وسىعان وراي, قوستاناي وبلىستىق سوت توراعاسىمەن, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جونىندەگى دەپارتامەنت باسشىسىمەن جانە ادىلدىك ىزدەپ ەسىكتەن ەسىك توزدىرىپ جۇرگەن بىرەر ازاماتپەن اڭگىمەلەسىپ, ايماق تۇرعىندارىنان تۇسكەن ءتۇرلى مازمۇنداعى ارىز-شاعىمداردىڭ قاناعاتتاندىرىلۋ جاعدايى تۋرالى ماسەلەگە بويلاپ كوردىك.
وبلىستىق سوت توراعاسى اسلامبەك مەرعاليەۆتىڭ سوزىنشە, قوستاناي وبلىسىندا سوت جۇيەسىنە دەگەن حالىق سەنىمىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ءبىرشاما ماقساتتى شارالار جۇزەگە اسىرىلعان.
– پرەزيدەنت جولداۋىنداعى «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى سوت جۇيەسىنە تىكەلەي قاتىستى ماسەلە. ەلىمىزدە ءبىراز ۋاقىتتان بەرى ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن قاۋىپسىزدىگىنىڭ قورعالۋىن كۇشەيتۋدىڭ كەشەندى شارالارى قولعا الىنىپ, سوت جانە قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىندە تۇبەگەيلى رەفورمالار جۇزەگە اسىرىلا باستادى. جاڭا زاڭدار قابىلدانىپ, زاڭناما جۇيەسى جەتىلدىرىلدى, سۋديالاردىڭ جەكە جاۋاپكەرشىلىگى كۇشەيتىلدى, جاڭا كادرلار ىرىكتەلىپ الىندى. سونداي-اق سوڭعى ۋاقىتتا سۋديالاردىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى حالىقپەن تىكەلەي بايلانىسقا شىعا باستاۋى كوپشىلىكتىڭ سوت جۇيەسىنە دەگەن سەنىمىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتىپ وتىر. اسىرەسە تۇرعىنداردىڭ قۇقىقتىق ساۋاتىن ارتتىرۋ اسا ماڭىزدى ءارى وزەكتى ماسەلە بولىپ وتىر. بۇل باعىتتا دا كوپ شارۋا اتقارىلىپ جاتىر. قوستاناي وبلىسىنىڭ سۋديالارى جەرگىلىكتى تەلەديدار ەفيرىن, باسقا دا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى مەن الەۋمەتتىك جەلىلەردى پايدالانىپ, ەڭ وزەكتى دەگەن قۇقىقتىق ماسەلەلەردى تۇراقتى تۇردە كوتەرىپ وتىرادى, – دەدى ا.مەرعاليەۆ.
بيىل سوتقا كەلىپ تۇسەتىن تالاپ ارىزداردىڭ سانى دا ەداۋىر ازايا تۇسكەن. بۇعان پروتسەسسۋالدىق زاڭناماعا ەنگىزىلگەن بىرقاتار وزگەرىستەر مەن مەدياتسيا ارقىلى داۋلاردى شەشۋدىڭ سوتقا دەيىنگى مىندەتتى ءتارتىبىنىڭ جۇزەگە اسىرىلا باستاۋى سەبەپ بولىپ وتىر.
توراعانىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى سوت پروتسەستەرىندە ازاماتتاردان كەلىپ تۇسكەن تالاپ ارىزدارعا بايلانىستى داۋلار كوپ قارالادى. الايدا بيىل 9 اي ىشىندە سوتقا 16 مىڭ 866 تالاپ ارىز تىركەلسە, بىلتىر ءدال وسىنداي مەرزىم ىشىندە وبلىستىق سوتقا 26 مىڭ 554 تالاپ ارىز تۇسكەن. ياعني وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا, بيىل تالاپ ارىز سانى 9866-عا, نەمەسە 36,4 %-عا كەمىپ وتىر.
