05 قاراشا، 2013

ۇيا بۇزبايدى دەگەن قازاق ۇرپاعىنىڭ جيھادشىلدىعىنا جۇرەك سىزدايدى

178 رەت كورسەتىلدى

حاندى دا، قارانى دا اقىلىمەن توقتاتا بىلگەن بۇقار جىراۋ بابامىز «تىلەك» دەگەن جىرىندا «ءبىرىنشى تىلەك تىلەڭىز: ءبىر اللاعا جازباسقا. ەكىنشى تىلەك تىلەڭىز: ءازازىل، پاسىق، زالىمنىڭ تىلىنە ەرىپ، ازباسقا»، دەپ ەدى. وسى ەكىنشى تىلەكتى قۇلاققا ىلمەگەن، اقشا ءۇشىن اقىلدان اداسقان 150 قازاق حالقىمىزدىڭ «ب ۇلىنگەننەن بۇلدىرگى الما» دەگەنىنە قاراماي، ازعىنداردىڭ تىلىنە ەرىپ، وڭباي جاتقان سيريادان ءبىر-اق شىعىپ وتىر. ۇلكەندەردى بىلاي قويعاندا، 30-عا تاياۋ بەيكۇنا ۇل مەن قىزدىڭ سولاردىڭ قاتارىندا تۇرۋى جۇرەكتى سىزداتادى-اق. ولار «اللامەن كەزدەسۋگە اسىقپىز»، دەيدى. بۇل – ءازازىلدىڭ ءسوزى.

 

حاندى دا، قارانى دا اقىلىمەن توقتاتا بىلگەن بۇقار جىراۋ بابامىز «تىلەك» دەگەن جىرىندا «ءبىرىنشى تىلەك تىلەڭىز: ءبىر اللاعا جازباسقا. ەكىنشى تىلەك تىلەڭىز: ءازازىل، پاسىق، زالىمنىڭ تىلىنە ەرىپ، ازباسقا»، دەپ ەدى. وسى ەكىنشى تىلەكتى قۇلاققا ىلمەگەن، اقشا ءۇشىن اقىلدان اداسقان 150 قازاق حالقىمىزدىڭ «ب ۇلىنگەننەن بۇلدىرگى الما» دەگەنىنە قاراماي، ازعىنداردىڭ تىلىنە ەرىپ، وڭباي جاتقان سيريادان ءبىر-اق شىعىپ وتىر. ۇلكەندەردى بىلاي قويعاندا، 30-عا تاياۋ بەيكۇنا ۇل مەن قىزدىڭ سولاردىڭ قاتارىندا تۇرۋى جۇرەكتى سىزداتادى-اق. ولار «اللامەن كەزدەسۋگە اسىقپىز»، دەيدى. بۇل – ءازازىلدىڭ ءسوزى.

تەلەديداردىڭ كورسەتۋىندە قارعاداي قىزدار قارا كيىممەن تۇمشالانىپ، كوزدەرى جىلتىراپ تۇرسا، ەر بالالار جاتتىعىپ جاتىر. جىميىپ ءبىر اراب تۇر. ءبىر ۇل بالا «مىنا زامان وزگەردى، اتتاناتىن كەز كەلدى، جۇرەكتەردە يمان وياندى، نايزا قانعا بويالدى، بىزدەر شىقتىق مىنەكي، ماقسات ەتىپ ارماندى»، دەيدى. نە دەگەن قاسىرەتتى ءسوز. بۇل ءسوزدىڭ بەيكۇنا بالانىڭ جۇرەگىن جارىپ شىقپاعانى انىق. ۇيرەتۋشىلەر، كۇيرەتۋشىلەر ايتقىزىپ وتىر. اتتارىن وزگەرتىپ، «قازاقي» دەپ الىپتى.

