سپورت • 08 قىركۇيەك، 2020

سيدنەي وليمپياداسىنا – 20 جىل!

249 رەت كورسەتىلدى

وسىدان ءدال 20 جىل بۇرىن اۋستراليانىڭ سيدنەي قالاسىندا XXVII جازعى وليمپيا ويىندارىنىڭ الاۋى تۇتانعان ەدى. 1 قازانعا دەيىن سوزىلعان ايتۋلى جارىستا 199 مەملەكەتتەن كەلگەن 10 651 ۇمىتكەر ونەر كورسەتىپ، سپورتتىڭ 28 ءتۇرى بويىنشا 300 جۇلدە جيىنتىعىن ساراپقا سالدى. بۇل – تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ورەندەرى قاتىسقان ەكىنشى جازعى عالامدىق دودا ەدى. سول بايراقتى باسەكەنى ءوز كوزدەرىمەن كورۋ باقىتى «Egemen Qazaqstannyń» ءتورت بىردەي تىلشىسىنە بۇيىرعان ەدى. سولاردىڭ قاتارىندا وسى ماقالانىڭ اۆتورى دا بولدى.

جاسىل قۇرلىقتاعى جارىس­تى تاماشالاعان قازاقستاندىق جان­كۇيەرلەردىڭ ءبىراز كۇن بويى كوڭىلدەرى جابىرقاۋلى بولدى. سەبەبى 12 تاۋلىك بويى قورجى­نى­مىزعا بىردە-ءبىر جۇلدە تۇسكەن جوق. ماقتاۋلى سپورتشىلا­رىمىزدىڭ دەنى قالىڭ توپتىڭ اراسىندا قالىپ قويدى. ولاردىڭ اراسىندا ترياتلونشى دميتري گااگ، نىسانا كوزدەۋشى ۆلاديمير ۆوحميانين مەن ولگا دوۆگۋن، ستەند اتۋشى سەرگەي ياكشين، اۋىر اتلەتتەر اناتولي حراپاتىي مەن سەرگەي فيليمونوۆ جانە تاتيانا حروموۆا، گيمناسشى سەرگەي فە­دور­چەنكو، سىرىقپەن سەكىرۋشى يگور پوتاپوۆيچ جانە تاعى باسقا تالاي دۇرمەكتى كورگەن دۇلدۇلدەر بار. ول از دەسەڭىز، قۇرامىندا يۋري مەلنيچەنكو، محكيتار ما­نۋكيان، باقتيار بايسەيىتوۆ سىن­­دى وليمپيادا جانە الەم چەم­پيوندارى بار گرەك-ريم كۇرەسى شە­بەرلەرى جالقى جۇلدەگە دە يەلىك ەتە الماي، ءوز جانكۇيەرلەرىن جەرگە قاراتتى. دزيۋدوشىلاردىڭ بار­لىعى دا تەگىستەي ۇتىلىپ، كوڭى­لىمىزدى ودان سايىن قۇلازىتتى. را­سىندا دا، جوعارىدا ەسىمدەرى اتالعان ساڭلاقتاردىڭ سيدنەيگە جۇلدە الاتىنىنا كۇماندانعاندار كەمدە-كەم ەدى. بىراق ولار وزا شابا المادى.

