديامەترى كىشى ەكەن. مۇنى «سۇڭقار» جشس ديرەكتورى يبرايىم كەبيروۆ وسى نىساندى جوبالاۋشى «جوبا ديزاين» جشس تاراپىنان جىبەرىلگەن قاتەلىك دەگەن ءۋاج ايتادى.
بۇل بۇدان ءبىر جىلدان استام ۋاقىت بۇرىن انىقتالىپ, بەلگىلى بولعان پروبلەما ەدى. تيلياپجان راحماەۆ سۋ قۇبىرى جۇيەسىنە قاتىستى كەمشىلىكتەردىڭ بارلىعىن كورسەتە وتىرىپ, ولاردى جويۋعا ىقپال ەتۋدى سۇراپ اۋدان اكىمى ك.وماروۆقا, اۋدان پروكۋرورى ش.قۇتەلوۆكە جانە قۇرىلىسقا تاپسىرىس بەرۋشى اۋداندىق تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى مەكەمەسىنىڭ ءبولىم باسشىسى م.حۋسۋروۆقا حات تا جولداعان ەكەن. ولار بولسا, بۇكىل ءبىر اۋىلدىڭ تۇرعىندارى اسىعا كۇتىپ وتىرعان اۋىز سۋ پروبلەماسىن تەزدەتىپ شەشۋگە ىقپال ەتۋدىڭ ورنىنا, ءۇن-ءتۇنسىز قالۋدى ءجون ساناعان.
باسقا-باسقا, ال اۋدان اكىمى كويۋمچان وماروۆتىڭ وسىناۋ وزەكتى ماسەلەگە ارالاسپاي, ودان سىرت قالۋىن قالاي تۇسىنسەك ەكەن؟ وتكەن ايداعى ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى اكىمدەر حالىقتىڭ قىزمەتشىسى بولۋى ءتيىس, دەپ اتاپ وتكەنى ەسىمىزدە. ءبىزدىڭ ەستۋىمىزشە, اكىم حالىقتىڭ قىزمەتشىسى ەمەس, كەرىسىنشە, ۇيعىر اۋدانىنىڭ حالقى وماروۆتىڭ قىزمەتشىسى سەكىلدى.
– قۇرىلىستى سالۋشى باس مەردىگەر – «سۇڭقار» جشس ديرەكتورى ي.كەبيروۆ كىشى ديقانداعى سۋ قۇبىرى جۇيەسىن قابىلداۋ اكتىسىنە قول قويىپ بەرۋىمدى ەكى-ءۇش رەت ءوتىندى, – دەدى تيلياپجان راحماەۆ. – ورىن العان كەمشىلىكتەردىڭ بارلىعىن سودان كەيىن جوندەۋگە ۋادە دە بەردى. كەلىسپەدىم, بارلىعى تالاپ دەڭگەيىندە ورىندالعاندا عانا قول قوياتىنىمدى ەسكەرتتىم. ونىڭ ۋادەسىنە سەنىپ, قابىلداۋ اكتىسىنە قول قويۋىما دا بولار ەدى. ەرتەڭ ولار كورسەتىلگەن كەمشىلىكتەردى جوندەسە جاقسى, ال جوندەمەسە شە؟ ەل الدىندا ۇياتقا قالمايمىن با؟ ويتكەنى, مەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىمىن, وعان كىر كەلتىرمەۋىم كەرەك.
وسى تۇستا ايتا كەتەيىك, كەڭەس وداعى كەزىندە حالىقتىق باقىلاۋ كوميتەتى دەگەن قۇرىلىم بولعان. تيلياپجاننىڭ اكەسى ءاشىم راحماەۆ ۇيعىر اۋداندىق حالىقتىق باقىلاۋ كوميتەتىنە ۇزاق جىل باسشىلىق جاساعان ەدى. ول كىسى وتە ءادىل, تالاپشىل, كەمشىلىك اتاۋلىعا توزبەيتىن, كوڭىلجىقپاستىققا بوي الدىرمايتىن جان بولاتىن. شارۋاشىلىقتار باسشىلارىن ايتپاعاندا, ونىڭ پىكىر-ۇسىنىستارىنا, ايتقان سىندارىنا اۋپارتكومنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسىنىڭ ءوزى قۇلاق اسىپ, ءمان بەرەتىن. ەكىنىڭ بىرىندە كەزدەسە قويمايتىن اكەسىنىڭ سول قاسيەتتەرى تيلياپجانعا دا دارىعان ەكەن دەگەن وي تۇيدىك.
ۇيعىر اۋدانىنداعى ەلدى مەكەندەر حالقىن تازا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋدەگى پروبلەمالار كىشى ديقانداعى ورالىمسىزدىقتارمەن عانا شەكتەلىپ قالمايدى. مىسال رەتىندە ەندى قىرعىزساي اۋىلىنداعى سۋ قۇبىرىنىڭ جاعدايىن الايىق. بۇل ەلدى مەكەندەگى بۇرىننان پايدالانىپ كەلە جاتقان سۋ قۇبىرى ەسكىرگەندىكتەن جانە ونىمەن جەتكىزىلەتىن اۋىز سۋ سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپقا ساي كەلمەگەندىكتەن, سۋ قۇبىرى اۋدانارالىق ەكونوميكالىق سوتتىڭ شەشىمىمەن جابىلعان بولاتىن.