سول ازاماتتاردى تەلەديداردان كورسەت­كەننەن كەيىن اقمولا وبلىسىنان «جيھادقا» كەتكەن ا.جانسەڭگىروۆتىڭ اناسىنىڭ كوز جاسى التى تارام بولىپ، «ءسابيدىڭ نە كىناسى بار؟» ەدى دەپ زار ەڭىرەيدى. كەزىندە كورنەكتى عالىم مىرزاتاي جولداسبەكوۆ «ءدىن – ۇستاي الساڭ قاسيەتىڭ، ۇستاي الماساڭ قاسىرەتىڭ»، دەپ ەدى. مىناۋ سول قاسىرەتتىڭ كورىنىسى دەسەك، قاتەلەسپەيمىز. وسىنداي كۇيگە قالاي تۇستىك دەگەن وي مازالايدى. بۇل سالعىرتتىعىمىزدان بولسا كەرەك. زومبيگە اۋىسىپ بارا جاتقان ۇرپاقتىڭ تاعدىرى وسىلايشا تراگەدياعا اينالىپ، قيانات جالعاسا بەرسە، ۇلتتىڭ كەلەشەگىنە قاۋىپتى. مۇنى جۇرت بولىپ قولعا الماسا، ۇلت ۇرپاعى قور بولا بەرۋى كادىك.

سوناۋ زاماندارى ۇلتتى ادال ءسۇيۋ ءجونىن­دە جۇسىپبەك ايماۋىتوۆ: «ۇلتشىل جۇرت – جاپونيا. ولاردىڭ بالاسى جاسىنان ۇلتىم دەپ وسەدى. ەسەيگەن سوڭ بار ءبىلىمىن ءوز جۇرتىنىڭ كۇشەيۋىنە جۇمسايدى»، دەگەن ەدى. ال قازاقتى قايتسەم تۇزەيمىن دەپ اششى ءتىل، ۋلى سيامەن وسيەت قالدىرعان اباي كۇيىنگەن ءبىر تۇسىندا: «ءوزى ەر جەتىپ، اتا-اناسىن تۇزاقتان قۇتقارارلىق بالا قازاقتان تۋا ما ەكەن؟.. ونداي بالانى سەندەي اكە، سەنىڭ ەلىڭدەي ەل اسىراپ وسىرەر مە ەكەن؟..» دەگەن بولاتىن. بۇل – ەلدىكتىڭ الدىنداعى ءسوز. ەندى، مىنە، تاۋەلسىزدىگىمىزدى الىپ، اتا-بابانىڭ ارمانى ورىندالىپ، ەلباسىمىز جۇرتىن جۇمىلدىرىپ وتىرعاندا، مىنانداي سۇرقيالىق ويىڭدى ويرانداپ، ساناڭدى سارسىتادى.

جات جەردىڭ توپىراعىندا جيھادشىلدىق جاسايمىز دەپ شالىس باسىپ جۇرگەن ۇلكەندەردى قويىپ، ايتقاننىڭ اۋزىنا قاراپ جۇرگەن بەيكۇنا ۇل مەن قىز ەرتەڭ اتامەكەن، اتا-بابا، دوس-باۋىر دەمەي، جاتىرعا شابار جات قىلىق كورسەتپەيدى دەگەنگە كىم كەپىل بولار ەكەن؟ اكادەميك راح­مان­قۇل بەردىباي ايتاتىن «كوزقامان»، ءابىش كە­كىلباي ۇلى شىعارماسىنا ارقاۋ ەتكەن «ماڭگۇرت» وسىنداي ۇلت قانىنان ايىرىلعان سۇلباسى بار، سۇرقى جوق توپتان شىعادى ەمەس پە؟ ۇرپاعى وسىنداي قاسىرەتكە ۇرىنعاندار ءۇشىن بۇل، ارينە، اۋىر. ال وتباسى امانداردىڭ: «ورتەنىپ جاتقان وزگەنىڭ ءۇيى، ءوز ءۇيىم امان»، دەي سالۋى – ۇلت ءۇشىن اپات. دانىشپان اباي وسىندايدا ايتقان عوي، وزىمشىلدىكتىڭ وكىندىرمەي قويمايتىنىن.

مۇنداي وسپادارلىق وسى 150 قازاقپەن بىتسە، قانە؟ بىراق، ولاردىڭ «ءىزباسارلارى» جوق دەپ كىم ايتا الادى؟ ەندەشە، «اۋرۋىن جاسىرعاننىڭ ولەتىنىن»، جاۋىردى جابا توقىعاننىڭ ءىرىپ-شىرىمەي قويمايتىنىن ەسكەرىپ، دىندەگى وسىنداي ويراننىڭ الدىن بۇگىن الىپ، بۇگىن تامىرىنا بالتا شاپپاساق، ەرتەڭ كەش بولارى انىق.