جارىستىڭ 13-ءشى كۇنى مەدال­دىڭ سىڭعىرىن ەستىدىك-اۋ، ايتەۋىر. ءبىر ەمەس، ەكى رەت. العاشىندا الەك­­­ساندر ۆينوكۋروۆتىڭ كۇمىس مە­­دالدى يەلەنگەنى جايىندا قۇ­لاعدار بولدىق. 239 شاقىرىمعا سوزىلعان توپتىق جارىستا ول نەمىس ۆەلوشاباندوزى يان ءۋلريحتى عانا العا جىبەردى. ارادا بىرەر ساعات وتكەن سوڭ ولگا شيشيگينانىڭ شاشاسىنا شاڭ جۇقتىرماعانىن ەستىپ، ودان ءارى شاتتاندىق. 100 مەتر­گە كەدەرگىلەر ارقىلى جۇگىرگەن الماتىلىق ارۋدىڭ بۇل جەڭىسىن جانكۇيەرلەر ەرلىكپەن پارا-پار دەپ باعالادى. وزگەلەردى ايتپاعاندا، مايتالمان مامانداردىڭ وزدەرى «امەريكا مەن افريكانىڭ جەلمەن جارىسقان جەلاياقتارى تۇرعاندا، قازاقستاندىق جەڭىل اتلەتتىڭ جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلۋى نەعايبىل»، دەپ جورامالدادى. بىراق ولگا وزىنە سەنىمدى بولدى. سول سەنىم كوزدەگەن مۇراتىنا جەتكىزدى. اۋس­تراليادا شيشيگينا ءوزىنىڭ اسقان شەبەرلىگىنىڭ ارقاسىندا التىننان القا تاقسا، نيگەريالىق گلوريا الوزي مەن امەريكالىق مەليسسا مورريسون سىندى ايگىلى سپورتشىلار كۇمىس پەن قولانى قاناعات تۇتتى. وسى ورايدا، سيدنەيدەگى دودانىڭ باستى ءفاۆوريتى گەيل ديۆەرستىڭ جار­تىلاي فينالدا جاراقات الىپ، جارىس جولىنان شىعىپ قال­عانىن ايتا كەتۋگە ءتيىسپىز. ايت­پەگەندە وليمپيادانىڭ ءۇش، الەم چەمپيوناتىنىڭ بەس دۇركىن جەڭىم­پازى اتانعان اقش سپورتشىسىمەن ۇزەڭگى قاعىستىرۋ ەشكىمگە دە وڭايعا سوقپايتىنى انىق ەدى.

ەركىن كۇرەس شەبەرلەرى سايىسىندا يسلام بايرامۋكوۆ ءوز جان­كۇيەرلەرىن قۋانتتى. بۇعان دەيىن قۇرلىقتىق جانە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى جارىستاردا جۇلدە الۋمەن شەكتەلىپ جۇرگەن وتانداسىمىز بۇل جولى ءوزىن تاماشا قىرىنان كورسەتتى. 97 كيلو سالماقتا بەلدەسكەن ول اقتىق سىنعا دەيىن ال­قىن­باي جەتىپ، فينالدا رەسەيلىك ساگيت مۇرتازاليەۆكە ەسە جىبەردى. ناتيجەسىندە يسلام كۇمىس مەدالدى موينىنا ءىلدى.

بوكسشىلار باسەكەسىندە قازاق­تىڭ گۇرزى جۇدىرىقتى جىگىتتەرى وزدەرىنىڭ مىقتىلىعىن مويىنداتتى. سيدنەيگە ساپار شەككەن جەتى بىلعارى قولعاپ شەبەرىنىڭ تورتەۋى جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. 20 جاستاعى بەكزات ساتتارحانوۆ 57 كيلو سالماق دارەجەسىندە دارا شىعىپ، وسى سپورت ءتۇرىن سەرىك ەتكەن قانداستارىمىزدىڭ اراسىندا تۇڭعىش وليمپيادا چەمپيونى رەتىندە ءوز ەسىمىن شەجىرەگە التىن ارىپتەرمەن جازدى. شيرەك فينالدا ونىڭ بارسەلونا وليمپياداسى مەن الەم چەمپيوناتىنىڭ ەكى دۇركىن قولا جۇلدەگەرى، ەۋروپانىڭ ءۇش دۇركىن چەمپيونى، تۇركيالىق راماز ءپاليانيدى جانە فينالدا 1999 جىلعى دۇنيەجۇزىلىك دودا­نىڭ جەڭىمپازى امەريكالىق ريكاردو حۋارەستى جەڭگەنىن جۇرت ءالى كۇنگە دەيىن جىر قىلىپ ايتىپ ءجۇر.