وسىدان ءۇش جىلدان استام ۋاقىت بۇرىن ونداعى سۋ قۇبىرلارىن قايتا جاڭارتۋ جۇمىستارى جۇزەگە اسىرىلدى. قۇرىلىستا ورەسكەل قاتەلىكتەر جىبەرىلگەندىكتەن, قۇبىردان سۋ جۇرمەي, مۇلدە جارامسىز بولىپ قالدى. وسىلايشا, بيۋدجەتتەن بولىنگەن 25 ميلليون تەڭگە جەلگە ۇشىپ, بوسقا ىسىراپ بولدى. بۇگىندە قىرعىزساي اۋىلىنداعى 2,5 مىڭداي ادام اۋىز سۋدىڭ ازابىن تارتىپ, اۋداندىق اكىمدىككە جالتاقتاپ وتىرعان جايى بار. بۇل پروبلەما جۋىق ارادا شەشىلەدى دەپ تاعى ايتا المايمىز. ويتكەنى, اۋدان باسشىلارى تاراپىنان وسى ماسەلەگە باس قاتىرىپ جاتقان جاندار قازىرگە بايقالمايدى.
جىلدا ۋادە بەرەدى, ورىندالماي قالادى
كىشى ديقان اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اۋماعىندا ەكى ەلدى مەكەن بار. سونىڭ ءبىرى كىشى ديقان بولسا, ەكىنشىسى – ۇلكەن ديقان اۋىلى. بۇل اۋىلدا ءبىر ورتا مەكتەپ, مەديتسينالىق پۋنكت جانە ءۇش-ءتورت ساۋدا نۇكتەسى 1,5 مىڭنان استام ادامعا قىزمەت كورسەتەدى. ۇلكەن ديقاندا وسىلاردان باسقا مادەني-تۇرمىستىق نىسانداردى شام الىپ ىزدەسەڭىز دە تاپپايسىز. راس, اناۋ ءبىر جىلدارى وسى اۋىلدان شىققان كاسىپكەرلەر مەن اۋىل تۇرعىندارى قارجى جيناپ, ەلۋ ادام ەركىن سياتىن مەشىت ءۇيىن تۇرعىزىپ بەرگەن ەدى. ايلىق بەرىلمەيتىن يماندىلىق ۇيىنە ادام تۇراقتاي ما, قازىرگى كەزدە مەشىت جۇمىس ىستەمەي تۇر.
ۇلكەن ديقان مەن كىشى ديقان اۋىلدارىنىڭ ارالىعى التى شاقىرىمداي جەر. كەڭەس وداعى تۇسىندا وسى ارالىقتا تاس جول سالىنعان بولاتىن. بۇگىندە كۇتىمسىزدىكتەن, قاراۋسىزدىقتان جولدىڭ تۇتە-تۇتەسى شىققان. اۆتوكولىكپەن ءجۇرۋ مۇمكىن ەمەس, ويدىم-ويدىم. جاۋىندى-شاشىندى كۇندەرى ەكى اۋىل اراسىنا قاتىناۋ ءتىپتى قيىن. ال ۇلكەن ديقان اۋىلىنداعى كوشەلەردىڭ جولدارى بۇدان دا سوراقى, كوشەلەر بويىنا ەلەكتر جارىعى تارتىلماعان. قاراڭعى تۇسسە, ونىمەن ءجۇرۋ قورقىنىشتى. اۋىلدىڭ ىرگەتاسى قالانعانىنا 80-90 جىل وتسە دە بۇل ەلدى مەكەن كوشەلەرىنە ءالى بىردە-ءبىر رەت اسفالت توسەلمەپتى. قازىرگى كەزدە اۋىل تۇرعىندارى اسفالت تۇرماق, تاس جولدىڭ وزىنە زار بولىپ وتىر.
شالعايداعى اۋىلدىڭ وسى, تاعى باسقا دا پروبلەمالارىنان اۋدان باسشىلارى جاقسى حاباردار. بۇل ماسەلەلەر اۋدان اكىمى ك.وماروۆتىڭ حالىقپەن كەزدەسۋىندە, ەسەپ بەرۋ جيىندارىندا تالاي مارتە كوتەرىلگەن. جىلدا ۋادە بەرەدى, جىلدا ورىندالماي قالادى. ۇلكەن ديقان مەن كىشى ديقان اراسىنداعى جولدىڭ, سونداي-اق, ۇلكەن ديقان اۋىلىنداعى كوشەلەردىڭ وي-شۇڭقىرلى, جىرىمدالعان جولدارىن وسى ەلدى مەكەندە ءومىردەن وزعان سوعىس جانە ەڭبەك ارداگەرلەرىنە قويىلعان ەڭسەلى ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋ راسىمىنە ارنايى كەلگەن الماتى وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى ەرمەك كەلەمسەيىت مىرزا دا كوردى, سول جولدارمەن ءجۇرىپ تە ءوتتى. ارينە, جول تالعامايتىن «دجيپ» اۆتوماشيناسىمەن. ۇلكەنديقاندىقتار ەندى سول ازامات جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قارجى بولدىرۋگە ىقپال ەتىپ, كومەكتەسەر دەگەن ۇمىتتە وتىر.
ءاليسۇلتان قۇلانباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى وبلىسى,
ۇيعىر اۋدانى.
____________________________________
سۋرەتتى cالعان ايداربەك عازيز ۇلى.
