– ازات, بۇگىندە ءبىز ءسىزدى تابىستى كاسىپكەر رەتىندە بىلەمىز. بۇل جولعا قالاي كەلدىڭىز؟ سالادا جەتكەن جەتىستىكتەرىڭىزدىڭ سىرى نەدە؟
– مەن بيزنەستى 2013 جىلى باستادىم, استانا قالاسىندا تۇراتىن ەدىم. سەرىكتەسىم ەكەۋمىز ينتەرنەت-دۇكەندەر ءۇشىن ارنايى لوگيستيكالىق كومپانيانىڭ نەگىزىن قالادىق. باستاپقىدا كەڭسەدە 5 ادام جۇمىس ىستەدىك. ءبىز كۇن سايىن «قازپوشتا» ارقىلى سالەمدەمەلەردى راسىمدەپ, ولاردى ءوزىمىز جيناقتاپ, قۇجاتتارىن رەتتەپ جىبەرىپ وتىردىق. قازىر ءبىزدىڭ كومپانيادا قازاقستان, قىرعىزستان, رەسەي قالالارىنداعى 200-دەن استام فيليالدا مىڭنان استام قىزمەتكەر ەڭبەك ەتەدى. جەتىستىككە جەتۋدىڭ باستى كەپىلى تاباندىلىق دەر ەدىم. ويتكەنى, اسىرەسە ءبىزدىڭ سالادا قيىندىق ءار ساتتە كەزدەسەدى. سولاردىڭ بارلىعىنا توتەپ بەرىپ, جەڭىپ شىعۋ ارقىلى عانا ناتيجەگە جەتۋگە بولادى.
– قازىرگى جوبالارىڭىز تۋرالى ايتىپ وتسەڭىز؟
– قازىرگى ۋاقىتتا ءبىز بالالارعا ارنالعان ويىن تۇرىندەگى مەنتالدى اريفمەتيكا جوباسى بويىنشا قارقىندى جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. بۇل الەمدەگى مەنتالدى اريفمەتيكانى وقىتۋ بويىنشا العاشقى ونلاين-ويىن ەكەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ارينە, كوپتەگەن كۋرستار مەن ترەناجەرلار بار, بىراق ولاردىڭ ەشقايسىسى ونلاين ويىن تۇرىندە بولعان جوق. قازان ايىندا ساتۋدى باستادىق. العاشقى كليەنتتەرىمىزدىڭ كوڭىلىنەن شىققانىنا قۋانىشتىمىز. سونداي-اق كيىم مەن ۇيگە ارنالعان تاۋارلاردى ساتۋدى ءارى قاراي دامىتىپ جاتىرمىز.
– ءسىز باسقاراتىن كومپانيا قازىر ارمەنيا, قىرعىزستان, وزبەكستان, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى جانە رەسەي فەدەراتسياسىندا جۇمىس ىستەيدى. شەتەل نارىعىندا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ قانداي ەرەكشەلىكتەرىن بايقادىڭىز؟
– شەتەلدە بيزنەستى دامىتۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ءوز تاجىريبەمنەن ايتا الامىن. ينتەرنەت ساۋدا ءار ەلدە ءارتۇرلى دەڭگەيدە دامىعان, تۇرعىندارىنىڭ كوزقاراسى دا الۋان. سالىق جۇكتەمەسىن جانە كومپانيانىڭ تىركەلۋىن سالىستىراتىن بولساق, مەنىڭ ويىمشا, قازاقستان شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ ءۇشىن ايتارلىقتاي قولايلى جاعداي جاساپ وتىر. ەلەكتروندى ساۋدا كاسىپكەرلەرىنىڭ 2018 جىلى سالىقتان بوساتىلعانىن ەسكەرە كەتكەن ءجون. بۇل قادام سالانى دامىتۋعا ۇلكەن سەرپىلىس اكەلەدى. رەسەيگە كەلەر بولساق, ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن سالىستىرعاندا باسەكەلەستىك اناعۇرلىم جوعارى, ۇقساس تاۋارلار ۇسىنعان جارنامالار مەن ساۋداگەرلەر وتە كوپ. وزبەكستاندا ونلاين ساۋدا ەندى دامىپ كەلە جاتقانىمەن, تۇرعىندارىنىڭ ينتەرنەت ارقىلى تاۋار ساتىپ الۋعا دايىن ەكەنىن بايقادىق.
– كاسىپكەر بولامىن دەگەن جاستار العاشقى قادامدى نەدەن باستاۋى كەرەك؟
– مەنىڭ ويىمشا, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە كاسىپكەرلىكپەن اينالىسامىن دەگەن جاستار ءۇشىن ۇتىمدى يدەيا جانە تالپىنىس جەتكىلىكتى. وسى ەكى نارسە كەز كەلگەن تابىستى بيزنەستىڭ نەگىزى بولا الادى. تانىستاردىڭ كومەگىنە سەنىپ نەمەسە ميلليونداعان اقشانى قارىزعا الىپ جۇمىس باستاۋدىڭ قاجەتى جوق دەپ ەسەپتەيمىن. كوبىسى اسىعىس تىرلىكتەن كۇيىپ كەتەدى. مەملەكەت ۇسىنعان مۇمكىندىكتەرمەن جاقسىلاپ تانىسىپ, سول جەڭىلدىكتەرگە جۇگىنۋ كەرەك. باستىسى, تالپىنىس جانە سوعان ساي ارەكەت ەتۋ كەرەك.
– بيىل كاسىپكەرلەر ءۇشىن وڭاي بولماعانىن بىلەمىز. ىسىڭىزگە پاندەميانىڭ قانداي اسەرى بولدى؟
– پاندەميا ءبىزدىڭ بيزنەسكە, سونداي-اق بۇكىل سەكتورعا ۇلكەن اسەر ەتتى. كارانتين كەزىندە ەلەكتروندى ساۋدا نارىعىندا قىزمەت ەتەتىن كومپانيالاردىڭ جۇمىسى ارتتى, ساتىلىمى كوبەيدى دەگەن پىكىر بار. الايدا حالىقتىڭ كوپ بولىگى جۇمىسسىز قالىپ, كىرىسىنەن ايىرىلدى. بۇل جاعداي ءبىزدىڭ ساتىلىمعا دا كەرى اسەرىن تيگىزدى. قازىر جاعداي جاقسارىپ كەلەدى, كارانتينگە دەيىنگى كورسەتكىشتەرگە قايتا ورالدىق. بۇل ارينە قۋانتادى. اياققا ەندى تۇرىپ كەلە جاتقان كاسىپكەرلەر ءۇشىن بيىلعى قيىن كەزەڭدى ەڭسەرۋ وتە ماڭىزدى. ول ءۇشىن مەملەكەت تە جەڭىلدىكتەر مەن سالىق كانيكۋلدارىن ەنگىزدى. شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىن قولداۋ قازىر باستى مىندەتتەردىڭ ءبىرى بولىپ تۇر.
– قازاقستاندا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ءۇشىن قانداي جاعدايلار جاسالۋى كەرەك دەپ ويلايسىز؟
– جالپى, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ءۇشىن جاقسى جاعداي جاسالعان دەپ سەنىممەن ايتا الامىن. بۇعان ءوز تاجىريبەمدە دە كوز جەتكىزدىم. ارينە, شەشىمىن تاپپاي تۇرعان ماسەلەلەر دە بار. ولاردىڭ قاتارى جىلدان-جىلعا ازايا تۇسەدى دەپ ۇمىتتەنەمىن. بيىلعى ماقسات – قيىندىققا تاپ بولعان بيزنەس وكىلدەرىن قولداۋ, ءىسىن ءارى قاراي دوڭگەلەتىپ اكەتۋىنە جاعداي جاساۋ. بۇل – قازاقستانداعى عانا ەمەس, بۇكىل الەم كاسىپكەرلەرىنىڭ باسىنا تۇسكەن قيىندىق. كارانتين كەزىندە بيزنەس جابىق بولدى, ءونىمى وتپەدى. وسىلايشا, كوبى قارجىلاي قيىندىقتارعا تاپ بولدى. ودان بولەك جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ, ءبىزدىڭ ءونىمدى باسقا ەلدەردىڭ نارىعىنا شىعارۋ ءۇشىن جەكە وندىرۋشىلەردىڭ قىزمەتىن نىعايتۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمىن.
– الداعى جوسپارلارىڭىز قانداي؟
– جاقىن ارادا كومپانيامىزدىڭ ءونىمىن الەمنىڭ باسقا ەلدەرىنە شىعارۋدى ماقسات ەتەمىز. اقش, قىتاي, ءۇندىستان نارىعىنا كوز سالىپ وتىرمىز.
– «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسىنىڭ جەڭىمپازى اتانۋ نەنى بىلدىرەدى؟ قانداي دا ءبىر جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنەسىز بە؟
– «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسىنىڭ جەڭىمپازى اتانۋ – ەڭ الدىمەن مەنىڭ جانە كوماندامنىڭ قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ مويىندالۋى. مەن بيزنەس ساناتى بويىنشا ۇزدىك اتاندىم. بۇل – جالعىز ادامنىڭ ەمەس, ۇلكەن ۇجىمنىڭ ەڭبەگى. مەن جەتەكشىلىك ەتەتىن ۇجىمنىڭ ءار مۇشەسى وسى جەڭىستىڭ ءبىر بولىگى. قىزمەتكەرلەردىڭ كۇندەلىكتى جۇمىسى كومپانيانىڭ دامۋىنا الىپ كەلەتىنى ءسوزسىز. جوبادا جەڭىسكە جەتكەننەن كەيىن ءبىز ءوزىمىزدى بۇكىل ەلگە تانىستىرۋعا مۇمكىندىك الدىق. «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» – بالاماسى جوق بىرەگەي جوبا. ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىنان تاڭدالىپ الىنعان ۇزدىك ماماندار جاستارعا ۇلگى بولا الادى. وسكەلەڭ ۇرپاق ءۇشىن جاقسىعا ەلىكتەپ, ولاردىڭ يگى ىستەرىن ومىرلىك ماقساتتارىنا اينالدىرا ءبىلۋى وتە ماڭىزدى. مەنىڭ دە بالا كەزىمدە ۇلگى تۇتقان تۇلعالارىم بولدى. جاستارعا دۇرىس ۇلگى بولا الساق, ءبىز ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە. قازىر وزىمە ارتىلعان جاۋاپكەرشىلىكتى تولىق سەزىنەمىن جانە سوعان ساي ەكى ەسە ارتىق جۇمىس ىستەۋگە تىرىسامىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
مەرۋەرت بۇركىتباي,
«Egemen Qazaqstan»