ارادا ءبىر-ەكى ساعات وتكەننەن كەيىن ەرماحان ىبىرايىموۆتىڭ جانقيارلىعىنا ەرەكشە ريزا بولدىق. 71 كيلو سالماقتا كۇش سى­ناسقان شويىن جۇدىرىقتى جىگىت باستاپقى باسەكەلەردە ەكى قار­سىلاسىن سۇلاتىپ سالسا، جارتىلاي فينالدا وليمپيادانىڭ ەكى دۇركىن قولا جۇلدەگەرى، ءتورت دۇركىن الەم چەمپيونى، كۋبالىق حۋان ەرناندەستىڭ وسال تۇسىن تاپتى. جارتىلاي فينالدا كەلە­شەكتە كاسىپقوي بوكستىڭ شوق­جۇلدىزىنا اينالعان اقش-تىڭ ءدۇلد ۇلى دجەرمەن تەيلوردى تىزە بۇك­تىردى. ونى دا ەرماحان ۇرىپ جىقتى. فينالدا اتلانتا وليمپياداسىندا ءۇشىنشى ورىنعا تابان تىرەپ، 1999 جىلعى الەمدىك دودادا قارسىلاس شاق كەلتىرمەگەن رۋمىنيالىق ماريان سيموندى سان سوقتىرعان ىبىرايىموۆ «ماڭگى توزباس» اتاققا قول جەتكىزدى.

بولات ءجۇمادىلوۆ پەن مۇح­تار­حان دىلدابەكوۆ كۇمىس مەدال يەلەندى. 51 كيلو سال­ماقتاعى بولات تاكتيكالىق تا، تەح­نيكا­لىق تا تۇرعىدان وتە ساۋاتتى ونەر كورسەتىپ، نەبىر ىعاي مەن سى­­­عايدى جولىنان ىعىستىردى. بىراق فينالدا تايلاندتىق ۆيجان پونليدكە ءالى جەتپەدى. وسى­لاي­شا، بولات قاتارىنان ەكىن­­شى مارتە وليمپيادانىڭ كۇ­­مىس جۇلدەگەرى اتاندى. اسا اۋىر سال­ماقتا جۇدىرىقتاسقان مۇح­­تار­حاننىڭ جولى شيرەك فينالدا كۋبا قابىلانى الەكسيس رۋبالكابامەن قيىسقاندا، ونىڭ باعى جاناتىنىنا كوپشىلىك اسا سەنىڭكىرەمەدى. بۇل قاۋىپ نەگىزسىز ەمەس ەدى. بويى 204 سانتيمەتر، سالماعى 130 كيلو شاماسىنداعى الىپقا قارسى تۇرۋ كىمگە بولسا دا وڭاي ەمەس قوي. ونىڭ ۇستىنە سونىڭ الدىندا عانا رۋ­بالكابا گەرمانيانىڭ وكىلى جەنگيز كوچتى ۇرىپ جىعىپ، اۋىر نوكاۋتقا جىبەرگەنى بار. ەسىنەن تانعان بوكسشىنى دارىگەرلەر زەمبىلگە جاتقىزىپ، سول جەردەن اۋرۋحاناعا الىپ كەتتى.

بىراق قازاقتىڭ قايسار ۇلى بوستاندىق ارالى وكىلىنەن ەش قايمىققان جوق. كەرىسىنشە، ونى اۋىر سوققىنىڭ استىنا الىپ، كۇمانسىز جەڭىسكە جەتتى. جار­تىلاي فينالدا وزبەك­ستان­دىق رۋستام سايدوۆتى سان سوقتىرعان مۇح­تارحان فينالدا ۇلى­بري­تانيانىڭ الىبى ودلي حار­ريسونعا جول بەردى.

