بۇگىندە ەلىمىز بولىپ ابىلاي حاننىڭ 300 جىلدىعىن دۇركىرەتىپ تويلاپ, حان ابىلايدىڭ ارمانىنا بۇگىنگى قازاقستان قول جەتكىزگەندىگىن ايتىپ, بورىكتى كوككە لاقتىرىپ ۇلان-اسىر توي جاساپ, ەلدىگىمىزدى ناسيحاتتاپ جاتىرمىز. ءدال وسى جىلى تاۋەلسىز ەلىمىزدەگى ابىلاي حان اتىنداعى قازاق حالىقارالىق قاتىناستار جانە الەم تىلدەرى ۋنيۆەرسيتەتى دە ءوزىنىڭ مەرەيتويىن اتاپ ءوتىپ, الەمگە قازاق ەلىنىڭ تاعى ءبىر دارالىق, دانالىق ەرەكشەلىگىن, ارتىقشىلىعىن دارىپتەگەن ەدى.
بۇگىندە ەلىمىز بولىپ ابىلاي حاننىڭ 300 جىلدىعىن دۇركىرەتىپ تويلاپ, حان ابىلايدىڭ ارمانىنا بۇگىنگى قازاقستان قول جەتكىزگەندىگىن ايتىپ, بورىكتى كوككە لاقتىرىپ ۇلان-اسىر توي جاساپ, ەلدىگىمىزدى ناسيحاتتاپ جاتىرمىز. ءدال وسى جىلى تاۋەلسىز ەلىمىزدەگى ابىلاي حان اتىنداعى قازاق حالىقارالىق قاتىناستار جانە الەم تىلدەرى ۋنيۆەرسيتەتى دە ءوزىنىڭ مەرەيتويىن اتاپ ءوتىپ, الەمگە قازاق ەلىنىڭ تاعى ءبىر دارالىق, دانالىق ەرەكشەلىگىن, ارتىقشىلىعىن دارىپتەگەن ەدى. «توي تويعا ۇلاسسىن!» دەيدى حالىق دانالىعى. ەندەشە, بۇل سايكەستىك تە تەگىننەن-تەگىن بولماسا كەرەك. ايبارلى حانىمىزدىڭ اتىن يەلەنىپ وتىرعان قازحق جانە ءاتۋ – يننوۆاتسيالىق ۇلگىدەگى حالىقارالىق–اداپتيۆتى ۋنيۆەرسيتەت مارتەبەسىن يەلەنىپ, جان-جاقتى دامىپ, جاڭارىپ وتىرعان ءبىلىم جانە عىلىم ورداسى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ «ابىلاي اڭساعان ازاتتىق» اتتى ماقالاسىندا اتاعانداي, «ايبارلى ابىلاي اڭساعان اسقاق ارمانعا, ۇلى مۇراتقا بۇگىنگى ۇرپاق جەتتى». ەلىمىزدى الەمگە تانىتاتىن قوزعاۋشى فاكتورلاردىڭ قاتارىندا ءبىلىم, عىلىم ەرەكشە ماڭىزعا يە ەكەنى داۋسىز. ولاي بولسا, بۇگىندە ابىلاي حان اتىنداعى قازحق جانە ءاتۋ بابالار ارمانىن, دانالار ۇلاعاتىن ۇرپاققا جالعاپ وتىرعان قارا شاڭىراق.
