ادەبيەت • 05 قازان, 2020

ويدان شىققان ونلاين پىكىرتالاس

511 رەت
كورسەتىلدى
7 مين
وقۋ ءۇشىن

ادەبيەت توڭىرەگىندەگى اڭگىمە­نىڭ ۇشتىعىن شىعارساڭىز ءبىتتى, قىزۋى بەت شارپيتىن پىكىرتالاس بىرىنەن ءبىرى «قۋات» الىپ, وزدىگىنەن جالعاسىپ جۇرە بەرەدى. ءبىر توپ – قازاق ادەبيەتىنىڭ قازىرگى زامانعى باعىت-باعدارى الەمدىك دەڭگەيدەگى شىعارماشىلىق الەۋەتىمەن يىق تەڭەستىرەدى, ناسيحات جاعىنان كەمشىن ءتۇسىپ جاتقانى بولماسا تۋعان ادەبيەتتىڭ وركەندەۋ ءورىسى تالايلاردى شاڭ قاپتىرىپ كەتەدى دەپ ءبىر قايىرادى; ەكىنشى توپ – كىتاپ دەيتىن قۇندىلىقتىڭ قۇنىن ءتۇسىرىپ الدىق, بۇگىندە قالام ۇستاعاننىڭ ءبارى جازۋشى, باسپالار شاش ەتەكتەن, ءپاسىن تولەسەڭىز, جيناعىڭىزدى التىنمەن اپتاپ, كۇمىسپەن كۇپتەپ شىعارىپ بەرۋگە دايىن-اق, «جاقسى مەن جاماندى ايىراتىن ادەبي سىنشىلار سامارقاۋ, ونسىز دا كىتاپ وقۋعا قۇلشىنىپ تۇرماعان وقىرماندى ودان ءارى شاتاستىرىپ بىتتىك» دەپ زار قاعادى... پىكىرتالاستىڭ سوڭى كوپشىلىكتىڭ پايداسىنا شەشىلىپ جاتسا, كانەكەي! ءبىر وكى­نىشتىسى, وسىنداي ەكىۇداي تار­تىستىڭ ءالى كۇنگە دەيىن دەمىن با­سىپ, ءبىر توقتامعا كەلەتىن ءتۇرى باي­قالمايدى. كەز كەلگەن ادەبي باس­قو­سۋلاردا وسى ماسەلەلەر بەلسەنىپ العا شىعادى دا, ايتىلعان ويلار­ اي­تىلعان جەرىندە مارەگە جەتە الماي ۇمىتىلىپ قالا بەرەدى. دە­گەن­مەن, «سەن تيمەسەڭ, مەن تيمەن با­دىراق كوزدەن» گورى تولعاقتى وي­لاردىڭ ورتاعا سالىنعانى, ىش­تە­گى پىكىردىڭ سىرتقا شىققانى وڭدى.

ويدان شىققان ونلاين پىكىرتالاس

جاقىندا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ ءتىل ساياساتى كو­ميتەتى كوپتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن  توسىن باستامانىڭ ۇيىتقىسى بولدى. مەملەكەت قارجىسىمەن سوڭ­عى جىلدار بەدەرىندە جارىق كور­گەن كىتاپ اۆتورلارى مەن سىن­شى­نىڭ ونلاين پىكىرتالاسىن ۇيىم­داستىردى. بۇگىندە ونلاين­ جۇزدەسۋ ءبىزدىڭ كۇندەلىكتى تىر­لى­گىمىزگە دە بىرتىندەپ سىڭىسە باس­تا­دى عوي. پىكىرتالاستىڭ نەگىزگى ماقساتى – جاڭا كىتاپتاردى كوپ­شى­لىككە كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ, ونىڭ جەتىستىكتەرى مەن كەمشىلىكتەرىن ادەبي سىنشى كوزىمەن ەلدىڭ ساناسىنا ءسىڭىرۋ, كىتاپ وقۋدى زامان تالابىنا ساي قايتا جاڭعىرتۋ, كەنجەلەپ قالعان بالالار ادە­بيە­تىندەگى ولقىلىقتى تىڭ دۇ­نيە­لەرمەن تولىقتىرۋ, ءسويتىپ ادەبي شىعارمالاردى ءبىزدىڭ ومىرلىك بولمىسىمىزعا اينالدىرۋ ءۇشىن ءبىز نە ىستەي الامىز دەگەن تولعاقتى پروبلاماعا جۇرتتىڭ تاعى ءبىر نازارىن اۋدارۋ ەدى.

