رۋحانيات • 26 قىركۇيەك، 2020

ورالدا جۇبان مولداعاليەۆكە ەسكەرتكىش اشىلدى

124 رەت كورسەتىلدى

بۇگىن ورال قالاسىندا اقىن جۇبان مولداعاليەۆكە ەڭسەلى ەسكەرتكىش اشىلدى، دەپ حابارلايدى Egemen.kz.

اقىننىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالعان شارالاردىڭ ىشىندەگى ەڭ ەلەۋلىسى – ورال قالاسىنداعى جۇبان ساياباعىندا ورناتىلعان ەڭسەلى ەسكەرتكىش بولدى. اقىننىڭ قولادان قۇيىلعان تۇتاس تۇلعاسىن استانالىق ساۋلەتشىلەر سەرىك رۇستامبەكوۆ پەن ەربول زيابەكوۆ سومداپ شىعىپتى. بۇرىن ءدال وسى جەردە تۇرعان اقىن ءبيۋستى ورال قالاسىنداعى جۇبان مولداعاليەۆ اتىنداعى №2 ورتا مەكتەپ عيماراتىنىڭ الدىنا كوشىرىلگەن ەكەن.

ل

سالتاناتتى شاراعا قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى ۇلىقبەك ەسداۋلەت، ورىنباسارى مەرەكە قۇلكەنوۆ، اقىندار ءجۇرسىن ەرمان، سۆەتقالي نۇرجان، جاناربەك ءاشىمجان ت.ب. قالامگەرلەر الىس-جاقىننان ارنايى كەلىپتى. قازاقستاننىڭ حالىق ءارتيسى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى ءاسانالى ءاشىموۆ، ءانشى-كومپوزيتور التىنبەك قورازباەۆ تا توي ورتاسىنان تابىلعان. اقىننىڭ جارى، جاسى توقساننان اسقان سوفيا مالىكقىزى جۇباننىڭ عاسىرلىق تويىنا قاتىسۋ ءۇشىن ەرەكشە كۇتىنگەنىن، اۋىرىپ قالۋدان ساقتانىپ، ەشكىممەن ارالاسپاي، ۇيگە ەشكىمدى كەلتىرمەي دايارلانعانىن ايتىپ، اقىن ۇلىن دارىپتەگەن جەرلەستەرىنە اق شاشتى باسىن ءيدى.

اقىننىڭ عاسىرلىق تويىنا ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ تا قۇتتىقتاۋ حات جىبەرگەن ەكەن. ونى باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى عالي ەسقاليەۆ كوپشىلىك الدىندا وقىپ بەردى.

ج

«قادىرلى قاۋىم، ارداقتى اعايىن! بيىل قازاقتىڭ اقيىق اقىنى، حالىق جازۋشىسى، مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى جۇبان مولداعاليەۆءتىڭ تۋعانىنا 100 جىل تولىپ وتىر. جۇبان مولداعاليەۆ ءتول ادەبيەتىمىزدىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتۋگە ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان قارىمدى قالامگەر. ول ۇلتجاندىلىق پەن وتانسۇيگىشتىكتىڭ وزىق ۇلگىسىن كورسەتىپ، ەلىنە ادال قىزمەت ەتكەن قوعام قايراتكەرى. اسا كورنەكتى اقىن ەلىمىزدىڭ بىرقاتار نەگىزگى باسىلىمدارىن، جازۋشىلار وداعىن باسقارىپ، ادەبيەت پەن اقپارات سالاسىن دامىتۋ جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتتى. جۇبان مولداعاليەۆ وتانعا دەگەن ىستىق ماحاببات پەن ەرەكشە سۇيىسپەنشىلىككە تولى تۋىندىلارى ارقىلى تۇتاس حالقىمىزدىڭ رۋحىن اسقاقتاتتى. اسىرەسە ونىڭ «مەن قازاقپىن» اتتى پوەماسى قانىمىزعا سىڭگەن اسىل قاسيەتتەردى دارىپتەيدى. سونداي-اق قازاقتىڭ نامىسىن جانىپ، بىرلىككە شاقىرادى، ەلدىككە ۇندەيدى. حالقىمىز جۇبان مولداعاليەۆتىڭ قوعامدى دامىتۋعا جانە مەملەكەتىمىزدى وركەندەتۋگە سىڭىرگەن ەڭبەگىن ەشقاشان ۇمىتپايدى. ەل تاريحىندا وشپەس ءىز قالدىرعان ءبىرتۋار پەرزەنتتءىڭ ونەگەلى ءومىرى وسكەلەڭ ۇرپاققا ءالى تالاي ۇلگى بولا بەرەدى دەپ سەنەمىن» دەلىنگەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ جەدەلحاتىندا.