– دەگەنمەن تاجىريبەدە تالاپ ارىزداردىڭ قاناعاتتاندىرىلۋىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن كوپتەگەن جايتتار ءجيى كەزدەسىپ وتىرادى. بۇل, اسىرەسە ازاماتتاردىڭ اراسىنداعى ماتەريالدىق اۋىس-تۇيىسكە قاتىستى. كوبىنە ءوز ارەكەتتەرىنىڭ سالدارىنا كوز جەتكىزبەي, قولحاتسىز, اۋىزشا كەلىسىمگە كەلىپ قارىز بەرە سالادى نەمەسە كولىك, باسپانا ساتىپ الۋ بارىسىندا قۇجاتتاردى دۇرىس تەكسەرمەيدى. مۇنىڭ سوڭى تۋىنداعان داۋدىڭ ءادىل شەشىم تابۋىنا كەدەرگى بولىپ جاتاتىن كەزدەر از ەمەس. الايدا سوت بۇيرىعىن شىعارۋ تۋرالى وتىنىشتەردىڭ سانى بيىل 75%-عا ازايىپ وتىر. سونىمەن قاتار بانكتىك كەلىسىمشارتتاردان تۋىندايتىن داۋلار بويىنشا كەلىپ تۇسەتىن ارىزدار دا 80%-عا كەمىدى. بۇل وتە جاقسى كورسەتكىش, – دەدى سوت توراعاسى.
– الايدا كوپ ازاماتتاردىڭ شاعىمى سوتقا جەتپەي, پوليتسيادا جاتىپ قالىپ, ءىس تۇيىققا تىرەلىپ جاتادى. ماسەلەن, اۋليەكول اۋدانىنداعى ديەۆ اۋىلىنىڭ تۇرعىنى جانگەلدى بەكتەنبەرگەنوۆكە قايتىس بولعان اكپەسىنەن قالعان ءۇيدى زاڭسىز قيراتىپ تاستاعان اۋداندىق ءماسليحات دەپۋتاتىنا قاتىستى قىلمىستىق ءىس سول كۇيى قالىپ وتىر. ءماسليحات دەپۋتاتىنىڭ تاپسىرماسىمەن الدەكىمدەر ءۇيىن قيراتىپ كەتكەن ج.بەكتەنبەرگەنوۆ بيىلعى 9 ماۋسىمدا اۋىل اكىمى مەن اۋداندىق پوليتسيا بولىمىنە شاعىم تۇسىرگەن. كەيىنىرەك بۇل وقيعاعا قاتىستى وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى يرينا بەجەنار «2020 جىلعى 9 ماۋسىم كۇنى اۋليەكول اۋداندىق پوليتسياسىنىڭ كەزەكشى بولىمىنە جەرگىلىكتى تۇرعىن شاعىم ءتۇسىردى. اتالمىش شاعىم بويىنشا قر قك-ءنىڭ 188-بابى, 1-ءبولىمى بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. قازىر كۇدىكتى انىقتالىپ, سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ امالدارى ءجۇرىپ جاتىر», دەگەن بولاتىن. سودان بەرى 4 ايدان اسىپ كەتتى, جابۋلى قازان جابۋلى كۇيىندە قالىپ وتىر.
– پوليتسيادان جاۋاپ بولماعان سوڭ, پروكۋراتۋراعا بارىپ, كىرە المادىم. ونلاين رەجىمدە قابىلدايدى ەكەن. ينتەرنەتكە كىرىپ, ونى تابا المادىم. قالاداعى قىزىم كەلىپ, سونىڭ كومەگىمەن باس پروكۋراتۋراعا شاعىم جازدىم. ول جاقتان جەرگىلىكتى پروكۋراتۋراعا شاعىم ءتۇسىرىڭىز, ءبىز سودان كەيىن عانا قاراي الامىز دەگەن جاۋاپ كەلدى. قىزىم – قالادا, ءوزىم اۋىلدامىن. سودان ارىز جازىلماي قالدى. ءۇيىمىز جارتىلاي بۇزىلعان كۇيى ءالى تۇر. بۇزىپ الىپ كەتكەن شاتىر مەن توبەنىڭ ماتەريالدارىن دا ەشكىم قايتارعان جوق, – دەيدى ج.بەكتەنبەرگەنوۆ.
وكىنىشكە قاراي, اسىرەسە, شالعاي اۋىل تۇرعىندارىنىڭ قۇقىعى قورعالماي, تالابى تاباناستى بولىپ, شاعىمى پوليتسيا ورگاندارىنان ءارى اسا الماي جەردە قالىپ جاتاتىن جايتتار جيىلەپ تۇر. مىسالى, تورعاي اۋىلىندا تۇراتىن زەينەتكەر جاراسباي مۇقاتوۆ وسىدان 2 جىل بۇرىن ۇرلانىپ, كەيىن تابىلعان جىلقىسىنا كۇنى بۇگىنگە دەيىن قول جەتكىزە الماي ءجۇر. كەزىندە بۇل ماسەلە تۋرالى ارنايى ماقالا جازىپ, دابىل قاققان دا ەدىك. بىراق كورەر كوز, ەستىر قۇلاق بولمادى.