پىكىرتالاسقا قازاقستان جا­زۋ­شىلار وداعى, ۇلتتىق مەملە­كەتتىك كىتاپ پالاتاسى, ل.ن.گۋمي­لەۆ­ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيلولوگيا, جۋر­ناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ ستۋ­دەنتتەرى, جەر-جەردەگى وقىرمان­دار, بارلىعى ەكى جۇزدەي ادە­بيەت سۇيەر قاۋىم قاتىستى. ال­عاشقى ءسوزدى ءتىل ساياساتى كومي­تە­تىنىڭ توراعاسى ادىلبەك قابا الىپ, «مادەنيەت جانە ونەر سا­لاسىنداعى باسەكەلەستىكتى جو­عا­رىلاتۋ, قازاقستاندىق مادەني مۇرانى ساقتاۋ, زەردەلەۋ مەن ناسيحاتتاۋ جانە مۇراعات ءىسىنىڭ ىسكە اسىرىلۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ» باعدارلاماسى «ادەبيەتتىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزدى تۇرلەرىن ساتىپ الۋ, باسىپ شىعارۋ جانە تا­راتۋ» كىشى باعدارلاماسى بو­يىن­شا جۇزەگە اسىپ جاتقان شا­را­لارعا كەڭىنەن توقتالىپ ءوتتى. سا­­راپتامادان وتكەن, وقىرمان قاۋىمعا بەرەرى مول, جاستارىمىزدى رۋحاني جاعىنان جەتىلدى­رىپ, وتانسۇيگىشتىككە تاربيەلەيتىن ادەبي شىعارمالاردى باسىپ شى­عارىپ, تاراتۋ شارۋاسى ودان ءارى جالعاسا بەرەتىندىگىن ناقتى دا­لەل­دەرمەن ءتۇسىندىرىپ بەردى. ءسويتىپ پىكىرتالاستىڭ كۇن تارتىبىنە قو­يىل­عان تاقىرىبىنا ويىس­تى. وتكەن جىلى جارىق كورگەن  بەلگىلى جازۋشى, حالىقارالىق «الاش», حالىقارالىق قازاق پەن-كلۋبى سىيلىعىنىڭ لاۋ­رەاتى قۋانىش جيەنبايدىڭ «كۇزدىڭ جىلى جاڭبىرى» اتتى پروزالىق جيناعى مەن جازۋشى زاريا جۇمانوۆانىڭ «اقبوتا» اتتى بالالارعا ارنالعان كىتابى تالقىلاندى. قازاقستاننىڭ ەڭ­بەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, بەل­گى­لى ادەبيەت سىنشىسى ءاليا بو­پە­جا­نوۆا ەكى جيناقتى باستان-اياق وقىپ شىعىپ, شىعارمالار جايلى پىكىرىمەن ءبولىستى: «قۋانىش جيەنباي – مەنىڭ زامانداسىم, ءبىر كەزدە «قازاق ادەبيەتى» گازە­تىندە ءبىراز جىل بىرگە قىزمەت ىس­تەگەنبىز. ياعني بۇل ازاماتتىڭ شى­عارماشىلىعىنان تولىقتاي حاباردارمىن. مەنىڭ بۇل ويىما وزگەلەر دە قوسىلاتىن شىعار, قۋا­نىش قازىرگى قازاق پروزاسىن­دا وزىندىك بەتالىسى, جازۋ مانەرى قالىپتاسقان جانە ءونىمدى جازاتىن قالامگەر. ونىڭ تۋىندىلارىندا قازىرگى ۋاقىت پەن وتكەن كە­ڭەستىك كەزەڭدەگى ادامنىڭ تىنىس-تىرشىلىگى, قوعام مەن ادام, ادام مەن تابيعات اراسىنداعى بايلانىس, ودان تۋىندايتىن كۇردەلى ماسەلەلەر كەيىپكەر بولمىسىمەن بىتە قايناسىپ, وقىرمانعا كوركەمدىك الەمىنىڭ ەسىگىن اشادى. جازۋشى قيىننان قيىستىرىپ, ادامنىڭ قولى جەتپەيتىن جاع­دايات­­تاردى ءسوز ەتپەيدى, ءوزىمىز كۇندە كورىپ, كۇندە ارالاسىپ,­ تىر­شى­لىك اۋانىندا كۇندە كەزدەسىپ جۇرگەن قاراپايىم ادامداردىڭ جان-دۇنيەلەرىنە تەرەڭىرەك ۇڭىلە بىلەدى, ولاردىڭ ارمان-ماق­ساتتارى, الدان كۇتكەن ۇمىتتەرى شى­نايى سۋرەتتەلەدى. وسى جيناق­قا ەنگەن «توسقاۋىل» جانە «قيا­لي» اڭگىمەلەرىنىڭ جازىلۋ ءستيلى ماعان قاتتى ۇنادى. ونىڭ الداعى ۋاقىتتا دا وسى شابىسىنان تان­بايتىندىعىنا سەنىمدىمىن...