جاڭارعان قازاقستاندا بابالار اڭساعان ۇلى ارمانداردى دامىتىپ وتىرعان ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ايقىن ماقسات, جۇيەلى جۇمىس اتقارۋى باسشىعا تىكەلەي بايلانىستى بولماعى بەلگىلى. وسى ورايدا, جەتپىس جىلدان استام عۇمىرى بار تاريحي ءبىلىم ورداسىنىڭ ابىرويعا كەنەلۋىندە ۇستاز, عيبراتتى عالىم, تاجىريبەلى باسشى, تالانتتى ۇيىمداستىرۋشى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, قر ۇعا-نىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى, جوعارى وقۋ ورىندارى اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, ابىلاي حان اتىنداعى قازحق جانە ءاتۋ رەكتورى ءساليما ساعيقىزى قۇنانباەۆانىڭ ەڭبەگى وراسان زور. جالپى, قازىر قوعامدا جاستار اراسىندا بىردەن باسشىلىققا, جوعارى مانساپقا ۇمتىلاتىن كورىنىس جيىلەپ كەتكەندىگىن ايتامىز. ال ەل زيالىلارى ەليتاعا قادام باسۋ ءۇشىن ءار مانساپتىڭ بۇگە-شىگەسىنە دەيىن مەڭگەرىپ, قاراپايىم جۇمىستان لاۋازىمدى قىزمەتكە دەيىنگى ارالىقتى ءجۇرىپ وتكەن قىزمەتكەردەن ناعىز ساپالى مامان قالىپتاساتىنىن ءجيى كوتەرىپ ءجۇر. عىلىم جولى دا سولاي, وڭاي اشىلا سالاتىن قاقپا ەمەس. عىلىمنىڭ ۇلى قورعانىنا ەنۋ – سوقتىقپالى, سوقپاقسىز جولدارمەن ءجۇرۋدى, توزىمدىلىك پەن تاباندىلىقتى قاجەت ەتەدى. ءدال وسى ورايدا جاس عالىمدارىمىز بەن ماماندارىمىزعا ءساليما قۇنانباەۆانىڭ ەڭبەك جولى ونەگەگە تولى. ول ءتول ۋنيۆەرسيتەتىنە ستۋدەنت بولىپ ەنىپ, كۇردەلى كەزەڭدەردى ءبىلىمدى دە بىلگىرلىگىمەن باعىندىرىپ رەكتورلىق قىزمەتكە جەتتى. قازاقستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى الەمنىڭ ماماندارىمەن يىق تىرەستىرە الاتىن قابىلەتكە زور ەكەندىگىن بايقاتتى. قازاق جاستارىنىڭ شەت تىلدەرىن مەڭگەرۋ قابىلەتىن, ديپلوماتيالىق بەيىمدىلىگىن, ساياسي ساۋاتتىلىعىن دا حالىقارالىق دارەجەدە مويىنداتۋدا قازحق جانە ءاتۋ ءبىلىم جۇيەسى زور ماڭىزعا يە. ەلباسى «ءۇش تۇعىرلى ءتىل» باعدارلاماسىن نازارعا الىپ, جاستارىمىزدىڭ ءتىل مەڭگەرۋ ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋدى قولعا الىپ وتىرعان تۇستا, بۇل ۋنيۆەرسيتەت مەملەكەت ۇدەسىنە كادرلار دايىنداۋ ماسەلەسىن اتقارىپ وتىر. وعان مىسال, بۇل ءبىلىم وشاعىنىڭ ستۋدەنتتەردى الەمنىڭ 14 ءتىلى بويىنشا مامانداندىرىپ وتىرۋىندا. ءساليما ساعيقىزىنىڭ ءوزى قازاق-ورىس-اعىلشىن تىلىنەن ساۋاتتى ءارى جۇيرىك. شەتەلدىك ارىپتەستەرىمەن قازاقستان عالىمىنىڭ ورتاق ءتىل تابىسىپ, وتاندىق عىلىمىمىزدى ءدارىپتەۋىنە دە بۇل زور مۇمكىندىك بولىپ وتىر. ابىلاي حان اتىنداعى قازحق جانە ءاتۋ-ءدىڭ 14 بەدەلدى حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ مۇشەسى بولۋى – قازاقستاندىق عىلىم مەكتەبىنە زور بەدەل. بۇل دەگەنىمىز, قازاقستان جوعارى وقۋ ورىندارى وقىتۋشى-پروفەسسورلارى مەن شەتەلدىك پروفەسسورلاردىڭ ساناسۋىن بايقاتىپ وتىر. سونىمەن بىرگە, ابىلاي حان اتىنداعى قازحق جانە ءاتۋ حالىقارالىق بەدەلىن شەتەلدىك كورنەكتى عالىمداردىڭ, قوعامدىق جانە مەملەكەتتىك قايراتكەرلەردىڭ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قۇرمەتتى مۇشەسى, دوكتورى, پروفەسسورى اتانۋىنان بايقاۋعا بولادى. بۇل ۋنيۆەرسيتەتتى تامامداعان 100 مىڭنان استام جوعارى بىلىكتى مامان قاتارىندا – تانىمال ساياساتكەرلەر, عىلىمي قىزمەتكەرلەر, جەتەكشىلەر بار. قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ العاشقى جىلدارىندا ءبىزدىڭ تۇلەكتەرىمىزدىڭ – 600-دەن استام مامان – تىركەلگەن شەتەلدىك 1-22 دارەجەلى ەلشىلىكتەردىڭ وكىلەتتى وكىلدەرىنىڭ كورپۋسىن قۇراعانى دا زور ماقتانىش.