– 2018 جىلعى كۇزدە جوعالعان بيەمدى بالام ىزدەپ تاپتى. قالام-قاراسۋ اۋىلىنىڭ تۇرعىنى دۇيسەنباي قويباعاروۆتىڭ ءبىر ءۇيىر جىلقىسىنىڭ ىشىندە ءجۇر ەكەن. بىراق د.قويباعاروۆ وزىمدىكى دەپ جىلقىمدى بەرمەي وتىر, – دەگەن قاريا پوليتسياعا دا, پروكۋراتۋراعا دا شاعىمدانعانىن, بىراق ءالى كۇنگە دەيىن ەش ناتيجە بولماعانىن ايتقان ەدى.
قاريانىڭ سوزىنشە, جىلقىعا قاتىستى قىلمىستىق ءىس وبلىستىق پروكۋراتۋرانىڭ پارمەنىمەن بىرنەشە رەت جابىلىپ, بىرنەشە رەت قايتا اشىلعان. بىراق سونىڭ ەشبىرىنەن ناتيجە شىقپايدى. ال جاراسباي مۇقاتوۆ پوليتسەيلەردى وتىرىك حاتتاما تولتىردى دەپ ايىپتاپ وتىر.
– بۇل حاتتامانى تولتىرۋعا مەن قاتىسقان جوقپىن, تەرگەۋشى مەنىڭ سىرتىمنان وتىرىك جازعان. حاتتاماداعى جازۋ دا, قول دا مەنىكى ەمەس, – دەيدى زەينەتكەر.
بۇل ماسەلەگە قاتىستى وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى بەكەت ايماعامبەتوۆتىڭ اتىنا بيىل 1 ساۋىردە جۋرناليستىك ساۋال دا جولدادىق. سول ايدىڭ سوڭىندا «جانگەلدين اۋدانىنىڭ تۇرعىنى ج.مۇقاتوۆتىڭ ارىزى بويىنشا پوليتسيا قىلمىستىق كودەكستىڭ 389-بابى بويىنشا تىركەلگەن سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ جۇرگىزۋدە. ساراپتاما تاعايىندالدى. سونداي-اق قوستاناي وبلىسى پوليتسيا دەپارتامەنتى وزىندىك قاۋىپسىزدىك باسقارماسى جانگەلدين اۋدانى پوليتسيا ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە قاتىستى ج.مۇقاتوۆتىڭ ارىزى بويىنشا قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋدە», دەگەن جاۋاپ الدىق.
سودان بەرى جارتى جىل ءوتتى. جۋىردا تاعى قوڭىراۋ شالعان اقساقال ەشقانداي وزگەرىس جوق ەكەنىن ايتا وتىرىپ رەنىشىن ءبىلدىرىپ, ەندى نۇر-سۇلتان قالاسىنا بارىپ باس پروكۋراتۋراعا شاعىمداناتىن جەتكىزدى.
ال ەندى مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جونىندەگى وبلىستىق دەپارتامەنتكە بيىل ءوز قۇقىقتارىنىڭ قورعالۋىن وتىنگەن 24 ازاماتتان شاعىم تۇسكەن. بىراق دەپارتامەنت ماماندارى 6 شاعىمنىڭ عانا نەگىزى بار ەكەنىن انىقتاپ, شاعىم يەلەرىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاپ قالعان.
– مىسالى, تاياۋدا عانا بىزگە ن. ەسىمدى ازاماتشا ازاماتتىق حال اكتىلەرىن تىركەۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ ۇستىنەن شاعىم ءتۇسىردى. تىركەۋ ورنىنىڭ قىزمەتكەرلەرى جاس بوسانعان ايەلدىڭ نارەستەنىڭ تۋىلۋى مەن ونىڭ اكەسى تۋرالى مالىمەتتەردى تىركەۋدەن نەگىزسىز باس تارتقان. وسىلايشا, جەدەل شارا قابىلدانىپ, 5 كۇننىڭ ىشىندە ازاماتشا ن. وزىنە قاجەتتى مەملەكەتتىك قىزمەت ءتۇرىن الۋ قۇقىنا يە بولىپ, بالاسىنىڭ تۋ تۋرالى كۋالىگىنە قول جەتكىزدى, – دەدى دەپارتامەنت باسشىسى اسحات ەسكەندىروۆ.
قوستاناي وبلىسى