ال زاريا ناعىز بالا جانىن تۇسىنەتىن, نازىك يىرىمدەرىن تاپ باسۋعا شەبەرلەنگەن قالامگەر ەكەن. بالالار ادەبيەتىنە جانا­شىر ءارى جاڭاشىل جازۋشى كەلگەنىنە قۋانىشتىمىن. زاريانىڭ كەيىپ­كەرلەرى ءوزىنىڭ نەمەرەلەرى, سو­لاردىڭ ءتىلى, سولاردىڭ تالعام-تۇسىنىگى سول كۇيى قاعاز بەتىنە ءتۇسىپ وتىراتىن ءتارىزدى. «جالماۋىز كەمپىر» اڭگىمەسىنىڭ قۇرىلىمى قانداي تارتىمدى. ءبىزدىڭ اڭىز-ەرتەگىلەرىمىز, سونداعى عاجايىپ كەيىپ­كەرلەر ءالى بالا ساناسىنا سىڭىرىلگەن جوق. ءسىرا, سول ولقى­لىقتىڭ ورنىن زاريا تولتىراتىن بولار... بۇگىنگى العاش ۇيىم­داستىرىلعان پىكىرتالاستىڭ فورماسى ماعان ۇنادى. جاندى, ءتىرى اڭگىمە بولدى. بۇل باستاما الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسىن تاپسا يگى...».

قازاقستان جازۋشىلار ودا­عى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىن­باسارى, اقىن باۋىرجان جا­قىپ قۋانىش جيەنبايدى بۇ­رىننان وقىپ جۇرەتىندىگىن تىلگە تيەك ەتتى: «وسى جيناققا اتى بەرىلگەن «كۇزدىڭ جىلى جاڭ­بىرى» اتتى اڭگىمەسىن ءبىر دەممەن وقىپ شىقتىم. جاستار ارا­سىنداعى ماحاببات تاقىرىبى. جازۋشى «كۇيدىم, سۇيدىمنەن» مۇلدە اۋلاق, ەكى جاستىڭ ماحاببات سەزىمدەرىن قاراپايىم تىلمەن ادەمى جەتكىزە بىلگەن... زاريانىڭ مىنا جيناعىمەن ءالى تانىس ەمەس ەكەم. ەندى وقىپ شىعامىن. ءتىل سايا­ساتى كوميتەتى بۇل پىكىرتالاستى جالعاستىرا بەرگەنى ابزال».

كىتاپتارى تالقىلانعان جازۋشىلار وقىرمان سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى. سىنشى ءا.بو­پە­جانوۆا قازاق ادەبيەتىنىڭ تە­گە­ۋرىندى, ءتىپتى جازۋ مانەرلەرى مۇلدەم بولەك جاس قالامگەرلەر مەن جاس­ سىنشىلاردىڭ قاۋلاپ ءوسىپ كەلە جاتقاندىعىن ءسوز ەت­تى. تەك سولار­عا مەملەكەت تارا­پى­نان ءمان­دى قولداۋ بولسا كا­نە­كەي دەدى. جەر­گىلىكتى جەردەگى قالامگەرلەر ءسوز­ الىپ, ولارعا قام­قورلىقتىڭ جە­تىسپەيتىندىگىن, كىتاپتارىن ءوز قارا­جاتتارى­نا شىعاراتىندىعىن, ناسيحات جا­عىنان دا اقساپ جاتا­تىن­دى­عى­نا ەل نازارىن اۋداردى.

ەكى-ءۇش ساعاتقا سوزىلعان پى­كىرتالاستى ادىلبەك قابا قورى­تىندىلاپ, جينالعان جۇرت­شى­لىق­قا العىس سەزىمىن ءبىلدىردى.

 

گۇلزيا الشىن

 

سوڭعى جاڭالىقتار