ءيا, شىنىندا دا قازىر ءبىر نارسەنى ءبىلۋ ءۇشىن توم-توم كىتاپ وقىپ اۋرەلەنبەيسىز, تەلەديدارىڭىزدى توققا جالعاپ, بولماسا عالامتوردى قوسا قالساڭىز, الدىڭىزدان ىزدەگەنىڭىزدىڭ بارلىعى سايراپ شىعا كەلەدى. سودان كەيىن كىم باياعىشا تاڭدى تاڭعا اتىرىپ, ءتۇن ۇزاق كىتاپ وقىپ كوز مايىن تاۋىسقىسى كەلسىن؟ ارينە, وقىمايدى. مىنە, وسى كوپ «كورگىشتىك» پەن شەكاراسىز شەكتەن تىس كورسەتۋشىلىك تە ادام بويىنداعى, جۇرەك تۇكپىرىندەگى ىزگىلىكپەن ورنەكتەلگەن سەزىم كەستەلەرىنە ىرىتكى سالىپ, تىم قادىرسىزدەندىرىپ, قارابايىرلاندىرىپ جىبەرگەن سىڭايلى.
ادامزات جارالعالى بەرى, ءتىپتى سوناۋ ەجەلگى زاماننىڭ وزىندە-اق ۇنەمى باسقالاردان كوركەم ويلاۋعا تىرىسىپ كەلەدى. ال كەيىن ويلاۋ جۇيەسى دامىپ, گازەت, كىتاپ ونىمدەرى جارىققا شىققاننان كەيىن ادامنىڭ كوركەم ويى جۇيەگە ءتۇستى. سول ارقىلى سانا ءوستى. ەگەر ادام كوركەم ويلاۋعا, كوركەم ءومىر سۇرۋگە تىرىسپاسا, وندا ونىڭ جانۋاردان نە ايىرماشىلىعى بولسىن؟ ادامدى ادام ەتكەن ءبىرىنشى ەڭبەك بولسا, ادامدىقتىڭ بيىك شىڭىنا كوتەرگەن – وسى كوركەم وي مەن ۇشقىر قيال, اقىل-پاراسات پەن اسقاق ارمان بولاتىن.
كوركەم ويدىڭ نەگىزى – كوركەم ادەبيەتتە. كىتاپ, ونىڭ ىشىندە كوركەم ادەبيەتتى كوپ وقىپ, كوكەيىنە توقيتىن جان ءومىردى دە ءدال سونداي كوركەم قابىلدايدى. ءومىردى كوركەم قابىلداي بىلگەن ادام كوركەم ءومىر دە سۇرە بىلەدى. ال كوركەم ءومىردىڭ العاشقى ساتىسى ماحابباتتان باستالادى. «الەمدە كۇن ەكەۋ, ونىڭ ءبىرى كوكتە بولسا, ءبىرى – جۇرەكتە. جۇرەكتەگىنىڭ اتى – ماحاببات. ماحاببات مەكەندەمەگەن جۇرەك قىستىگۇنى قار استىندا قالىپ قويعان قاراڭعى ۇيمەن تەڭ». ماحابباتقا انىقتامانى ءازىلحان نۇرشايىقوۆ اتاقتى «ماحاببات, قىزىق مول جىلدار» كىتابىندا شوپاننىڭ اۋزىنا سالۋ ارقىلى وسىلاي وتە ۇتقىر بەرەدى.
قانداي اسەم تەڭەۋ! ماحابباتقا بۇدان ارتىق تۇسىندىرمەنىڭ دە قاجەتى جوق. ال ءسىز بەن ءبىزدىڭ ۇعىمىمىزداعى ماحاببات نەندەي بالاماعا لايىق؟ ءبىز جۇرەك تۇكپىرىنە ۇيا سالعان سول ساندۋعاش سەزىمنىڭ قادىرىن دالادا قوي عانا ەمەس, وي دا باعىپ جۇرگەن شوپاننىڭ ۇعىمىنداعى جارقىراعان كۇن دەڭگەيىنە كوتەرە الامىز با؟ ارينە, جوق! سەبەبى ءبىز الەم ادەبيەتىنەن تىم بولماعاندا: رەمارك, موپاسسان, ستەندال, بالزاك, تسۆەيگ, قازاق ادەبيەتىنىڭ جاۋھارلارى: اۋەزوۆ, مۇسىرەپوۆ, بوكەي سىندى سۋرەتكەرلەردىڭ سىرىمەن ءبولىسىپ, شەكسپير, بايرون, ەسەنين, ايبەرگەنوۆ, ماقاتاەۆتارداي پوەزيا پاتشالارىنىڭ پىراقتارىنا قارعي ءمىنىپ, سۇلۋلىق, پاراسات پاتشالىقتارىنا ساياحات شەكپەدىك قوي. سوندىقتان بولار بۇگىنگى جاستار ۇعىمىنداعى ماحاببات ءناپسىنى قاناعاتتاندىرۋ سىندى تەك فيزيولوگيالىق ولشەمنىڭ اياسىنا سىيىپ كەتتى دە, سەزىمدەگى تەرەڭدىك پەن رۋحاني ۇندەستىك كەيىنگى ورىنعا ىسىرىلىپ قالدى. «ەلۋ ءبىر جىل عاشىق بولدىم قورلانعا, ەلۋ ءبىر جىل ءومىر ءسۇردىم, ەندەشە» دەپ جىرلاپ, سەزىمىن 51 جىل ءبىر جۇزىككە سىيدىرىپ كەلگەن ەستايدىڭ ماحابباتىنداي ماحابباتى قازىرگى جاستار باسىنان وتكەرمەك تۇرماق, سول ەستاي مەن قورلان سەزىمىنىڭ ادەمى حيكاياسىنان حابارى بار ما؟..