ايتۋلى جارىسقا قاتىسقان قالعان بوكسشىلارىمىزدىڭ دا جە­ڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلۋىنە تاماشا مۇمكىندىكتەرى بولدى. ۇشەۋى دە شيرەك فينالعا دەيىن جەتتى. سول مەجەدە نۇرجان كارىمجانوۆ (60 كيلو) پەن دانيار مۇڭايتپاسوۆ (67 كيلو) ۋكراينا وكىلدەرىنەن ۇتىلدى. ولجاس ورازالينوۆ (81 كيلو) وزبەكستاننىڭ مىقتىسى سەرگەي ميحايلوۆقا ەسە جىبەردى.

ءسوز ورايى كەلگەندە، جاسىل قۇرلىقتاعى جارىستا دزيۋدو كۇرە­سىن سەرىك ەتكەن جەرلەستەرىمىز تەگىستەي ۇتىلىپ جاتقاندا، قان­دا­سىمىز ايدىن سماعۇلوۆتىڭ قولا مەدالدى قانجىعاسىنا بايلاعانىن ايتا كەتۋگە ءتيىسپىز. بىراق بۇل جۇلدە قازاقتىڭ ەمەس، قىرعىزداردىڭ ەنشىسىنە جازىلدى. سەبەبى ءبىزدىڭ ەلدىڭ باپكەرلەرى اسا جەڭىل سالماقتا بەلدەسىپ جۇرگەن سماعۇلوۆتى ءدۇبىرلى دودا قارساڭىندا ۇلتتىق كوماندا ساپىنا قوسپادى. سودان ول ويلانا-تولعانا كەلە، ءتورت جىلدا ءبىر رەت قانا كەلەتىن مۇمكىندىكتى قالت جىبەرمەيىن دەپ، قىرعىزستاننىڭ تۋى استىندا ونەر كورسەتۋگە بەل بۋدى. ناتيجەسىندە ايدىن اۋس­تراليادا اتوي سالىپ، ۇزدىكتەر قاتارىنا قوسىلدى.

مىنە، سيدنەي وليمپياداسى وسىنداي اسەرلى وقيعالارىمەن قازاقستاندىق جانكۇيەرلەردىڭ جادىندا ساقتالىپ قالدى. 3 ال­تىن جانە 4 كۇمىس مەدالدى ولجا­لاعان وتانداستارى­مىز جال­پى­كوماندالىق ەسەپتە 22-ورىندى يەلەندى.

بەيرەسمي كوماندالىق سايىس­تا اقش سپورتشىلارى الدارىنا جان سالمادى. امەريكالىقتار 37 التىن، 27 كۇمىس جانە 32 قولا مەدالدى ولجالادى. ەكىنشى ورىندا – رەسەي. ولار 32 التىن، 28 كۇمىس جانە 29 قولاعا قول سوزدى. ءۇشىنشى ساتىعا قىتاي جايعاستى. قىتاي ەلىنىڭ وكىلدەرى 28 التىن، 16 كۇمىس جانە 14 قولانى ەنشىلەدى. سونداي-اق «توپ-10» كوماندا ساناتىنا اۋستراليا (16+25+17)، گەرمانيا (13+17+26)، فرانتسيا (13+14+11)، يتاليا (13+8+13)، نيدەرلاند (12+9+4)، كۋبا (11+11+7) جانە ۇلىبريتانيا (11+10+7) قۇرامالارى ەندى. سيدنەي تورىندە 52 ەلدىڭ ءانۇرانى شىرقالىپ، 80 مەملەكەتتىڭ تۋى جەلبىرەدى.

