05 قاراشا، 2013

سۋ ەندى سۋ تەگىن بولمايدى

161 رەت كورسەتىلدى

بۇل – شارۋالاردى تولعاندىرىپ وتىرعان پروبلەما

ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قابيبوللا جاقىپوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن كەشە «جەرلەردى مەليوراتسيالاۋدىڭ پروبلەمالارى جانە ونى شەشۋدىڭ جولدارى» دەگەن تاقىرىپپەن ۇكىمەت ساعاتى بولىپ ءوتتى. دەپۋتاتتار الدىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسىلجان مامىتبەكوۆ بايانداما جاسادى.

 بۇل – شارۋالاردى تولعاندىرىپ وتىرعان پروبلەما

ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قابيبوللا جاقىپوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن كەشە «جەرلەردى مەليوراتسيالاۋدىڭ پروبلەمالارى جانە ونى شەشۋدىڭ جولدارى» دەگەن تاقىرىپپەن ۇكىمەت ساعاتى بولىپ ءوتتى. دەپۋتاتتار الدىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى اسىلجان مامىتبەكوۆ بايانداما جاسادى.

ۆيتسە-سپيكەر ءوزىنىڭ كىرىسپە سوزىندە قازاقستاننىڭ الەمدىك ەكونوميكاعا بەلسەندى تۇردە كىرۋى، ونىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى، ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋى – جەر رەسۋرستارىن ءتيىم­دى پايدالانۋعا بايلانىس­تى ەكەن­دىگىن ەرەكشە اتادى. «سونى­مەن، مەملەكەت الدىندا، ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءوندى­رۋدى ودان ءارى ۇلعايتۋ ءۇشىن جەردى مەليوراتسيالاۋدى جانە سۋدى پايدالانۋدى تۇبىرىمەن جاقسارتۋ مىندەتتەرى تۇر»، دەدى ق.جاقىپوۆ.

بۇدان كەيىن ا.مامىتبەكوۆ بايانداما جاساپ، مەليوراتيۆتىك جۇيەنى ساۋىقتىرۋ جانە سۋارمالى جەرلەردى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن نارىقتىق تەتىكتەردى قولدا­­نۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋدارت­تى. ءمينيستردىڭ مالىمەتىنە قارا­­­عان­دا، قازىرگى كەزدە سۋارمالى جەر­لەر­­دىڭ كولەمى 1990-جىلدار­مەن سالىستىرعاندا ۇشتەن بىرگە (2،1 ميلليون گەكتار) كەمىپ، 1،5 ميلليون گەكتاردى قۇرايدى ەكەن. ونىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى: جەر­لەر­­دىڭ ەكو­لو­گو-مەليوراتيۆتىك نا­شار­لاۋى، درە­ناجدىق جانە سۋارمالى جۇيە­­نىڭ قالپىنا كەلتىرۋ جانە قۇرىلى­سى­نا ينۆەستيتسيالار سالۋ دەڭگەيى­نىڭ تومەندىگى، توزۋ دەڭگەيىنىڭ جوعا­­رىلىعى، فەر­مەر­لەردىڭ ىلعال ۇنەم­دەۋ تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە ىنتا­سىنىڭ جوق­تىعى جانە پرو­فيلاك­تيكالىق مە­ليوراتيۆتىك جۇمىس­تاردى ورىنداماۋ.

