ساراپشىلار ەسەپشوت يەلەرىمەن قاشىقتان كوممۋنيكاتسيا قۇرالدارىن (e-mail, سمس, الەۋمەتتىك جەلىلەر, مەسسەندجەرلەر جانە اسىرەسە, تەلەفون) پايدالاناتىن الاياقتاردىڭ بەلسەندىلىگىنىڭ ارتقانىن العا تارتىپ وتىر.
ءوز كەزەگىندە«Kaspersky» قازاقستان تۇرعىندارى اراسىندا ساۋالناما جۇرگىزگەن كەزدە, ءاربىر ءۇشىنشى ادام (31%) بانك قىزمەتكەرى بولىپ كورىنگەن قاسكۇنەمدەرمەن كەم دەگەندە ءبىر رەت كەزدەسكەنىن انىقتاعان. زەرتتەۋ ناتيجەلەرى بويىنشا, وسىنداي ءتورت جاعدايدىڭ ۇشەۋىندە (73%) تەلەفون الاياقتىعى تۋرالى ءسوز بولىپ وتىر. شامامەن ءاربىر ەكىنشى قوڭىراۋ جۇمىس ۋاقىتىندا – دۇيسەنبىدەن بەيسەنبىگە دەيىن, ساعات 11-دەن 18-گە دەيىن كەلىپ تۇسەدى ەكەن.
ينتەرنەتتەگى الاياقتار قاجەتتى اقپاراتتى الدىن-الا جينايدى جانە الەۋمەتتىك ينجەنەريا ادىستەرىن بەلسەندى قولدانادى. وسىلايشا, جاعدايلاردىڭ ۇشتەن بىرىندە ولار قوڭىراۋ شالعان ادامنىڭ دۇرىس اتىن, تەگىن جانە اكەسىنىڭ اتىن اتاي الادى. ەڭ كوپ تارالعان الاياقتىق ءتۇرى نەسيە ۇسىنۋ (64%), پارول, ەكىنشى ورىندا بانكتىك كارتا ءنومىرى, پين, CVV كودى (59%) نەمەسە كارتانى بۇعاتتالعانى تۋرالى حابارلاما (44%) سياقتى دەرەكتەردى راستاۋ قاجەتتىلىگى.
الاياقتار 43% جاعدايدا سمس نەمەسە كارتا دەرەكتەرىنەن كودتى شىعارۋعا تىرىسادى, ال 22% جاعدايدا اقشانى قاۋىپسىز شوتقا اۋدارۋعا كوندىرەدى. 2020 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا بانك ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى بولىپ تابىلاتىن الاياقتاردىڭ ءىس-ارەكەتتەرىنەن كەلتىرىلگەن زالالدىڭ ورتاشا سوماسى 12000 تەڭگەنى قۇرادى.
«ساۋالناما كورسەتكەندەي, تەلەفوندىق الاياقتىق قارقىن الۋدا, بۇل قاۋىپ قازاقستان تۇرعىندارى ءۇشىن بارعان سايىن اۋقىمدى بولا تۇسۋدە. ءبىز بەيتانىس نومىرلەردەن, اسىرەسە بانك قىزمەتكەرلەرى بولىپ كورىنەتىن ادامداردان قوڭىراۋلارعا اباي بولۋ كەرەكتىگىن ەسكە سالعىمىز كەلەدى. ەسىڭىزدە بولسىن, ناقتى بانك قىزمەتكەرى ەشقانداي جاعدايدا كودتار مەن پارولدەردى سۇرامايدى. كىشكەنە كۇمان تۋىنداعان جاعدايدا, ادەپسىزدىك تانىتۋدان قورىقپاڭىز جانە تەلەفون تۇتقاسىن قويىڭىز. بۇل شىن مانىندە بانكتەن قوڭىراۋ شالۋ بولعانىن قايتا تەكسەرۋ ءۇشىن كارتانىڭ ارعى بەتىندە كورسەتىلگەن ءنومىر بويىنشا ءسىز ارقاشان ءوز بەتىڭىزبەن قوڭىراۋ شالا الاسىز», – دەيدى ورتالىق ازيا, تمد جانە بالتىق ەلدەرىندەگى «Kaspersky» باسقارۋشى ديرەكتورى ەۆگەني پيتولين.