- اق جايىقتىڭ توپىراعىنان تۇلەپ ۇشىپ، الاشتىڭ اسپانىندا قىران بولعان، ولەڭى قازاق دەيتىن حالقىنا ۇران بولعان جۇبان اعامىزدىڭ ەڭسەلى ەسكەرتكىشى قۇتتى بولسىن! بۇل ەسكەرتكىش وسىنداعى سىرىم مەن ابايدىڭ ەسكەرتكىشىنە سەرىك بولىپ، قالاعا كورىك بەرىپ تۇر. بۇل جەر ۇرپاقتاردىڭ ءتاۋ ەتىپ، تاعزىم ەتىپ كەلەتىن ورىن بولسىن. بۇل ءجاي ەسكەرتكىش ەمەس، نايزاعاي پوەزياعا ورناتىلعان ەسكەرتكىش، بۇل قازاقتىڭ ار-نامىسىنا ورناتىلعان ەسكەرتكىش. وسى ەسكەرتكىشتى ورناتىپ وتىرعان ازاماتتارعا، ۇرپاقتارىنا، جەرلەستەرىنە قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ اتىنان مىڭ راحمەت ايتقىم كەلەدى، - دەدى ءوز سوزىندە قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى ۇلىقبەك ەسداۋلەت.

«تاستايتىن تالاي ولەڭ جازىپ بۇگىن،

بىلمەيمىن ولىمىڭە جازىقتى كىم؟...

ءوزىڭدى وجەت قازاق دەپ جۇرگەندە،

سەزبەپپىز جۇرەگىڭنىڭ نازىكتىگىن.

 

دەيمىز-اۋ ەرتە ءۇزىلدى بەكەر دەمىڭ،

ءبىر جىرلاپ مىنا ءومىردى كەتەر مە ەدىڭ،

سوعىستىڭ ءتورت جىلىنا توتەپ بەرىپ،

ءبىر كۇنىن جەلتوقساننىڭ كوتەرمەدىڭ.

 

اقىنعا جاراسپايدى ءولدى دەگەن،

قالدى ما لايلانىپ ءمولدىر ولەڭ.

جۇرەگىڭ جازىلار مە ەد كورسەڭ ەگەر

كوك تۋىن ەركىندىكتىڭ جەلبىرەگەن!»دەپ جىرلاعان اقىن، مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى اقۇشتاپ باقتىگەرەەۆا ورتاعا شىعىپ، جۇباننىڭ وسى ەسكەرتكىشى وسى جەردە قاسقايىپ تۇرعانىنىڭ ءوزى تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسى ەكەنىن ەسكە الدى.

...ءالى ەسىمءىزدە، توقسانىنشى جىلدارى وسى ساياباقتا، ءدال وسى تۇستا كومديۆ چاپاەۆتىڭ گيپستەن جاسالعان ءبيۋستى تۇرعان ەدى. ورال قالاسىندا، كوشەدە قازاقىلىقتىڭ ءيىسى از كەز. وسى جەرگە جۇبان اقىننىڭ كەۋدە ءمۇسىنءىن ورناتۋ جونىندە اكىمدىك شەشىمىنەن قۇلاعدار بولعان ءبىر توپ قاتتى قارسىلىق كورسەتتى. قالالىق ءماسليحاتتا دا مەملەكەتشىل دەپۋتاتتاردىڭ سانى از، اۋمالى-توكپەلى، قيىن كەزدەر ەدى. كەيىن جۇبان ءبيۋستى ورناعان سوڭ «ەسكەرتكىشتى ءبۇلدىرىپ كەتە مە» دەپ ۇلتشىل قازاقتار الاڭدادى... قۇدايعا شۇكىر، تاۋەلسىزدىك العانىمىزعا وتىز جىلعا تاقاپ، تابانىمىز بۇرلەندى، ءسوزىمىز ىرىلەندى.

- ۇلتىن سۇيگەن ۇلىن ۇلىقتايتىن حالىق بۇل ەسكەرتكىشتى قاشاننان كۇتتى. بۇل جۇبان وسى تاس مۇسىنىمەن دە تالاي نارسەنى ايتادى. ويتكەنى وعان شىندىق ءۇشىن باسى كەسىلگەن ماحامبەتتىڭ ءومىرى ۇلگى ەدى. جەسىر انانىڭ تاربيەسىن كورگەن جەتىم بالا ءوسىپ، ءونىپ، ۇلى دالانىڭ قىران جىرشىسى اتاندى. ونىڭ جىرلارى ءار قازاققا رۋح بەرىپ، نامىسىن جانىپ تۇرارى ءسوزسىز! توي تويعا ۇلاسسىن، حالايىق! – دەدى اقۇشتاپ باقتىگەرەەۆا.