بۇدان باسقا، مينيستر سۋ شىعىنىن ۇنەمدەۋدى قامتاماسىز ەتۋدىڭ جانە شارۋاشىلىقارالىق يرريگاتسيالىق جۇيەلەرگە ينۆەستيتسيالاردى تارتۋدىڭ جالعىز تەتىگى – نارىق تاريفتەرىن ورناتۋ ەكەندىگىن باسا ايتتى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا، بىرقاتار ايماقتاردا سۋارمالى سۋ تاريفتەرى تومەن. بۇل شارۋالاردى سۋلاندىرۋ جۇيەسىن قالپىنا كەلتىرۋگە جانە سۋدى ۇنەمدەۋ بويىنشا قانداي دا ءبىر جۇمىستاردى جۇرگىزۋگە ىنتالاندىرمايدى. سۋ شارۋاشىلىعى نىساندارىنا جوندەۋ جۇرگىزۋگە كەتكەن شىعىندار ەسەبىنەن تاريفتەردى قالىپتاستىرۋ بۇل سالاعا حالىقارالىق قارجىلىق ينستيتۋتتاردىڭ زاەمدىق قارجى­لارىن جانە جەكە ينۆەس­تورلاردىڭ قارجىلارىن تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسى رەتتە تاريفتەردى ءوسىرۋ شارۋالاردىڭ سۋعا دەگەن شىعىندارىن ۇلعايتۋعا الىپ كەلمەيدى: قولدانۋ كولە­مى ەكى كەزەڭدە دە ازايادى، رەكون­سترۋك­تسيالانعان جۇيەلەردە مينيمالدى شىعىنسىز القاپقا دەيىن جەتكىزۋ، سونداي-اق، سۋارۋ كەزىندە ۇنەمدەۋ جۇيەسىن قولدانۋ. الدىن الا ەسەپ بويىنشا سۋدى تۇتىنۋ 3-4 ەسەگە دەيىن تومەندەيدى.

جەكە جاعدايلاردا، سۋعا دەگەن تاريف فەرمەرلەر ءۇشىن قىم­بات بولسا، مەملەكەتپەن سۋب­سيديالاۋ قاراستىرىلۋى ءمۇم­كىن. «اگروبيزنەس-2020» باع­دار­لاماسىنىڭ شەڭبەرىندە اۋىل شا­رۋاشىلىعى تاۋارىن ءوندىرۋ­شىلەر­دىڭ تامشىلاتىپ جانە جاڭ­بىرلاتىپ سۋارۋعا ارنالعان جاب­دىقتى ساتىپ الۋ شىعىنىنىڭ ءبىر بولىگىن وتەۋدى بولجايتىن ينۆەس­تيتسيالىق سۋب­سيديالاۋدى مەملەكەتتىك قول­داۋ شاراسى قاراستىرىلادى. مي­نيستر بۇل رەتتە مەليوراتيۆتىك تەحنيكالاردى ساتىپ العاندار مەن ءوز سۋ جەلىلەرىن قالپىنا كەلتىرگەندەر شىعىندارىنىڭ 50 پايىزى بيۋدجەتتەن قايتا­رىلاتىنىن العا تارتتى. مىسالى، ماقتا القاپتارىن تامشىلاتىپ سۋارۋ تەحنولوگيا­سىن ەندىرۋ 3-4 جىلدا ءوزىن ءوزى اق­تايدى ەكەن. ال ءبىر گەكتار جەرگە 4-5 مىڭ اقش دوللارى قا­جەت بولسا، وعان شارۋانىڭ كۇشى جەتپەيدى. سوندىقتان شارۋا بيۋدجەتتەن قارجى الىپ، ونى العاش­قى ينۆەستيتسيالىق سالىم رەتىن­دە بانككە اپارىپ جانە وعان «قاز­اگروقارجى» كومپانيا­سىن جۇ­مىلدىرا وتىرىپ، جاڭا تە­ح­­­نو­لوگيا­نى ەندىرۋىنە بولادى. ودان بيۋدجەتكە سالىق رەتىندە ءتۇ­سىم تۇسە­دى جانە جۇمىس ورىندارى اشىلادى.