ءبىلىم سالاسىنداعى ۇلەستەرى ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەت: 2003 جىلى «LITTERIS ەت ARTIBUS» اۆستريالىق قۇرمەت كرەستىمەن; 2006 جىلى ەۋروپالىق ينتەگراتسيانى دامىتۋعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن «The United ەurورە» حالىقارالىق ناگراداسىمەن; 2005 جىلى «ەۋروپالىق ساپا» (European Quality) حالىقارالىق ناگراداسىمەن; 2006 جىلى – زاماناۋي قوعامنىڭ ينتەللەكتۋالدى دامۋىنا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن حالىقارالىق «سوكرات» (Socrat’s Award) مەدالى سياقتى بىرنەشە ناگرادالارمەن ماراپاتتالعان. بۇل قازاق عىلىمىنا بەرىلگەن ۇلكەن باعا. ەندەشە, قازحق جانە ءاتۋ ءالى دە تالاي مەرەيتويىن اتاپ وتەتىندىگىنە سەنىم زور, ال ەڭ باستىسى – قىزمەتتىڭ كەز كەلگەن سالاسىندا سۇرانىسقا يە ماماندار دايارلايتىندىعىنا زور نەگىز بار. قاراپ وتىرساڭىز, ۋنيۆەرسيتەت مەملەكەت ساياساتىن تولىق ءتۇسىنىپ, ەلىمىزدىڭ دامىعان مەملەكەتتەر قاتارىنان كورىنۋىندە نەندەي ۇستانىمدارىمەن بوي كورسەتۋى كەرەك دەگەن ساۋالعا ناقتى باعىت-باعدارى ايقىن. بۇل – باسشىلىقتىڭ ۇجىم اراسىندا قولايلى قىزمەت جاعدايىن جاساپ, عىلىم, ءبىلىم جانە تاربيەنى بىرىكتىرۋدە ناقتى تالاپ قويا بىلۋىمەن ەرەكشەلەنەتىن قۇبىلىس.