جەكەلەگەن سپورتشىلار جا­يىن­دا ايتار بولساق، ولاردىڭ ارا­­سىندا اسقان شەبەرلىگىمەن وق­شاۋلانعاندار از بولعان جوق. ماسە­لەن، جۇزۋدە يان تورپتىڭ شوقتىعى بيىك بولدى. 18 جاستاعى اۋس­تراليانىڭ وكىلى ءۇش التىن جانە ەكى كۇمىس مەدالدى ولجالادى. كەزىندە اتا-اناسىمەن بىرگە ۋكراينادان امەريكاعا قونىس اۋدار­عان لەنني كرايزەلبۋرگ ءۇش قا­شىقتىقتا تەڭدەسسىز دەپ تانىلدى. ايەلدەر سايىسىن­دا نيدەرلاندتىق ينگە دە بريۋي ءوزىنىڭ مىقتىلىعىن مو­يىن­داتتى. 17 جاستاعى ارۋ ءۇش رەت الدىنا جان سالماي، ءبىر رەت ەكىنشى ورىندى يەلەندى. اقش-تىڭ سۇلۋى دجەنني تومپسوننىڭ دا كورسەتكىشى ءدال سونداي. سونداي-اق يتاليالىق دومەنيكو فيوراۆانتي، اۋس­ترا­ليالىق مايكل كيم، ني­دەر­لاندتىق پيتەر ۆان دەن حۋگەن­باند، ۋكراينالىق يانا كلوچ­كوۆا، رۋمىنيالىق ديانا موكانۋ جانە امەريكالىق برۋك بەننەتت باس جۇلدەنىڭ ەكەۋىن يەمدەندى.

ەڭ كوپ جۇلدە جيىنتىعى بە­رىلەتىن جەڭىل اتلەتتەر جارىسىندا 100 مەترگە جۇگىرگەن اقش-تىڭ جەلاياعى موريس گرين شاشاسىنا شاڭ جۇقتىرمادى. جانە دە ول ەستافەتالىق سايىستا التىن الدى. پولشالىق روبەرت كورجەنەۆسكي 20 جانە 50 شاقىرىمدىق سپورتتىق جۇرىستە الدىنا جان سالمادى. نەگىزى ولاردىڭ بارلىعىنىڭ الدىن مەريون دجونس وراعان ەدى. امەريكالىق جەڭىل اتلەت 100، 200 مەترگە جۇگىرۋدە جانە 4ح400 ەستافەتاسىندا التىن، 4ح100 ەستافەتاسىندا كۇمىس جانە ۇزىندىققا سەكىرۋدە قولا مەدالدى ەنشىلەدى. الايدا ۋاقىت وزا دجونستىڭ دوپينگ قولدانعانى انىقتالىپ، ول بارلىق جۇلدەسىنەن ايىرىلدى.

سپورتتىق گيمناستيكادا رە­سەيلىك الەكسەي نەموۆ التى جۇل­دە الدى. سونىڭ ەكەۋى التىن، قالعاندارى كۇمىس پەن قولا. نەموۆتىڭ وتانداستارى سۆەت­لانا حوركينا مەن ەلەنا زامو­لودچيكوۆا، رۋمىنيالىق سيمونا امىنار مەن قىتايلىق لي سياوپەن ەكى رەتتەن التىن تۇعىردان قول بۇل­عادى. سول سەكىلدى باسقا دا سپورت تۇرلەرىندە تورتكۇل دۇنيە جۇرتشىلىعىن وزدەرىنىڭ ايشىقتى ونەرىمەن ءتانتى ەتكەن ساڭلاقتار از بولعان جوق.