ا.مامىتبەكوۆ بۇل رەتتە جەكەلەگەن وبلىستاردا سۋارما­لى جەرلەر اۋقىمى كۇرت قىسقار­عان­دىعىمەن دە بولىسە كەتتى. ماسەلەن، اقمولا وبلىسىندا بۇل كورسەتكىش 95 پايىزدى، قوستاناي وبلىسىندا 80 پايىزدى، شىعىس قازاقستان وبلىسىندا 60 پايىزدى قۇراپ وتىر. سۋارمالى جەرلەر وڭتۇستىك وبلىستاردا ساقتالعانىمەن، مۇندا دا قىسقارۋ بارشىلىق. مىسالى، الماتى وبلىسىندا سۋارمالى جەرلەر 11 پايىزعا، جامبىل وبلىسىندا –32، قىزىلوردا وبلىسىندا – 23 جانە وڭتۇستىك قا­زاق­ستان وبلىسىندا 16،8 پايىزعا كە­مى­گەن. جالپى، ەلىمىزدەگى سۋ رە­سۋرس­­تارىنىڭ اۋماعى 100 تەكشە/شاقى­رىمنان استام سۋدى قۇراي­دى ەكەن. سونىڭ ىشىندە 56 پايىز­عا جۋىعى نەمەسە 56،6 تەكشە/شاقىرىمى ءوز اۋماعىمىزدا قا­لىپتاساتىن بولسا، قالعان 44 پايىزى تىس جەرلەردەن كەلەدى. بارلىق سۋدىڭ پايدالانۋعا قالاتىنى – 42 پايىز (نەمەسە 42،6 تەكشە/شاقىرىم). وسىعان وراي، جىل سايىن ەلدەگى سۋدىڭ جاع­دا­يى­نا، سۋ نىساندارىنىڭ سا­ني­تار­لىق جاعدايىنا قاراي ونى تۇ­­تىنۋ ءليميتى بەلگىلەنىپ كە­لە­دى. ءما­­سەلەن، ەكونوميكا سالا­­­لا­رىن­دا­­­عى سۋدى پايدالانۋ بو­يىن­شا لي­­­ميت 2012 جىلى 26،7 تەكشە/شا­قى­رىمدى قۇرادى. مۇ­نىڭ 18،4 تەكشە/شاقىرىمى ءىس ءجۇزىن­دە پاي­دا­لانىلدى. ال سۋدى پايدا­لانۋ­دىڭ باسىم بولىگى نەمەسە اتال­­عان كورسەتكىشتىڭ 60 پايىزى اۋىل شا­رۋاشىلىعى سالاسىندا تۇتى­نىلادى.

ءماجىلىستىڭ اگرارلىق ماسە­لەلەر كوميتەتىنىڭ توراعاسى رومين ءمادينوۆ جاساعان قوسىمشا بايانداماسىندا جەر يەلەرىنىڭ جەردى پايدالانۋداعى جاۋاپكەرشىلىگى زاڭمەن ناقتى رەتتەلمەگەندىگىنە ەرەكشە نازار اۋدارتتى. دەپۋ­تات تولەگەن يبراەۆتىڭ سۇر­ا­عى­نا وراي بەرگەن جاۋابىندا مي­نيستر سۋارمالى جەرلەرگە باقىلاۋ مەن مونيتورينگ دۇرىس جۇرگىزىلمەگەندىگىن مويىندادى. ونىڭ ايتۋىنشا، وسىدان 3-4 جىل بۇرىن جەر كودەكسىنە وزگەرىستەر ەنگىزىلگەن كەزدە جەر يەسى نەمەسە جالعا الۋشى ونى پايدالانباسا، وندا الىپ قويۋ نورماسى قاراستىرىلعانىمەن، ارتىنشا الىنىپ تاستالىپتى.

ەلدىڭ ستراتەگيالىق دامۋى مەن ونىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنىڭ اۋقىمدى مىندەتتەرىن جۇزەگە اسى­رۋ ماقساتىندا قويىلعان دەپۋ­­تاتتاردىڭ كوپتەگەن سۇراق­تارىنا جان-جاقتى جاۋاپ بەرىلدى. جانە دە ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ۇكى­­­مەتكە ناقتى ۇسىنىستار جاساپ، ونىڭ ورىندالۋى قاجەتتىگىن نەگىزدەدى.

اسقار تۇراپباي ۇلى،

«ەگەمەن قازاقستان».

سوڭعى جاڭالىقتار

اقتاۋدا شارشى الاڭعا كىمدەر شىعادى؟

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 14:52

اتىراۋدا ەپيدجاعداي ءالى دە كۇردەلى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 13:50

تۇركىستاندا ۇشەم دۇنيەگە كەلدى

ايماقتار • بۇگىن، 12:50

ەرتەڭ ۇكىمەت وتىرىسى وتەدى

ۇكىمەت • بۇگىن، 11:31

ۇقساس جاڭالىقتار