تاريح • 22 قىركۇيەك، 2020

ەجەلگى ادامدار قانداي اۋرۋلاردى ءجيى جۇقتىرعانى بەلگىلى بولدى

278 رەت كورسەتىلدى

ەكى مىڭ جاستاعى مىسىرلىق مۋميالاردىڭ تىندەرى مەن تىستەرىن زەرتتەي وتىرىپ، عالىمدار بەس پاتوگەننىڭ دنق-نى، سونىڭ ىشىندە الاپەس ميكوباكتەريالارى مەن ۆ گەپاتيتى ۆيرۋسىن انىقتاعان. ال  بەس مىڭ جىل بۇرىن قايتىس بولعان تيرولدىك ادام مۋمياسىنىڭ اسقازانىنا گەنەتيكالىق تالداۋ جۇرگىزۋ بارىسىندا حەليكوباكتەر ءپيلوريدى انىقتالدى. وسىنداي دالەلدەر كوپتەگەن جۇقپالى اۋرۋلاردىڭ ءبىز ويلاعاننان  الدەقايدا ارىراقتا پايدا بولعانىن بىلدىرەدى حابارلايدى Egemen.kz

ءتىس اۋرۋى

1998 جىلى ميشەل درانكۋر باستاعان ەكس-مارسەل ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (فرانتسيا) عالىمدارى ءتورت ءجۇز جىلدىق زيراتتا جەرلەنگەن ادامداردىڭ تىستەرىنەن وبا قوزدىرعىشىنىڭ دنق-ىن تاپقان. زەرتتەۋشىلەر ءتىس تسەلليۋلوزاسىنان  Yersinia pestis باكتەرياسىنىڭ گەنومىنىڭ بولىكتەرىن انىقتاپتى. وسىلايشا XVI عاسىردىڭ سوڭىندا فرانتسيانىڭ وسى اجالدى اۋرۋ جايلاعانى راستالعان.

ولگەننەن كەيىن دەنە سىرتقى ورتانىڭ، جەرلەۋ راسىمدەرىنىڭ جانە توپىراق ميكروبتارىنىڭ اسەرىنەن ىدىرايدى. ەگەر مۋميا بولماسا، جۇمساق تىندەر ۋاقىت وتە كەلە تولىعىمەن جوعالادى. سۇيەكتەر دە بۇزىلادى. ال دەنەنىڭ ەڭ كۇشتى بولىگى - ءتىس. ءتىس قۋىسىنداعى ميكروبتاردىڭ جاسۋشا قالدىقتارىمەن بىرگە ءتىس تسەلليۋلوزاسى ءۇش ءجۇز مىڭ جىلعا دەيىن ساقتالادى.

فرانتسۋز گەنەتيكتەرى قازبا تابىلعاننان كەيىنگى جيىرما جىل ىشىندە ءتىس تسەلليۋلوزاسى ارقىلى ەجەلگى ادامداردان پاتوگەندىك باكتەريالار مەن ءبىر ۆيرۋستى انىقتاعان. ولاردىڭ ىشىندە — سالمونەللا، الاپەس، تۋبەركۋلەز، ستافيلوكوكك تا بار. 

زەرتتەۋ بارىسىنداعى ەڭ جەمىستى ناتيجە - وبا قوزدىرعىشىنىڭ تابىلۋى بولىپتى. وبانىڭ ەڭ ەجەلگى ءتۇرى 3800 جىل بۇرىن قولا داۋىرىندە قايتىس بولعان جانە قازىرگى رف، سامارا وبلىسى اۋماعىندا جەرلەنگەن ەكى ادامنىڭ ءتىس تسەلليۋلوزاسىنان انىقتالدى. ناتيجەسىندە، عالىمدار بۇل ينفەكتسيانىڭ ادام پوپۋلياتسياسىنا ەنۋى مىڭداعان جىلداردىڭ ەنشىسىندە دەگەن توقتامعا كەلدى. 

وكوپ باكتەرياسى

سونداي-اق، عالىم درانكۋرارىپتەستەرىمەن تاعى ءبىر جاڭالىق اشتى. ول ادام بيتتەرىنەن تارايتىن قاتەرلى اۋرۋ -  Bartonella quintana باكتەرياسىنىڭ دنق-ىن انىقتاعان. ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا ميلليونداعان ادامنىڭ ءومىرىن قيعان ۆولىن (نەمەسە ترانشەيا) بەزگەگىنىڭ ەپيدەمياسىن تۋدىرعان.

بۇل جولى پۋلپا فرانتسياداعى بەزانسون قالاسىنىڭ ريم قورىمىندا جەرلەنگەن ەكى مىڭ جاستاعى 5 قاڭقادان تابىلعان. ولاردا قان جاسۋشالارى-ەريتروتسيتتەر وتە جاقسى ساقتالعان. بۇل ءتۇردىڭ ەڭ ەجەلگى باكتەرياسى فرانتسيانىڭ وڭتۇستىك-شىعىسىنداعى ءتىس تسەلليۋلوزاسىنان انىقتالعان. ولاردىڭ جاسى شامامەن ءتورت مىڭ جىل. دەمەك ترانشەيا بەزگەگىن تۋبەركۋلەزبەن قاتار ەجەلگى ينفەكتسيالاردىڭ بىرىدەپ ساناۋعا تولىق نەگىز بار.  بۇلشاۋرۋ وسىدان 5400 جىل بۇرىن قايتىس بولعان مىسىرلىقتان دا تابىلعان

ەڭ كونە وبا جانە گەپاتيت

ەجەلگى پاتوگەندەردىڭ گەنوميكاسى وسى سالاداعى جەتەكشى زەرتتەۋشىلەردىڭ ءبىرى تيۋبينگەن ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (گەرمانيا) جاڭا عىلىمي باعىتى يوگانن كراۋزە دەپ اتالادى. ول ءار ءتۇرلى عاسىرلارداعى قالدىقتاردان وقشاۋلانعان وبا قوزدىرعىشتارىنىڭ دنق-نى سالىستىرا وتىرىپ، ميكروبتىڭ ەۆوليۋتسياسىن قالپىنا كەلتىرىپ، اتا-بابالارىمىزدىڭ كوشى-قون جولدارىن ناقتىلاپتى. 2011 جىلى كراۋزە ارىپتەستەرىمەن بىرگە ەجەلگى وبا گەنومىن اشتى. بۇل اۋرۋ ەۋروپادا جوعالىپ كەتكەنىمەن الەمنىڭ كەيبىر ايماقتارىندا، مىسالى، موڭعوليا ءالى دە بار.

2015 جىلى حالىقارالىق عالىمدار توبى، سونىڭ ىشىندە كراۋزە، ءالپى تاۋلارىنان تابىلعان 5300 جاستاعى مۇزدى مۋميا دەپ اتالاتىن تيرولدىك ادامنىڭ ميكروبيوماسىن تالدادى. عالىمدار اسقازان-ىشەك تىندەرىنىڭ ۇلگىلەرىن الىپ،  ميكروبتاردىڭ بولىكتەرىن انىقتاۋ ءۇشىن بىرنەشە تالداۋ جاساعان. سوندا عالىمدار Helicobacter pylori دنق-سىن انىقتاپتى. بۇل ميكروب ادامداردىڭ 90 پايىزىنىڭ اسقازانىندا كەزدەسەدى. ال ءاربىر ونىنشى ادامدا اسقازان جاراسى مەن اسقازان وبىرىن تۋدىرادى. عالىمدار وسى تۇجىرىمداسا اياسىندا اسقازان وبىرى دا مىڭداعان جىلدار بۇرىن پايدا بولعان ەجەلگى اۋرۋ دەگەن توقتامعا كەلدى. 

تيۋبينگەن عالىمدارى شۆەيتساريا مەن پولشاداعى ارىپتەستەرىمەن بىرگە گەرمانيا مۇراجايلارىندا ساقتالعان 119 مىسىرلىق مۋميانىڭ تىندەرى مەن تىستەرىنىڭ ۇلگىلەرىن زەرتتەدى. ايتا كەتەرلىگى، مۋميالاردىڭ ەڭ كونەسىنىڭ جاسى  ەكى مىڭ جىلدان اسادى. ولاردىڭ بىرىندە، Abusir1630 دەپ اتالعان، الاپەس باكتەريالارى تابىلعان. انتروپولوگيالىق مالىمەتتەرگە سايكەس، بۇل 30-40 جاستاعى ەر ادام. 



سوڭعى جاڭالىقتار

تسيرك - الەم نازارىندا

قازاقستان • بۇگىن، 20:51

ۇقساس جاڭالىقتار