جالپى, ايەل ادامنىڭ باسشىلىقتا مۇقالماي ءجۇرۋى – قازاق قىزدارىنىڭ قايراتكەرلىگىن ءارى مەملەكەتىمىزدىڭ ايەل ازاماتتارىنا دەگەن ۇلكەن قولداۋىن اڭعارتسا كەرەك. س.قۇنانباەۆا عىلىمي-ۇستازدىق, اكىمشىلىك, قوعامدىق جۇمىستارمەن قاتار تاربيە جۇمىستارىن دا نازاردان ءبىر شىعارعان ەمەس. ونىڭ بىرنەشە جىلداردان بەرى الماتى قالاسى اكىمدىگى جانىنداعى انا مەن بالانى قورعاۋ كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى قىزمەتىن اتقارۋى – تەك ۇلاعاتتى ۇستازعا عانا جاراسار قۇندى ەڭبەك. سەبەبى, ەل بولاشاعىندا انا مەن بالانى قورعاۋ باسىم ماڭىزدىلىققا يە. ءدال وسى تۇستا ءساليما ساعيقىزىنىڭ ۇستازعا ءتان ۇلاعاتتى ۇستانىمىن, امبەباپ قابىلەت-قارىمىن, شەبەر ۇيىمداستىرۋشىلىعىن, حان ابىلايدىڭ اتىن يەلەنىپ وتىرعان قارا شاڭىراقتىڭ بەرەكەسىن كەلتىرىپ وتىرعان مەيىرىمدىلىگى مەن تالاپشىلدىعىن قاتار اتاپ ماقتانۋعا بولاتىنداي. ۇلى تۇلعا ەسىمىن يەلەنگەن قاسيەتتى ورداعا تەك ەڭبەكسۇيگىش, كۇش-قايراتى مول, تاجىريبەلى, ۇتىمدى شەشىم قابىلداپ, ءتيىمدى قىزمەت اتقاراتىن جانە قوعام سۇرانىسىنا قانداي ماماندار قاجەتتىلىگىن تولىق مەڭگەرىپ, تۇسىنگەن ادام عانا باسشىلىق ەتە الماق. سونىمەن بىرگە, جارتى عاسىرعا جۋىق ءوزى ءبىلىم العان ءتول ۋنيۆەرسيتەتىندە تابان اۋدارماي قىزمەت ەتۋ – ءبىلىم ورداسىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتى ءارى زور جاۋاپكەرشىلىكتى اڭعارتىپ تۇرعانى ءمالىم. جالپى, ۇلت تاربيەسى نەمەسە ساپالى ۇلت, ينتەللەكتۋالدى ۇرپاق تاربيەلەۋ ءۇشىن ءبىلىم وردالارى, سونىڭ ىشىندە جوعارى وقۋ وردالارى – تاربيە مەكتەبى. ال ەل بولاشاعى جاستار قولىندا دەسەك, سول جاستاردىڭ بويىنا اسىل قاسيەتتى سىڭىرۋدە, ەلىن ءسۇيۋدى, ادال قىزمەت ەتۋدى, ەلى ءۇشىن ەڭبەك ەتۋدى ۇيرەتۋ – باسشىعا ۇلكەن سىن. كوشباسشىلىققا ۇمتىلعان ءار جاس باسشىلاردى وزىنە ۇلگى تۇتاتىنىن ەسكەرىپ, جاستارعا ۇلگى بولارلىقتاي ءىز قالىپتاستىرۋ بۇل ۇستاز ءۇشىن, ءتاجىريبەلى باسشى ءۇشىن, ونەگەلى پەداگوگ ءۇشىن, شەبەر كوشباسشى ءۇشىن – ۇلكەن باقىت. ال ابىلاي حان اتىنداعى قازاق حالىقارالىق قاتىناستار جانە الەم تىلدەرى ۋنيۆەرسيتەتىن باسقارا وتىرىپ, ەڭبەك ناتيجەسىن ەل يگىلىگىنە جۇمساۋدى دىتتەپ, ساۋاتتى حالىقارالىق دارەجەدەگى مامان دايارلاپ, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جارقىن بولۋىنا ۇلەس قوسىپ وتىرعان – ءساليما ساعيقىزى مەرەيتويىنا ۇلاعاتتى ۇستاز, بىلىكتى باسشى بولىپ جەتىپ وتىر. قازاق حالقى دا ەل مۇددەسىن ويلاعان مايتالماندارعا سۇيسىنگەندە «جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت نۇرى تاسىسىن» دەمەي مە, ەندەشە, مەرەيتوي يەسىنە جاقسىلىق, زور دەنساۋلىق تىلەي وتىرىپ, ەل ەرتەڭىنە اتقارار اعارتۋشىلىق جانە باسشىلىق قىزمەتىنە تابىس, ۇزاق عۇمىر تىلەيمىز.
ءمارياش جۇبانوۆا,
ابىلاي حان اتىنداعى حالىقارالىق قاتىناستار
جانە الەم تىلدەرى ۋنيۆەرسيتەتى
مەنەدجمەنت جانە حالىقارالىق
كوممۋنيكاتسيا فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى.
الماتى.
