جالپى, الايدا دەگەن اينالاڭدا ءجۇرىپ الاتىن اتتەڭ-ايدىڭ اڭگىمەسى ءوز الدىنا. مىسالى, كوزدەن تاسا بولسا, كوڭىلدەن ۇمىت. بۇل ءوزى ەل-جۇرتتى ەرتە ەلەڭ ەتكىزىپ, ەتەك-جەڭىن جيىپ ۇلگەرمەي جاتىپ, جانباي وشەتىندەرگە بايلانىستى جاي. تانىلىپ كەلە جاتقاندا تاعدىرىنىڭ جازۋى – تالقانى تاۋسىلىپ قالادى. بارا-بارا ەسىمدەرى ەستەن شىعادى. سونداي ءبىر تالانتتىڭ ءبىرى – جالەل كەتتەبەكوۆ دەگەن جازۋشى. ماسكەۋدىڭ گوركي اتىنداعى ادەبيەت ينستيتۋتىن بىتىرگەنىن, اۋىل قازاعى ەكەنىن بىلەمىز. قىسقا عۇمىرى ەل اراسىندا ءوتتى. بەس-التى كىتابى جارىق كوردى. ەشكىمگە ۇقسامايتىن سونى جازۋىمەن ەرەكشەلەنەتىن. «قاشقىن» دەيتىن تاماشا پوۆەسى بولدى. سول قالامگەر قازىر ۇمىت. بىلتىر دوسى مارحابات بايعۇت 75 جىلدىعىن ۇيىمداستىرىپتى. بولعان, بىتكەنى سول. وقىرمان اتىن دا, زاتىن دا بىلمەيدى, بىلسە, ەمىس. تۇتقاباي يمانبەكوۆ اتتى جاقسى جازۋشى دا جالپى ۇمىت. كەزىندە شىعارمالارى ماقتالىپ تا جاتاتىن. ولەڭدەرىنە عابيت مۇسىرەپوۆ ارنايى ماقالا جازعاندا, تۇسىنبەي جازعان دەيتىن, وتكىردىڭ ءجۇزى توقاش بەردياروۆتى, سىرشىل اقىن مەڭدەكەش ساتىبالديەۆتى ايتىپ جۇرگەندەر ىلۋدە بىرەۋ. اۋليەاتادا اسقارجان سارسەك اتتى تاماشا بالالار اقىنى بولدى. ۋنيۆەرسيتەتتە بىرگە وقىدىق. كەيىنىرەك مەن تارازعا كەلگەندە تاعدىر تاۋقىمەتىنەن ازىپ-توزىپ جۇرگەن. ونى ىزدەپ, تاۋىپ, قامقورلىعىما العانمىن. بىراق كەنەۋى كەتكەن دەنساۋلىق ۇزاققا اپارمادى. الدىنا قويعان ايقىن ماقساتتارى بار ەدى. بارىنە ۇلگەرمەدى. مەزگىلسىز ءۇزىلىپ كەتتى. سوڭى ءۇنسىز قالدى. ء«ولدىڭ, ماماي, قور بولدىڭنىڭ كەرى». اۋليەاتادا ءدال قازىر وعان تەڭ كەلەر بىردە-ءبىر بالالار اقىنى جوق جانە ەندىگى جەردە بولا قويۋى دا نەعايبىل سياقتى.
ءبىر كەزدەرى اتى جاپ-جاقسى شىققان سۆەت ورازاەۆ دەگەن اقىندى بىلايعىلار مۇلدە ۇمىتتى. وسىدان 20 جىل بۇرىن ەكەنىن, الدە ودان دا ارىدا ما, ءبىر كۇنى پاتەرگە ەكى ازامات كەلىپ كىردى. ەكەۋىن دە كورمەگەنمىن. ءجون سۇراعاندا بىرەۋى سۆەت بولىپ شىقتى. بۇرىن ەش كەزدەسپەگەنمىن. ولەڭدەرىن وقىعانىم بار. قورداي اۋدانىنىڭ كوكادىر دەگەن اۋىلىنىڭ مالشى تۇرعىنىنىڭ قولىندا سونىڭ قويىن باعىپ ءجۇر ەكەن. اقىننىڭ ءوڭى جۇدەۋ, كيىمى ەسكى-قۇسقى. قولىندا قالىڭ «وبششي تەتراد». «جازىپ جۇرگەن ولەڭدەرىم», دەدى. كۇتپەگەن جاعدايدان كۇيزەلىپ كەتتى. قۇداي-اۋ, قازاقستاننىڭ ءبىر قيىرىندا تۋىپ-وسكەن اقىن قوردايداعى بىرەۋدىڭ قويىن قالاي باعىپ ءجۇر؟! تاعدىردىڭ تالكەگى مە, نەمەنە؟ قۇدايدىڭ ءىسى دەپ جاتامىز. بۇعان جاراتۋشىنىڭ قانداي قاتىسى بار. اركىمنىڭ نە كورسە دە, وزىنەن. شەراعامنىڭ ءبىر ايتقانى بار: ء«ابدىجامىل جۇماباەۆ ەكەۋمىز مۇقاعاليدىڭ كوڭىلىن سۇراۋعا اۋرۋحاناعا ىزدەپ باردىق. تاۋ جاقتا ەكەن. سوندا اقىننىڭ ايتقان جالعىز اۋىز ءسوزى: «كوكتە قۇدايعا, جەردە ادامعا قويار كىنام جوق, وزىمە-ءوزىم جاسادىم» دەپتى.