بۇگىندە رومانتيك بولۋ جىندىلىققا, قياليلىققا بالانادى. ال كەزىندە اتاقتى اۋەنشى برامستىڭ مۇڭ باتقان كوڭىلىن كوتەرىپ, شابىتىن شارىقتاتۋ ءۇشىن جاساعان فەللينگەر حانىمنىڭ ارەكەتتەرى تامسانىپ, تاڭداي قاعۋعا تۇرارلىق. پاراساتتى ايەلدىڭ سازگەر اۋەندەرىنىڭ ساز پەرنەلەرىن كەستەلەپ ماتاعا تۇسىرگەنىن, ءتىپتى تۋعان كۇنىنە وراي قامىردان ىستەلگەن ءتاتتى نانعا اندەرىنىڭ نوتالارىن سالىپ پىسىرگەن ايرىقشا سىيلىقتارىن كورىپ, ەرەكشە شابىتتانىپ, ريزا بولعان برامس: ء«سىز مەنى انگە قوساسىز, سۋرەتىمدى بەينەلەيسىز, مەنى كەستەلەپ, ءتىپتى پىسىرەسىز دە!» دەپ شاتتانعان كورىنەدى. ەندى مۇنى رومانتيكا دەمەي كورىڭىزشى. قانداي سىرشىلدىق! سۇلۋلىققا قۇشتار جانداردىڭ ارەكەتتەرى دە, ومىرلەرى دە سۇلۋ ەكەن-اۋ!
ال ءسىز بەن ءبىزدىڭ ءومىرىمىزدىڭ رومانتيكاسى نەمەن ولشەنەدى؟ وسى بىزدە رومانتيكا بار ما؟.. وتكەن عاسىردىڭ وتىزىنشى جىلدارىنان سىر شەرتەتىن نەمىس دراماتۋرگى گ.گاۋپتماننىڭ «ىمىرتتاعى ماحاببات» پەساسىندا باستى كەيىپكەر ماتتياس كلاۋزەننىڭ «بۇل ومىردەن رومانتيكا قاشقالى قاشان؟» دەپ مۇڭايا وكىنىشىن بىلدىرەتىن سول رومانتيكاسىن جەتى قات جەردىڭ استىنان ىزدەسەك تە تاپپايتىن جاعدايعا جەتتىك.
* * *
...بىردە اتاقتى گايدن بيللينگتون ەسىمدى سۇيگەن ايەلىنىڭ ءوزىنىڭ اسەم ءانىن تىڭداپ وتىرعان اۋليە تسەتسيليا رەتىندە بەينەلەنگەن سۋرەتىن سالۋعا تاپسىرىس بەرەدى.
– تاڭعاجايىپ بيللينگتوننىڭ سۋرەتى جايلى نە ايتار ەدىڭىز؟ – دەپ سۋرەتشى شەبەرحاناعا كىرگەن گايدننان سۇرايدى.
– تاماشا سۋرەت! – دەپ جاۋاپ بەرەدى گايدن, – وتە ۇقسايدى. تەك ءبىر عانا قاتە جىبەرىپسىز.
– قانداي؟
– ءسىز ونى پەرىشتەلەردى تىڭداپ وتىرعانداي بەينەلەدىڭىز, كەرىسىنشە, پەرىشتەلەر ونى تىڭداپ وتىرعانىن بەينەلەگەنىڭىز ءجون بولار ەدى...
مىنە, جانى سۇلۋ سۇيگەن جاننىڭ ماحاببات, سۇيگەنى جايلى ۇعىمى دا وسىنداي كوركەم, اسقاق بولسا كەرەك. «الەمدى سۇلۋلىق قۇتقارادى» دەسەك, سول سۇلۋلىققا كەلۋ ءۇشىن دە جانىمىزدى كوركەمدەندىرۋگە تالپىنعانىمىز ءجون بولار. ول كوركەمدىككە اپارار بىردەن ءبىر جول – كوركەم ادەبيەت ەكەنى ءسوزسىز. ال ءسىز نە وقىپ ءجۇرسىز؟!