اللا حالقىمىزعا اياماي جەر بەرگەنمەن، ۇلتىمىزدىڭ قانات جايۋىنا مۇمكىندىكتى كەم ەتىپتى. زار زاماندار زاپىران قۇستىرىپ، ميلليونداعان قانداستارىمىزدى جەر جاستاندىرسا، بۇگىنگى وركەنيەتكە بەت بۇرعان داۋىردە ءجۇز مىڭداعان ۇل مەن قىز «ابورتقا» جۇتىلىپ كەتىپ جاتىر. ەلباسىمىز حالقىمىز سانىن تاياۋ جىلدارى 20 ميلليونعا جەتكىزۋ قاجەتتىگى جونىندە ايتىپ ەدى. بۇل وسىلاي كەتە بەرسەك، ورىندالا ما، ورىندالماي ما؟ مەملەكەت باس­شى­سىنىڭ جۇكتەمەسىن جۇرە تىڭداپ، جەل ءسوز­بەن جەلە جورتىپ وتە شىعامىز دەۋ ءتۇپتىڭ تۇبىندە وپىندىرماي قويمايدى. مۇنداي اۋىر جۇكتى «ءار قازاق – مەنىڭ جالعىزىم» (س.اداي) دەگەن ۇلت ۇلى سەزىنبەسە، الاش ارىسى ءاليحان بوكەيحانوۆتاي: «حان بالاسىنىڭ قازاقتا قاقىسى بار ەدى، قازاققا قىزمەت ەتپەي قويمايمىن!» دەپ اردى اقشا جەڭگەن زاماندا نامىسىن قامشىلاپ، نارداي قاسقايىپ تۇرىپ حالقىنا قىزمەت ەتپەسە، تاۋەلسىزدىك تاعدىرى قالاي بولادى؟ پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن قالاي ىسكە اسىرا الامىز؟ وسى كۇندى اڭساپ كەتكەن ميل­ليون­داردىڭ ءۇمىت-سەنىمىن اقتادىق دەپ ەرتەڭ ايتا الامىز با؟ ەندەشە، ەل بولعان تۇستاعى ۇر­پاقتىڭ بۇگىنگى تاعدىرى، كەمەل-كەلەشەگى ارقاي­سى­مىزدىڭ موينىمىزداعى بەسباتپان جۇك ەكەنىن ويلى قازاق، دۇنيەسى تۇگەل قازاق ويلاۋى كەرەك.

ەل ىشىنە كىرگەن الالىقتان وڭعان جۇرت جەر بەتىندە جوق. سونى ەرتە تۇسىنگەن اتام قازاق اتامزاماندا «التاۋ الا بولسا، اۋىزداعى كەتەدى، تورتەۋ تۇگەل بولسا، توبەدەگى كەلەدى» دەگەن. جارتىكەش تەڭدىكتى مىسە تۇتقان مىرجاقىپ دۋلاتوۆ: «ازاتتىق تاڭى اتتى. تىلەككە قۇداي جەتكىزدى، كۇنى كەشە قۇل ەدىك، ەندى، مىنە، تەڭەلدىك. قام كوڭىلدە قاياۋدان ارمان قالعان جوق. ۇل، قىز دەمەي، بالانى وقىت، قازاق!»، دەپ ەدى. ءبۇتىن تەڭدىككە قول جەتكەندە ۇرپاقتىڭ ازعىنداۋىنا جول بەرسەك، وندا الدىڭعى تولقىننىڭ كىناسى مەن كۇناسى ەشقاشان اقتالۋعا دا، اقتاپ الۋعا دا كەلە قويماس.

سۇلەيمەن مامەت،

«ەگەمەن قازاقستان».

سوڭعى جاڭالىقتار

اقتاۋدا شارشى الاڭعا كىمدەر شىعادى؟

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 14:52

اتىراۋدا ەپيدجاعداي ءالى دە كۇردەلى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 13:50

تۇركىستاندا ۇشەم دۇنيەگە كەلدى

ايماقتار • بۇگىن، 12:50

ەرتەڭ ۇكىمەت وتىرىسى وتەدى

ۇكىمەت • بۇگىن، 11:31

ۇقساس جاڭالىقتار