رەتى كەلگەندە ەسكە الا كەتسەم دە ارتىق بولماس. ۇمىتىلىپ كەتكەندەر ورىستاردا دا كەزدەسەدى. يۆان باركوۆ دەگەن ورىس پوەزياسىنا انتيەروتيكالىق كلاسسيكانى الىپ كەلگەن ەدى. بار-جوعى 33 جىل جاساعان كەڭسە قىزمەتكەرى. ونىڭ پوەزياسىنا الەكساندر پۋشكين سۇمدىق ءتانتى بولعان. ۋنيۆەرسيتەتتە وقىپ جۇرگەن دوسى, كنياز ۆيازەمسكيگە جازعان حاتىندا: ء«سىز يۆان باركوۆتىڭ پوەزياسىن وقىدىڭىز با, ەگەر وقىماساڭىز, ەشتەڭە وقىماعانسىز», دەپ جازعان.
كەمەڭگەر پۋشكين باركوۆتى ورىس پوەزياسىنىڭ جاڭا تۇرپاتتاعى رەفورماتورى, ادامداردى ازعىنداۋدان ەسكەرتكەن ەرەكشە تالانت دەپ تانىعان. امال نە, ورىستار اسىرە ۇيالشاق قالپىندا قالا بەردى. ال باركوۆ ۇمىتىلدى.
ەش نارسەسىن, ەشكىمىن ۇمىتپايتىن جالعىز حالىق – ەۆرەي. وسى ۇزىن سانى 16 ميلليون ۇلتتىڭ ون التى ەنتسيكلوپەدياسى بار دەسەدى. وسى ەنتسيكلوپەديادا الەمنىڭ كەز كەلگەن تۇكپىرىندە تۇراتىن ەۆرەيدىڭ مەكەن جايى, قىزمەتى, مەيلى ول تاس قالاۋشى, اۆتوجۇرگىزۋشى, قاراۋىل – ءبارى-ءبارىنىڭ ەسىمدەرى قاتتالعان ەكەن. بۇل ءوزى ءبىز ءالى كۇنگە ايقايلاپ ايتۋعا قايمىعاتىن ۇلتتىق, ۇلتشىلدىق ۇلى ۇستانىمدارى. ورەلى وركەنيەتتىڭ الەمنەن شىققان كۇللى ادامزاتقا ورتاق كەمەڭگەرلەردى بىلاي قويعاندا, بۇگىنگى زاماننىڭ الەمدىك اقىنى برودسكيى شىعىپ وتىرعان جوق پا؟!
ۇمىتىپ كەتكەن نەمەسە ۇمىتىلىپ بارا جاتقان تالانتتى اقىن-جازۋشىلارىمىزدىڭ ءبىرىنىڭ اياعى تاستان تايدى, ءبىرىن ماقتاۋ, ءبىرىن داتتاۋ قۇرتتى. وكىنىشتى. وكىنىشتىسى, وزدەرىن وزدەرى وزەككە تەپتى. ال كوزى تىرىلەر ولاردى وزەككە تەپپەسە كەرەك. ەسىمدەرىن ەسكە ساقتاۋ دا ەندىگىنىڭ ءبىر شاپاعاتى. ەڭسەسىن تىكتەپ, ەتەگىن جاۋىپ كەلە جاتقان ەلىمىزدىڭ رۋحاني الەمىنە سەلدەتىپ بولماسا دا, تامشىلاپ تاڭباسىن قالدىرىپ كەتكەن اقىن-جازۋشىلارىمىزدى ەسىمىزدەن شىعارىپ الماۋ – بىزگە پارىز.
نەسىپبەك داۋتاي ۇلى,
جازۋشى