«قازاقستاندا الەمنىڭ باسقا ەلدەرىمەن سالىستىرعاندا الاياقتىق كورسەتكىشى ەڭ تومەن بولىپ تابىلادى. الايدا, پاندەميا كەزەڭىندە – ماۋسىم-شىلدە ايلارىندا – جالپى ەل اۋماعى بويىنشا كوپتەگەن قازاقستاندىق بانكتەردە الاياقتاردىڭ بەلسەندىلىگى كۇرت جوعارىلادى, – دەيدى ەۋرازيالىق بانكتىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى, كارتوچكالىق جانە تولەم وپەراتسيالارى, پروتسەسسينگ جانە تسيفرلىق قىزمەتتەر باعىتىنىڭ جەتەكشىسى سۆەتلانا كورولەۆا. – بۇل نەگىزىنەن تەلەفوندىق الاياقتىق – ول ۆيشينگ (voice phishing) دەپ اتالادى. الاياقتار وزدەرىن بانكتىڭ قاۋىپسىزدىك قىزمەتىنىڭ نەمەسە كولل-ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرى دەپ تانىستىرادى, سەنىمدى بولۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەپ تۇرعان كولل-ورتالىقتىڭ دىبىسى فوندا بولادى, ال ارنايى باعدارلاما – انونيمايزەرلەردىڭ كومەگىمەن تەلەفون ءنومىرى بانكتىڭ رەسمي ءنومىرى رەتىندە كورسەتىلەدى». قازىردىڭ وزىندە بۇل الەمدە بەلگىلى ءبىر سالاعا اينالعان – الەۋمەتتىك ينجەنەريا بانك كليەنتتەرىن الداۋ ءۇشىن قولدانىلادى. مۇنىمەن تەك تولەم نارىعىنىڭ بارلىق قاتىسۋشىلارى بىرىگىپ, ونىڭ ىشىندە, كليەنتتەردىڭ قارجىلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ ارقىلى عانا كۇرەسۋگە بولادى».
«الاياقتار ءوز قۇرباندارىنا ۇتىمدى شەشىم قابىلداي المايتىنداي ەتىپ كۇشتى ەموتسيالار تۋعىزۋ قابىلەتى ارقىلى كوزدەگەن ماقساتىنا جەتەدى. ءسىز الاياقتى كەرى اسەر ارقىلى تاني الاسىز: ول سىزگە قاۋىپ تۋرالى كۇندەلىكتى, ءبىر قالىپتى ۇنمەن حابارلايدى, ال ءسىز وسى ساتتە قورقىنىش سەزىنەسىز. ءسىز ابىرجىپ قالاسىز جانە ءسىزدى قالاي قۇتقارۋ كەرەكتىگىن بىلەتىن ادامنىڭ نۇسقاۋلارىن ورىنداۋعا دايىن بولاسىز», – دە ءدى ونلاين-كونفەرەنتسياعا قاتىسقان پسيحولوگ مارينا گالكينا.
قىسقاسى, «Kaspersky» تەلەفون الاياقتارىنا قارسى تۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن نەگىزگى قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرىن ەسكە سالادى:
- وزدەرىن بانك قىزمەتكەرلەرى دەپ تانىستىراتىن ادامداردىڭ كەز كەلگەن قوڭىراۋلارىنا ساقتىقپەن قاراۋ كەرەك;
- مەسسەندجەرلەردەگى سمس نەمەسە حابارلامالاردان كەلگەن كۇماندى سىلتەمەلەر بويىنشا وتپەۋ;
- ەشقانداي جاعدايدا ەشكىمگە سمس نەمەسە push-حابارلامالار ارقىلى CVV جانە ءبىر رەتتىك كودتاردى حابارلاماڭىز;
- كەز كەلگەن كۇدىك تۋىنداعان جاعدايدا دەرەۋ تەلەفوندى قويىپ, كارتانىڭ كەرى جاعىندا كورسەتىلگەن ءنومىر بويىنشا بانككە ءوز بەتىنشە قوڭىراۋ شالىڭىز;
- ءۇي پايدالانۋشىلارىنا فيشينگتىك حابارلامالار مەن سايتتاردى تاني الاتىن Kaspersky Internet Security قورعاۋ شەشىمىن ورناتۋ, ال كومپانيالارعا, مىسالى, Kaspersky Automated Security Awareness Platform پلاتفورماسى ارقىلى قىزمەتكەرلەردىڭ تسيفرلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ ۇسىنىلادى.
الماتى