حح جازعى وليمپيا ويىندارى بارىسىندا تىركەلگەن مىنا ەكى بىردەي كەرەمەت ناتيجەگە تاڭ­دان­باۋ مۇمكىن ەمەس. ءبىرىنشىسى – ستيۆ رەدگرەيۆتىڭ رەكوردى. اكادەميالىق ەسۋ سپورتىن سەرىك ەتكەن 38 جاستاعى ۇلىبريتانيانىڭ وكىلى وليمپيا ويىندارىندا قاتارىنان بەس باس جۇلدەنى ولجالادى. ول 1984 جىلى لوس-اند­جەلەستە، 1988 جىلى سەۋلدە، 1992 جىلى بارسەلونادا جانە 1996 جىلى اتلانتادا الدىنا جان سال­ماعان ەدى. كەيىننەن ونىڭ ديابەت دەرتىنە شالدىققانى بەلگىلى بولدى. سوعان قاراماستان رەدگرەيۆ سيدنەيگە ساپار شەگىپ، بەسىنشى التىنىن موينىندا جارقىراتتى. ەكىنشىسى – نيكولاي ميلچەۆتىڭ كورسەتكىشى. 33 جاستاعى ۋكراي­نانىڭ ودەسسا قالاسىنىڭ تۋماسى دومالاق ستەندتى كوزدەۋ بارىسىندا 150 مۇمكىندىكتىڭ بىرەۋىن دە ءمۇلت جىبەرمەدى. ياعني 150 ۇپاي جيدى. ءيا، ۋاقىت وزا قۇرالايدى كوزگە اتقان مەرگەندەردىڭ ءبىرى ءدال وسى كورسەتكىشتى قايتالايتىنىنا كۇمانىمىز جوق. بىراق بۇل رەكوردتى ەندى جاڭارتۋ مۇمكىن ەمەس.

 

دەرەك

- اۋستراليالىق ابوريگەندەردىڭ ۇرپاعى، جەڭىل اتلەتشى كەتي فريمەن سيدنەيدە ارتىلعان سەنىمدى تولىعىمەن اقتاپ، وليمپيادا چەمپيونى اتاندى. ول 400 مەترگە جۇگىرۋدە وزىپ شىقتى.

- وليمپيا ويىندارىنا اۋعانستان قاتىسپادى. سەبەبى سول ەلدەگى بيلىك باسىنا كەلگەن تاليبان قوزعالىسى جەرگىلىكتى حالىقتىڭ سپورتپەن اينالىسۋىنا جانە سپورتتىق شارالارعا قاتىسۋىنا تىيىم سالدى.

- وليمپيادا باعدارلاماسىنا العاش رەت ترياتلون، تاەكۆوندو جانە باتۋتتا سەكىرۋ سەكىلدى سپورت تۇرلەرى ەندى. سونىمەن قاتار نىسانا كوزدەۋدەن ايەلدەر اراسىندا پنەۆماتيكالىق مىلتىق اتۋدىڭ العاشقى جۇلدەلەرى ساراپقا سالىندى.

- سيدنەيدە جۇزۋشىلەر اراسىنداعى100 مەترلىك سايىستا سىنعا تۇسكەن ەكۆاتورلىق گۆينەيانىڭ وكىلى ەريك مۋسسامباني كوش سوڭىندا قالىپ قويعانىمەن، جارىستى تاماشالاۋعا كەلگەن بارشا كورەرمەن ورىندارىنان تىك تۇرىپ، وعان ايرىقشا قۇرمەت كورسەتتى.

- ءدال وسى وليمپيادادا ۆەتنام سپورتشىلارى وزدەرىنىڭ العاشقى جۇلدەسىنە قول جەتكىزدى. ونىڭ يەگەرى – تاەكۆوندوشى چان حەۋ نگان. ول كۇمىس مەدالدى ەنشىلەدى.

- فۋتبولدان وتكەن جارىس كامەرۋن قۇراماسىنىڭ جەڭىسىمەن اياقتالدى. ساميۋە́ل ەتو’و سىندى سەركەسى بار كوماندا فينالدا ايگىلى يسپانيا كومانداسىنان باسىم ءتۇستى. بۇل – كامەرۋن سپورتشى­لارىنىڭ وليمپيا ويىندارىندا ولجالاعان العاشقى التىن مەدالى.

- عاسىرلار توعىسىنداعى وليمپياداعا قازاقستاننىڭ 130 سپورتشىسى قاتىستى. جارىستىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا مەملەكەتتىك تۋىمىزدى بوكسشى ەرماحان ىبىرايىموۆ ۇستاپ شىقتى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار