«تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىن «Smart City» تۇجىرىمداماسىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا قوستاناي ەلىمىزدەگى «اقىلدى» قالالارعا ارنالعان ىشكى رەيتينگتىڭ بەل ورتاسىندا تۇر. جيىندا اقپاراتتاندىرۋ, مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ جانە ارحيۆتەر باسقارماسى باسشىسى ازامات قاشيەۆ وسى باعىتتا جوسپارلانىپ وتىرعان مىندەتتەردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسىن باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, وبلىستىڭ ءبىلىم, قۇرىلىس, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك سالالارىندا تسيفرلاندىرۋ كورسەتكىشى جوعارى. سونداي-اق كولىك, تۇرمىستىق كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق, بيزنەس جانە تۋريزم سالاسىندا دا ءبىرشاما ىلگەرىلەۋ بار. ال قالالىق قىزمەتتەردى باسقارۋ مەن ەكولوگيا سالاسىندا ءالى دە ءبىرسىپىرا شارۋا اتقارىلۋى ءتيىس.
بايانداماشى «اقىلدى قالا» تۇجىرىمداماسىن دامىتۋعا قاتىستى ءار سالاعا جەكە توقتالىپ, بۇگىنگە دەيىن قول جەتكەن كورسەتكىشتەردى جان-جاقتى تالداپ ءوتتى.
قازىردىڭ وزىندە بىرنەشە ءىرى ساۋدا ورتالىعىندا تۇرعىنداردى قالانىڭ ەكولوگيالىق احۋالىنان حاباردار ەتىپ تۇراتىن LED-ەكراندار پايدا بولا باستادى. ۇلكەن ەكرانداردا قالاداعى اۋا قۇرامىن باقىلايتىن مەكەمەلەر جيناعان مالىمەتتەر جاريالانىپ تۇرادى. وبلىس ورتالىعىندا اۋا ساپاسىن باقىلايتىن 4 بەكەت جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ ەكەۋى اۋا قۇرامىنداعى زياندى زاتتاردى اۆتوماتتى تۇردە انىقتايدى. ولار وزدەرىنە تيەسىلى اۋماقتاعى اتموسفەرانى تەكسەرىپ, LED-ەكرانعا ءار 10 مينۋت سايىن اۋانىڭ ساپاسى تۋرالى مالىمەت جىبەرەدى. تۇرعىندار LED-ەكران بەتىنەن اۋداعى شاڭ-توزاڭ, كۇكىرت, گاز كونتسەنتراتتارى دەڭگەيىن, وكسيد, ازوت ديوكسيدىنىڭ قانشالىقتى مولشەردە ەكەنىن كورە الادى. «قازگيدرومەت» ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, وزگە قالالاردىڭ اتموسفەرالىق لاستانۋ كورسەتكىشىمەن سالىستىرعاندا, قوستاناي قالاسىنىڭ اۋاسى اناعۇرلىم تازا.
ا.قاشيەۆ تسيفرلى جوبالار قوستانايدان وزگە قالالاردا دا تابىستى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن ايتتى. مىسالى, ليساكوۆ قالاسىندا «اقىلدى جارىقتاندىرۋ» جوباسى ءساتتى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. «اقىلدى» باعدارشامدار ورناتىلىپ, «Smart Lisakovsk» ءموبيلدى قوسىمشاسى ىسكە قوسىلدى. جىتىقارا قالاسىندا جالپى قۇنى 12 ملن تەڭگە بولاتىن 73 بەينەكامەرا ورناتىلدى. بۇگىندە قالا كوشەلەرىنىڭ 90%-ى بەينەكامەرامەن قامتىلعان. قالادا 23 قىلمىس وسى كامەرالار ارقىلى اشىلدى. بەينەكامەرالار ارقىلى انىقتالعان قۇقىقبۇزۋشىلاردىڭ ۇستىنەن 301 اكىمشىلىك حاتتاما تولتىرىلىپ, بيۋدجەت ءتۇسىمى ەسەلەندى.
قوستاناي قالاسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوبالار تۋرالى قالا اكىمى قايرات احمەتوۆ باياندادى. بۇل ماقساتقا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 626 ملن 160 مىڭ تەڭگە بولىنگەن. «Smart City» تۇجىرىمداماسى اياسىنداعى ىلكىمدى جوبالار, نەگىزىنەن, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, قالانى باسقارۋ, قاۋىپسىزدىك, كولىك, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى سالالارىن قامتيدى.
– بيىل جازدا قوستاناي قالاسىنداعى ءتورت ساياباقتا تەگىن Wi-Fi جەلىسى ورناتىلدى. «قوستاناي-سۋ» كاسىپورنىندا «قاشىقتان باقىلاۋ جۇيەسى (SCADA)» قويىلدى. بۇل اپاتتاردى ازايتىپ, سۋ شىعىنىن كەمىتۋگە, قۇبىرداعى قىسىمدى باقىلاپ وتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق «قوستاناي-سۋ» مقك ونلاين رەجىمدە قىزمەت كورسەتۋ مۇمكىندىگى بار سايت اشىپ, تۇتىنۋشىلارمەن ونلاين رەجىمدە كەلىسىمشارت جاساسۋ, باسقا دا قىزمەت تۇرلەرىن كورسەتۋ جوبالارىن جۇزەگە اسىرا باستادى. مۇنىڭ سىرتىندا, قالادا ء«موبيلدى باقىلاۋشى», «قازپوشتا» اق فيليالىنىڭ «Pos mobile» ءموبيلدى قوسىمشاسى ىسكە قوسىلدى. بيىل قالا اۋماعىندا 60 «اقىلدى» بەينەباقىلاۋ قۇرىلعىسى, ال ءبىلىم مەكەمەلەرىنە جالپى سوماسى 18,760 ملن تەڭگە قارجىعا 277 كامەرا ورناتىلدى. ونىڭ 138-ءى مەكتەپتەردىڭ, 139-ى بالاباقشالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قاداعالاپ تۇر, – دەدى قالا اكىمى.
وبلىس ورتالىعىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن تاعى ءبىر تىڭ جوبا – «الەۋمەتتىك ID-كارتا». بۇل تولەم كارتاسىن قوعامدىق كولىكتەردە جولاقى تولەۋ, مەكتەپتەردە بالالاردى تاماقتاندىرۋ بارىسىندا حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارى پايدالانا الادى.
قالا اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, جەلتوقسان ايىندا قوعامدىق كولىكتەردە ەلەكتروندى بيلەت جۇيەسى ەنگىزىلمەك. قوستاناي كوشەلەرىندەگى شامداردى باسقارۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسىن ەنگىزۋ باعىتىندا دا ءبىراز شارۋا اتقارىلدى. بۇل ماقساتقا 513,1 ملن تەڭگە قاراستىرىلعان. اتالعان جۇيە قالاعا اۆتوماتتى رەجىمدە جارىق بەرۋ نەمەسە ونى ءسوندىرۋدىڭ جىلدىق كەستەسىن ەنگىزۋدى, ەلەكتر قۋاتىن ەسەپتەيتىن قۇرىلعى كورسەتكىشىن قاشىقتان الۋدى, ەلەكتر جۇيەسىنە رۇقساتسىز جاسىرىن قوسىلعان ۇيلەردى انىقتاۋدى, ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ ساپالى جۇمىس ىستەۋىن باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
سونىمەن بىرگە «قاۋىپسىز اۋلا» جوباسى شەڭبەرىندە بەينەكامەرالار سانى كوبەيتىلەدى. ەندى اۋلالارداعى ويىن الاڭدارى مەن قوقىس جاشىكتەرى ماڭىنداعى ءتارتىپتى ۋچاسكەلىك پوليتسيا پۋنكتتەرى قاداعالاپ وتىرادى. كامەرالاردى ورناتۋعا بيۋدجەتتەن 100 ملن تەڭگە بولىنگەن.
قوستاناي قالاسىندا «Smart City» تۇجىرىمداماسى شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلاتىن جاڭا جوبانىڭ ءبىرى گەوگرافيالىق-اقپاراتتىق جۇيە دەپ اتالادى. بۇل جوبا بويىنشا قوستانايدىڭ ەلەكتروندى كارتاسىنا سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە سۋ قۇبىرىن تارتۋ جۇيەسىنىڭ ەلەكتروندى ۇلگىسى ەنگىزىلەدى.
– بيىل قولعا الىنىپ وتىرعان جوبالاردىڭ ءبىرازى ەلەكتر قۋاتىن ۇنەمدەۋگە باعىتتالعان. سونىڭ ءبىرى – ەلەكتر قۋاتىن اۆتوماتتى باقىلاۋ جانە اۆتوماتتى ەسەپتەۋ جۇيەسى. ەلەكتر قۋاتىن وندىرۋشىگە تىكەلەي قوسىلۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تىڭ جوبانى ەنگىزۋ ارقىلى ورتاشا ەسەپپەن اي سايىن 8 ملن تەڭگە بيۋدجەت قارجىسىن ۇنەمدەۋگە بولادى, – دەدى ق.احمەتوۆ.
سونىمەن قاتار بيىل جىل سوڭىنا دەيىن قوستانايداعى №1 مەكتەپ-ليتسەي عيماراتىنا «ەلەكتروندى ءدالىز» ورناتىلادى. مەملەكەت پەن جەكەنىڭ ارىپتەستىگى ارقىلى ورناتىلاتىن «اقىلدى» قۇرىلعى وقۋشىلاردىڭ ساباققا قاتىسۋ دەڭگەيىن باقىلاپ, ساباققا كەشىگىپ كەلگەن بالالار مەن مۇعالىمدەردى اۆتوماتتى تۇردە انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق مەكتەپ عيماراتىنا بوگدە ادامداردىڭ كىرىپ كەتپەۋىن قاداعالاپ, اتا-انالارعا بالانىڭ مەكتەپكە كىرگەن, شىققان ۋاقىتى كورسەتىلگەن سمس-حابارلاما جىبەرىپ وتىرادى. اتالعان ليتسەيدە, سونىمەن قاتار «اقىلدى اسحانا» قۇرىلعىسى ورناتىلعان. بۇل جۇيە سىنىپ جەتەكشىلەرىنىڭ بالالاردىڭ تاماعىنا تاپسىرىس بەرۋىن جەدەلدەتەدى. ءاربىر اتا-انا بالاسىنىڭ مەكتەپتە نە جەپ, نە ءىشىپ جاتقانىن «اقىلدى اسحانا» ارقىلى كورىپ-ءبىلىپ وتىرادى. قاناتقاقتى جوبا كوپشىلىك كوڭىلىنەن شىقسا, قالا اكىمدىگى الداعى جىلى «SPK Nord» سەرىكتەستىگىمەن بىرلەسە وتىرىپ, وبلىس ورتالىعىنداعى 34 ءبىلىم مەكەمەسىن «اقىلدى اسحانامەن» قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەپ وتىر.
وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ كەڭەس قورىتىندىسىندا اۋدان, قالا باسشىلارىنا «Smart City» تۇجىرىمداماسى اياسىنداعى جوبالاردى جانداندىرۋدى تاپسىردى.
قوستاناي وبلىسى
