وسى جىلدىڭ 1 قازانىنان باستاپ ەل اۋماعىندا تەمەكى ونىمدەرىن مىندەتتى تاڭبالاۋ ەنگىزىلگەنى بەلگىلى. ازىرشە بۇل تالاپ ءفيلترلى تەمەكىگە عانا قويىلىپ وتىر. ءونىمنىڭ باسقا تۇرلەرىن (سيگارا, قىزدىرىلعان تەمەكى جانە ت.ب.) تاڭبالاۋ 2021 جىلدىڭ 1 ساۋىرىنەن باستالماق. ونداعى ماقسات – نارىقتاعى اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتۋ جانە حالىقتى جاساندى, جالعان ونىمدەردەن ساقتاندىرۋ.
قارجى مينيسترلىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, نارىق ويىنشىلارىنا قويما مەن دۇكەندەردەگى تاڭبالانباعان تەمەكi ونiمدەرiنiڭ قالدىقتارىن ساتۋعا ءبىر جىل ۋاقىت بەرىلگەن.
«تەمەكى ونىمدەرىن تاڭبالاۋ تاۋار اينالىمىنىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋ, ادال باسەكەلەستىكتى قولداۋ, نارىقتى زاڭسىز ونىمدەردەن قورعاۋ, «كولەڭكەلى ەكونوميكا» كولەمىن ازايتۋ, زياتكەرلىك مەنشىك قۇقىعىن ساقتاۋ جانە بيۋدجەتكە سالىقتىق تۇسىمدەردى ۇلعايتۋ ءۇشىن كەرەك. تاڭبالاۋ تاۋارلارعا Data Matrix كودىن قولدانۋ ارقىلى جۇرگىزىلەدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە تۇتىنۋشىعا ساتىپ الىنعان تاۋار تۋرالى تولىق اقپارات الۋعا جانە ءوزىن جالعان ونىمنەن ساقتاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرىلەدى», دەلىنگەن مينيسترلىكتىڭ رەسمي حابارلاماسىندا.
رەسپۋبليكا اۋماعىندا وندىرىلگەن تەمەكىنى تاڭبالاۋدى ءوندىرۋشى جۇزەگە اسىرۋعا ءتيىس. ەلىمىزدەن تىسقارى جەرلەردە شىعارىلاتىن تەمەكى ونىمدەرىن تاڭبالاۋ يمپورتتاۋشىعا جۇكتەلەدى.
سونىمەن قاتار 2020 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىندا الكوگول ونىمدەرىن تاڭبالاۋ بويىنشا قولعا الىنعان قاناتقاقتى جوبا اياقتالادى. بۇل سالاداعى تاڭبالاۋ كەلەر جىلدىڭ باسىندا مىندەتتى نورماعا اينالماق. ودان كەيىنگى كەزەكتە اياقكيىم ونىمدەرى تۇر. سونداي-اق 2021 جىلدىڭ ساۋىرىندە ءدارى-دارمەكتى تاڭبالاۋ باستالادى.
– تسيفرلى تاڭبالاۋ – «كولەڭكەلى ەكونوميكامەن» كۇرەسۋدىڭ ءبىر جولى. جاڭاشىلدىق نارىقتاعى زاڭسىز ساتىلاتىن تاۋارلاردىڭ جولىن كەسەدى. وسىلايشا, كاسىپكەرلەرگە ادال باسەكەلەستىك ورناتۋعا مۇمكىندىك تۋادى. جالپى, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە بەس ەل 2015 جىلى تاۋارلاردى مىندەتتى تسيفرلىق تاڭبالاۋ تۋرالى كەلىسىمگە كەلدى. سودان بەرى بىرنەشە تاۋار بويىنشا قاناتقاقتى جوبالار جۇزەگە اسىرىلدى. قازىر ءار مەملەكەت وسى باعىتتا جۇمىس جۇرگىزۋدە. اسىرەسە, رەسەيدىڭ قارقىنى جوعارى. ولار 2024 جىلعا دەيىن تاڭبالاۋعا جاتاتىن تاۋارلاردىڭ ءتىزىلىمىن جاريالادى. قازاقستان دا بۇل باعىتتاعى جۇمىستى جانداندىرا ءتۇستى. بەلارۋس, ارمەنيا جانە قىرعىزستان مەملەكەتتەرى دە ءتيىستى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدا, – دەيدى تسيفرلى ەكونوميكانى دامىتۋ ورتالىعىنىڭ باس ديرەكتورى بيكەش قۇرمانعاليەۆا.
بەلگىلى بولعانداي, تاڭبالاۋ تۋرالى كەلىسىم بەس مەملەكەتكە ورتاق بولعانىمەن, ءار ەل تاڭبالاۋعا جاتاتىن تاۋارلاردى وزدەرى انىقتايدى.
– اياقكيىم ونىمدەرى دە تاڭبالانادى. بۇل نارىقتا «كولەڭكەلى» اينالىمنىڭ بارى راس. سوندىقتان جاڭاشىلدىقتى وندىرۋشىلەر دە, يمپورتتاۋشىلار دا بىردەن قولدادى. ولار اتالعان نارىقتى جارىققا شىعارۋ ارقىلى جاڭا مۇمكىندىكتەردىڭ پايدا بولاتىنىنا سەنىمدى, – دەيدى ورتالىقتىڭ باس ديرەكتورى.
قازاقستاننىڭ كيىمدى تاڭبالاۋ تۇرعىسىنان جيناعان تاجىريبەسى بار. وسىدان ءتورت جىل بۇرىن تەرى ونىمدەرىن تاڭبالاۋ جۇرگىزىلگەن بولاتىن.
– بۇل جوبا ءالى دە جالعاسۋدا. اۋەلدە قاناتقاقتى جوبا بولدى. قازىر قالىپتى دۇنيەگە اينالدى. نارىق تا بۇعان ۇيرەندى. جاڭاشىلدىق سالاداعى «كولەڭكەلى» اينالىمدى ازايتتى. شەتەلدەن زاڭدى تۇردە اكەلىنەتىن تاۋاردىڭ كولەمى ارتتى. ماسەلەن, 2018-2019 جىلدارى يمپورتتىق ءونىمنىڭ ۇلەسى 189 پايىزدى قۇرادى. وسىدان-اق بۇعان دەيىن اينالىمدا قانشاما ءونىمنىڭ زاڭسىز جۇرگەنىن ەسەپتەۋگە بولادى, – دەيدى ب.قۇرمانعاليەۆا.
جوعارىدا ايتقانىمىزداي, كەلەر جىلدان باستاپ الكوگول ونىمدەرى دە تاڭبالانادى. مامانداردىڭ پىكىرىنشە, اتالعان نارىقتا دا «كولەڭكەلى» اينالىمنىڭ ۇلەسى كوپ. دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, بىلتىر 6,2 ملن ليتر الكوگول ءونىمى تاركىلەنگەن. بيىلعى شىلدە ايىنىڭ وزىندە ساپاسىز الكوگولدىڭ سالدارىنان 23 ادام قايتىس بولعان.
رەسمي مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, بىلتىر الكوگول ونىمدەرىنەن بيۋدجەتكە 56 ملرد تەڭگە اكتسيزدىك سالىق تۇسكەن. تاڭبالاۋ ەنگىزىلگەن سوڭ اتالعان سوما 10 ملرد تەڭگەگە دەيىن وسەدى دەگەن بولجام بار.
«اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ باسقارما توراعاسى ەۆگەني بولگەرتتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان ءۇشىن ءسۇت ونىمدەرىن تاڭبالاۋ وزەكتى ماسەلەگە اينالىپ وتىر.
– نارىقتا ورتاق كەلىسىم جوق. وندىرۋشىلەر, ەكسپورتتاۋشىلار ءسۇت ونىمدەرىنىڭ تەز بۇزىلاتىنىن, بۇل پروتسەسس ونسىز دا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مەن تەحنيكالىق رەتتەۋ كوميتەتى تاراپىنان قاتاڭ قاداعالانىپ, رەتتەلەتىنىن العا تارتۋدا. ال رەسەي ءسۇت ونىمدەرىن تاڭبالاۋعا قاتىستى جۇمىستى ۇدەتە ءتۇستى. كورشى ەل 2021 جىلدىڭ قاڭتارىنان باستاپ تاڭبالاۋدى اينالىمعا ەنگىزەدى. دەمەك, وداقتاعى وزگە مەملەكەتتەر وسىعان جاۋاپ بەرۋگە ءتيىس. ەندىگى ماسەلە قازاقستان ىشكى نارىقتى تۇگەلدەي تاڭبالاۋعا كوشىرۋى كەرەك پە؟ الدە نارىقتاعى ءوز ورنىن جوعالتىپ الماس ءۇشىن تەك ەكسپورتتاۋشىلاردى عانا مىندەتتەي مە؟ بىزگە سوڭعىسى ءتيىمدى. ال تۇتاس سالانى تاڭبالاۋدان ۇتارىمىز شامالى. مۇنى ساراپشىلار دا دالەلدەپ بەردى. ءسۇت وندىرىسىندەگى «كولەڭكەلى» ەكونوميكانىڭ ۇلەسى ونسىز دا كوپ ەمەس. سوندىقتان نارىق ويىنشىلارى تاڭبالاۋدىڭ قاجەتى جوق دەگەن ۇستانىمدى العا تارتۋدا, – دەيدى ە.بولگەرت.
وسى ورايدا, تسيفرلى تاڭبالاۋ ءونىمنىڭ قىمباتتاۋىنا جول اشۋى مۇمكىن دەگەن بولجامدار دا ايتىلۋدا. بىراق ونىڭ قانشالىقتى دالەلدى, دايەكتى دۇنيە ەكەنى تولىق ايتىلماۋدا. دەگەنمەن كاسىپكەرلەردىڭ تاڭبالاۋ قۇرىلعىلارىن الۋ ءۇشىن بەلگىلى ءبىر مولشەردە قارجى شىعىندايتىنى انىق.