ساۋلەتتى ءمۇسىننىڭ اۆتورى سەرىك رۇستامبەكوۆ «مەن ءۇشىن وسى تاريحي ىسكە قاتىناسۋ اسا ماڭىزدى بولدى» دەيدى.

- جۇبان مولداعاليەۆ سىندى ۇلى اعانىڭ كوزىن كورىپ، ۇلى قۋانىشپەن كوپ جىل بىرگە ءجۇرىپ ەدىك. قۋانىش تا قازاقستان ساۋلەت ونەرىنىڭ دامۋىنا وزىندىك ءىز قالدىردى. كوپ جىل قازاقستان سۋرەتشىلەر وداعىندا توراعانىڭ ورىنباسارى بولدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ ءتاڭسارى جىلدارى ونەر مەن مادەنيەت يەلەرى قيىن جاعدايعا قالعاندا ءتۇرلى ارت-جوبالار ۇيىمداستىرىپ، ساۋلەتشىلەردىڭ باسىن قوسىپ، نارىقتىڭ قيىندىعىنان العاش جول تاپتى. سونىڭ ارقاسىندا كوپتەگەن سۋرەتشى نانىن تاۋىپ جەپ، ءتىپتى بايىپ تا كەتتى. اقىن تاربيەسىنىڭ پايداسىن كورگەندەردىڭ قاتارىندا مەن دە بارمىن. سوندىقتان وسى ەسكەرتكىشتى لايىق ەتىپ جاساۋعا بار كۇشىمىز بەن تاجىريبەمىزدى سالدىق. وسىنداي قيىن كەزدە باستامانى اياعىنا دەيىن جەتكىزگەنى ءۇشىن وبلىس باسشىلىعىنا العىس ايتامىن. ورال ءوڭىرىنىڭ ايباتى دا ايبارى – جۇبان اعامىزدىڭ داڭقى ارتا بەرسىن! – دەدى ءمۇسىنشى.

سالتاناتتى شارادا ابىز جاسىنداعى ءاسانالى ءاشىموۆ اقىنعا ەلىكتەپ جازعان ءوز شىعارماسىن وقىسا، جۇبان مولداعاليەۆتىڭ 100 جىلدىعىنا ارنالعان «قيال قاناتى» رەسپۋبليكالىق ونلاين دۋەت بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازى، جەرگىلىكتى اقىن ساعىنتاي بيسەنعاليەۆ تە جۇباننىڭ:

«قوناقسىمان استانالىق اقىن بوپ،

بۇل ولكەدە باس ۇستاۋعا قاقىم جوق.

قۇلاق بەرسە بولدى ء«بىزدىڭ بالا» دەپ

ارتىق كەتكەن ەڭبەگىم جوق، اقىم جوق!» - دەپ، تۋعان جەر الدىندا ءاردايىم كىشىرەيىپ تۇراتىن اقكوڭىل مىنەزىن ەسكە الدى.

جۇبان مولداعاليەۆ اتىنداعى وبلىستىق عىلىمي-كوپشىلىك كىتاپحانادا وتكەن شارادا اقىن ايتقالي نارىكوۆ ءسوز الىپ:

تەكتى عانا تارتىپ تۋار نەگىزگە،

جۇبان – جايىق، ۇقساتام مەن ەگىزگە.

جۇبان جىرىن سانامىزعا سىڭىرسەك،

جايىق بارىپ قۇيىپ جاتىر تەڭىزگە.

 

ورال تاۋدان باسىن السا جايىعىم،

جۇبان اقىن ورگە سالدى قايىعىن.

جۇبان، جايىق – كىندىگى ءبىر الىپتار،

الىپ دەگەن – ەكەۋىنە ساي ۇعىم! – دەپ جىردان شاشۋ شاشتى.

 

بۇل كۇنى ورال قالاسىندا قازاق ادەبيەتىنىڭ، قازاق پوەزياسىنىڭ مارتەبەسى شارىقتاعان كۇن بولدى. وبلىس ورتالىعىنىڭ ەڭ ۇلكەن داڭعىلدارىنىڭ بىرىنە اباي ەسىمى بەرىلدى. ورال قالالىق كىتاپحاناسىنىڭ №6 فيليالى كۇردەلى جوندەۋدەن كەيىن اشىلىپ، پايدالانۋعا بەرىلدى. مەيماندار قادىر مىرزا ءالىنىڭ ەسكەرتكىشىنە گۇل شوعىن قويىپ، اقىن اتىنداعى ورتالىقتىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. وسى جەردە قوس اقىننىڭ قۇرمەتىنە جاريالانعان ءمۇشايرانىڭ قورىتىندىسى شىعارىلىپ، جاس اقىن ايبول يسلامعاليەۆكە باس جۇلدە تابىس ەتىلدى.

 

سۋرەتتءى تۇسىرگەن رافحات حالەلوۆ

باتىس قازاقستان وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار