ء بىر تويىم بار
(تولەگەنشە)
جارىق سونبەس كۇن تۋار ءسوزسىز دەدىم,
ءدال قاي كۇنى ەكەنىن ايتا المايمىن,
بىراق, بىراق ەشكىمدى دە شاي ىشپەي قايتارمايمىن.
وندا ورتاعا تاستالار ۇران سونداي,
قايتا المايسىڭ سۆەتپەن ءبىر ءان سالماي,
كەلگەندەردىڭ ءبارىن دە سابىلدىرتام,
كەمپىرلەرگە ماي شامدى ساعىندىرتام.
ەلەكتروسەتتىڭ باستىعىن ۇلگى ەتەمىن,
ءبىر تويىم بار
(تولەگەنشە)
جارىق سونبەس كۇن تۋار ءسوزسىز دەدىم,
ءدال قاي كۇنى ەكەنىن ايتا المايمىن,
بىراق, بىراق ەشكىمدى دە شاي ىشپەي قايتارمايمىن.
وندا ورتاعا تاستالار ۇران سونداي,
قايتا المايسىڭ سۆەتپەن ءبىر ءان سالماي,
كەلگەندەردىڭ ءبارىن دە سابىلدىرتام,
كەمپىرلەرگە ماي شامدى ساعىندىرتام.
ەلەكتروسەتتىڭ باستىعىن ۇلگى ەتەمىن,
ايەلىنىڭ تولتىرام گۇلگە ەتەگىن.
مەنىڭ جارىم سول كۇنى كىرپىك ىلمەي,
كوپتەن بەرى جۇزىنە كۇلكى كىرمەي,
قۋانىشتان جۇرەگى شايقاپ, ەسىپ,
ءبىر ءسوندىرىپ جارىقتى, قايتا قوسىپ.
مەن ءوزىم دە وتىرام ءتۇن اۋعانشا,
مەنىڭ جانىم جارىققا قۇمار قانشا,
شام بەرەمىن بولماسا كورشىمە دە,
ادالدىعى سەزىلىپ تۇرار بولسا.
نەمەنە جانعان اعاش, وت دەگەنىڭ,
كەرەمەت قوي, قۋاتتى توك دەگەنىڭ.
مەن ايتەۋىر, بار جيعان-تەرگەنىمدى,
جارىققا ارناپ, توي قىلىپ وتكەرەمىن.
ءبىزدىڭ ءۇيدى سول كۇنى بەتكە ال, قاۋىم,
نىساناعا اپ, جارىق شاق توقتالماۋىن,
مەن بۇل تويدان تىلەيمىن جىلاپ تۇرىپ,
قوسىلماعان ۇيىمدە توك قالماۋىن.
مەن ءسويتىپ, وتكەن كۇنگە ءبىر كۇلەمىن,
وتپەلى ءومىر شاڭىنان سىلكىنەمىن.
كىم ءبىلسىن, تالاي جىلعى تىلەگىم ەد,
ماڭگىلىك سونبەۋى دە مۇمكىن ونىڭ.
تاراقاندار فۋتبولى
بۇزىلعاسىن مۇلدە ۇيقىسى,
بولماي كوڭىل, كۇلكىسى
پسيحياترعا باردى دا,
شاعىم ايتتى ءبىر كىسى.
«تۇسىمدە تاراقاندار كورەم,
بۇيتە بەرسەم سكورو ولەم.
اق, قىزىل ءتۇستى كورىنەدى,
ەكى كومانداعا بولىنەدى,
ءسويتىپ, فۋتبول وينايدى.
كۇندە ويناۋىن قويمايدى».
دارىگەر ءبارىن ءتۇسىندى,
تابلەتكالاردى ۇسىندى.
«سارسەنبىدە كەلىڭىز», – دەدى.
سوندا ناۋقاس:
«سارسەنبىدە, اعاسى, كەلە المايمىن,
ۋادەمدى, شىنىندا, بەرە المايمىن.
ول كۇنى تاراقاندارىمنىڭ «تويى» – دەدى.
كەشىرىڭىز, فينالدىق اقىرعى ويىن ەدى...»
امانتاي مۇقاتوۆ.
قوستاناي وبلىسى.
تۇيرەگىش تۇيىندەر
بارشىلىقتا بارىمتاشى از.
* * *
ۇزىلە قاراعان كوزگە, سۇزىلە قاراعان كوز كەرەك.
* * *
تۇلپار مىنگەننىڭ كوڭىلى سۇڭقارداي سەرگەك بولادى.
* * *
ساندىراقتاعان سازگەر – اۋەيى ءانشى ىزدەيدى.
* * *
جەكسۇرىندىقتى دا جەكەشەلەندىرىپ العاندار بار.
* * *
تەنتەكتىڭ تەپكىسى تەگىنە بارىپ تيەدى.
* * *
جۇعىمى جوق جىگىت جۇت بولماي-اق جۇتايدى.
* * *
ب ۇلىك ىزدەپ كەلگەن بۇيرەگىڭدى دە سۇراپ كورەدى.
* * *
تەسىك قايىققا كوڭىلى جىرتىق وتىرادى.
* * *
مىعىمسىنعان مىسىق بارىستىڭ باس تەرىسىن كيگىسى كەلەدى.
* * *
تەكتىمىن دەپ تەبىسەتىن, كەمەڭگەرمىن دەپ كەرىسەتىن دە بار.
* * *
دانانىڭ ءسوزى داڭعويعا دارىمايدى.
* * *
قازىرگى كۇننىڭ قاجەتىنە جاراماعان – بولاشاققا بولدىرىپ بارادى.
* * *
قىسىلعاندا قاسىڭىزبەن دە قاسىناسىز.
ءجۇنىس قوقىش ۇلى.
الماتى وبلىسى.
توست كەزەگى تيمەي
اۋىل ءىشى. كىلەم ارقالاعان ەكى جىگىت ەسىك الدىندا وتىرعان قارياعا ۇشىراسا كەتەدى. ەكەۋى دە قۇراق ۇشىپ:
– اسسالاۋماعالەيكۋم, وتاعاسى! – دەپ ءيىلىپ سالەم بەرەدى.
– ۋاعالەيكۋماسسالام! ءيا, قاراقتارىم, جولدارىڭ بولسىن! قايدا بارا جاتىرسىڭدار, تاپا-تالتۇستە كىلەم ارقالاپ, – دەيدى اقساقال دا بۇلارعا شۇقشيىپ.
– تويعا بارا جاتىرمىز, اتاي. تويعا!.. اناۋ بالەنشە دەگەننىڭ جالعىز ۇلى ۇيلەنىپ, سوعان بەت العانىمىز عوي...
– جارادى, وندا. اللام جارىلقاسىن!..
ارادا ءبىراز مەزگىل وتەدى. ءبىر كەزدە سىرتقا شىققان قارياعا الگى ەكى جىگىت تاعى كەزدەسەدى. ەكەۋى دە قىزۋ. ابدەن ماسايىپ, ءىشىپ العاندارى بايقالادى. ارەڭ-ارەڭ تەڭسەلىپ كەلە جاتسا دا يىقتارىندا ماناعى قالى كىلەم. بۇعان اڭ-تاڭ بولعان اقساقال:
– وۋ, تويعا باردىڭدار ما؟ مىنا كىلەمدەرىڭ نە, قايتا اكەلە جاتقان؟ – دەيدى جاي وتىرماي. سوندا انا ەكەۋى:
– اتاي, جۇرت تىم كوپ جينالعان سوڭ بىزگە تىلەك ايتۋ كەزەگى تي-تيمەي قالدى, سودان كى-كىلەمىمىزدى قايتادان ۇيىمىزگە اكەلە جاتىرمىز, – دەپتى بۇعان باجىرايا قاراپ.
تءوبەلەستى باستاپ جىبەر
ۇيلەنۋ تويى ءوتىپ جاتادى. جاڭا وتاۋ قۇرماققا نيەت قويعان جاستارعا تىلەك ايتۋشىلار دا ەسەپ جوق. ءتىپتى ءسوزدىڭ مايەگىن تامىزىپ, بىرىنەن ءبىرى اسادى. ارا-اراسىندا بارقىراپ ءان ايتقاندار دا كوبەيىپ بارا جاتقانعا ۇقسايدى.
داياشىلار بولسا, سولاردىڭ ءبارىنىڭ بابىن تاۋىپ الەك. سۋ اكەل دەي مە, سۋى دايىن, اراق تاپ دەي مە, ونىسى دا ءازىر.
اركىمگە كەزەك-كەزەگىمەن ءسوز بەرىپ, اراسىندا ءازىل ايتىپ, جۇرتتى كۇلدىرىپ جۇرگەن اسابا جىگىت كەنەت توي يەسىنە جاقىنداپ كەلىپ:
– العان اراق-شارابىڭىز تاۋسىلۋعا اينالدى, ەندى ەكى-ءۇش توستان كەيىن ءبىتىپ قالسا, نە ىستەيمىز؟ – دەپ الگىنىڭ قۇلاعىنا سىبىرلاسا, ونسىز دا تويدىڭ قامىمەن باسى اڭكى-تاڭكى بولعان ول قۇدالارمەن ستاقان قاعىستىرىپ, قىزىپ وتىرعاندىقتان با:
– ەندەشە, ويلاناتىن دانەڭە دە جوق, توبەلەستى باستاپ جىبەر, – دەپتى.
سايلاۋ كوشكەن ۇلى.
كوكشەتاۋ.
ءمىڭگىر مەن داڭعۇر
پىقىپ قۇرداسپەن اندا-ساندا كەزىگىپ, سالقىن سىرا سىمىرەتىنىمىز بار.
بۇل جولى پىقەكەڭ:
– مەنەن ۇلكەن اعامنىڭ ءبىرى قالادا, ءبىرى اۋىلدا تۇرادى. قالاداعىنىڭ ۇلى ەركە بولىپ ەركەلەپ ءوستى. داڭعۇر ەسىمىنە ساي اڭگىر-دۇڭگىر, ەلگەزەك, ەلىكتەگىش, ەلپ-جەلپ... اكە-شەشەسى «امان بولسىن, ەتى ءتىرى, ءبىر جەردەن تەسىپ شىعاتىنىنا سەنىمدىمىز» دەپ بەتىنەن قاقپادى. مەكتەپتە ءجۇرىپ-اق بەلسەندىنىڭ بەل ورتاسىندا ءجۇردى. ۋرالاعىش, ۇرانداتقىش. ءتاۋىر وقىعانىنىڭ ارقاسىندا قوعامدىق جۇمىس دەسە جانىپ كەتەدى. جيىلىس, باسقوسۋ اتاۋلىدان قالمايدى. مەكتەپ باسشىلىعى دا بىرەۋدى قۇتتىقتاۋ كەرەك بولسا دا داڭعۇردى الدىڭعى ساپقا قوسا قويادى. ءوزى دە سويلەي-سويلەي شەشەن دە بولىپ الدى. ءبىر سوزبەن قالاداعى اعامنىڭ بالاسى بەلسەندى, بەدەلدى, سەن تۇر مەن اتايىن دارەجەسىندە مەكتەپ قابىرعاسىن ءبىتىرىپ شىقتى.
ال, اۋىلداعى اعامنىڭ بالاسى مىڭگىر ءىلىنىپ-سالىنىپ ايتەۋىر مەكتەبىن ءبىتىردى. ساباقتان بۇرىن كوبىنە ءتورت ت ۇلىكپەن «تىلدەسىپ», قويىن قوزداتىپ, ق ۇلىن-تايدىڭ جانىنان شىقپاي, ەس ءبىلىپ, ەتەك جاپقانىنان جىلقى قۇمار بولىپ, بايگە دەسە تاناۋى دەليىپ, دالاقتاپ ات ۇستىندە شاپقانىنا ءماز. قاق-سوقپەن جۇمىسى جوق, تاڭ اتقاننان كەش باتقانعا دەيىن ءتورت ت ۇلىگىن تۇگەندەۋمەن بولادى. قىزىعى دا, شىجىعى دا, ايتار اڭگىمەسى دە مال توڭىرەگى... – دەپ اۋىلداعى اعاسىنىڭ بالاسىنىڭ تىرلىگىنە كوڭىلى تولمايتىنىن ءبىلدىردى.
كەلەسى ءبىر كەزدەسكەنىمىزدە پىقىپ:
– ءتىل-كوزدەن ساقتاسىن, قالاداعى اعامنىڭ بالاسى داڭعۇر شىراق ەرلەپ تۇر. دامىل تاپپايدى, تەك جۇرمەيدى. ەلگەزەك, ۇر دا جىق. وسىنداعى جوعارى وقۋىندا ءجۇرىپ كوزگە ءتۇسىپ, نەبىر باستامالاردىڭ بەل ورتاسىندا بولىپ, ۇكىمەتتىڭ ۇندەۋىنە بەل شەشە كىرىسىپ, بەلدى پارتيانىڭ باستاماسىن قولدى-اياققا تۇرعىزباي ناسيحاتتاپ ءجۇرىپ, ەڭبەگى ەلەنىپ – وقۋىن شەتەلدە جالعاستىرۋعا قولىن جەتكىزدى. وندا ءجۇرىپ تە ەلىن, جەرىن, اسىرەسە بيلىكتىڭ سويىلىن سوعىپ, وسىعان بالاما جاستار ۇيىمىن قۇرىپ قۇراق ۇشتى... امان بولسا ءبىر جەردەن ويىپ تۇرىپ ورىن الاتىنىنا, ءسويتىپ اۋلەتىمىزدىڭ اتىن اسپانداتاتىنىنا سەنىمدىمىز.
ال انا اۋىلداعى مىڭگىردىڭ بىلەتىنى مال توڭىرەگىندە قالىپ قويدى. وقيتىنى دا مال جونىندە, كورەتىنى دە ءتورت ت ۇلىك كورىنەدى. پالەكەت, سونىسىنا قاراماي, مالىنىڭ ەسەبىن شىعارعاندا شەمىشكەشە شاعاتىن كورىنەدى جانە ءوزى قازىرگى زاماننىڭ شىقبەرمەس شىعايبايى دەيدى. ت ۇلىگى كوبەيىپ, مالشى-جالشى ۇستايتىن دارەجەگە جەتىپتى, – دەگەن بولدى.
كەزىكپەگەنىمىزگە كوپ بولعان, بىردە پىقەكەڭ ەكى ساپتىاياق سىرادان سوڭ:
– الگى قالاداعى اعامنىڭ بالاسى داڭعۇر باسىنان كەتىپ, ايىقپاس دەرتكە ۇشىراپ... اعام ونى اۋىلعا اپارىپ ءىنىسىنىڭ بالاسى مىڭگىرگە تابىستاعان ەكەن, باۋىردىڭ اتى باۋىر, وقىعان-توقىعانى بار داڭعۇردى مىڭگىر مالشىلارىنا باستىق ەتىپ قويىپتى.... ءوزىم دە مىڭگىر ىنىشەكتەن سوعىم مالىمدى الىپ قايتايىن دەپ اۋىلعا كەتىپ بارامىن, – دەپ اڭگىمەسىن قىسقا قايىردى.
ەرسۇلتان ماعجان.
تالدىقورعان.
اسىراندى نەمەرە
ارعى تەگى اۋىلدا جاتقان,
قالاعا كەتىپ, قىزىقتى باققان,
كىندىگىنە سىرعا تاققان,
كەربەزدەنىپ, قاسىن قاققان,
ءسويتىپ ءجۇرىپ بايقاۋسىزدا,
بايسىز-اق بالا تاپقان,
قىزى اۋىلعا قايتىپ كەلدى,
كورگەن-بىلگەنىن ايتىپ كەلدى.
جەتىم بالا جىلاۋىق,
اۋزى تىنبايدى ءبىر اۋىق.
وسىلاي ءسابي جىلاعان كەزدە,
انا ەمشەگىن سۇراعان كەزدە,
اجەسى وزىنشە ءان سالادى,
ەستىگەن جۇرت تامسانادى.
«ءوز بالاسىن ەمىزبەگەن,
قولىمەن كوجە جەگىزبەگەن,
تالاپتانىپ, تالپىندىرىپ,
«اپا, اپا» دەگىزبەگەن,
اناڭ سەنىڭ وڭباعان.
بالاسىنا قاراماعان,
مۇنشا قاتىگەز بولا ما ادام!
سەن تۋعاندا قاشىپ كەتىپ,
قايتىپ قايتا جولاماعان,
اكەڭ سەنىڭ وڭباعان.
قايتەيىن مەن جەتىمەگىم,
انىق جىلاپ, جەتىلەرىڭ.
ءبىز اسىراپ الماعاندا,
شەتەلگە اسىپ كەتەر ەدىڭ», –
دەپ سوسكى تىعىپ اۋزىنا,
الديلەپ انگە باسار,
جۇباتۋدىڭ قامىن جاسار.
ءتىپتى ولاي دەمەس ەدى,
كەمپىر ەسسىز ەمەس ەدى,
قىلىعىنا ءوز قىزىنىڭ,
شىن قىنجىلىپ, كۇيىپ وتىر.
«جازىعىڭ جوق جەتىمەك» دەپ,
نەمەرەسىن يىسكەلەپ,
ەمىرەنىپ, ءسۇيىپ وتىر.
قايىپنازار شوتباسوۆ.
جامبىل وبلىسى.
تارتپاساڭ... تۋماعىر
بۇگىن بۇل ۇيىنە ەرتە كەلىپ, كيىمىن اۋىستىرىپ كيىپ اس ۇيدە ءجۇر ەدى:
– نە ىزدەپ ءجۇرسىڭ؟ – دەگەن سوزدەن سەلك ەتىپ بۇرىلىپ قاراپ ەدى, ايەلى ەكەن, ساسقانىنان:
– سەن ۇيدە مە ەدىڭ؟ ۇيرەنشىكتى نە جەيتىنىم, نە ىستەيتىنىم جازىلعان قاعازدى ىزدەپ جاتىرمىن دا باياعى. قاشان كەلىپ ەدىڭ؟ – دەپ جاتىر.
– زەينەتكەر ۇيدە بولماي قايدا بولۋشى ەدى؟
– نە دەيدى! قاشاننان بەرى؟
– ءۇش ايدىڭ ءجۇزى بولدى.
...ويپىر-اي-ءا, وتە شىققان ۋاقىت. جۇمىس, ءىسساپار, جينالىس, قوعامدىق تاپسىرمامەن كومىلىپ وتكەن ءومىر... بۇعان دا تاۋبە, ەندى كەمپىر ۇيدە: اس ۇيدەگى اۋرەدەن قۇتىلاتىن بولدىم. نەگىزى, كەلگەنىڭدە ءتىل قاتىسىپ قاۋقىلداساتىن ادامىڭنىڭ بولعانى قانداي جاقسى.
كەمپىرىنە كوز قيىعىن تاستاپ ەدى, مۇنىڭ بارى نە, جوعى نە, ءبىر الەم-جالەم جۋرنالدان كوز الار ەمەس. نە دەپ ءتىل قاتسا ەكەن؟.. پالەكەتتەردىڭ ءبىرىنىڭ ىڭعايى كەلمەيدى... قىز كەزىندە قانداي ەدى! ول كەزدە سويلەسكەننەن سۇيىسكەندەرى كوپ بولاتىن... بارىپ قۇشاقتاپ سۇيسە مە ەكەن؟ مۇنىسىنا تاڭىرقاپ, ەسى اۋىسقان بولار دەپ ويلارى انىق... دەگەنمەن, بىردەڭە دەۋ كەرەك!
ەسەڭگىرەپ وتىرا بەرمەي:
– يۋريك كورىنبەيدى عوي؟ – دەپ بالاسىن ىزدەگەن بولدى.
– ۇيىندە شىعار, – دەپ قالدى كەمپىرى.
– بولمەسىندە مە؟
– ءوزىنىڭ ۇيىندە...
– قايداعى ءوز ءۇيى, ساباعىنا بارىپ ءجۇر مە؟
– ساباعى نەسى, جۇمىسىنا بارىپ ءجۇر. بىلدەي ءبىر زاۋىتتىڭ ينجەنەرى بالاڭ!
...ماسساعان, زىمىراعان ۋاقىت, بالاسى مەكتەپ ەمەس, ينستيتۋتتى دا بىتىرگەن ەكەن عوي!
مۇنىڭ بۇل ويىن عايىپتان پايدا بولىپ ەسىك جاقتاۋىنا تۇرا قالعان كىشكەنە قىز بالا ءبولدى. جانارىندا جاس, ءبىر نارسەگە وكپەلى.
كەمپىرى اتىپ تۇرىپ: «كۇنىم مەنىڭ, كىشكەنەم مەنىڭ», دەپ اينالىپ-تولعانىپ جاتىر.
بۇل تۇسىنبەي, كەمپىرىنە كۇدىكپەن قاراپ:
– بۇل بالانى قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟ – دەپ ەدى, كەمپىرى مۇنى نۇسقاپ:
– ق ۇلىنىم, مىناۋ سەنىڭ اتاڭ! – دەپ ەركەلەتە الدىنا الىپ, – بۇل يۋركانىڭ بالاسى, زەينەتكەرلىككە شىققالى باعىپ-قاعۋدامىن. بالاڭنىڭ جۇمىستان قولى تيمەيدى. قالا بەردى ۇنەمى ءىسساپاردا, جينالىس, قوعامدىق تاپسىرمالاردان بوساي الماي ءجۇر ەمەس پە. بالاسىنا كەلمەگەلى دە ءۇش ايدىڭ ءجۇزى بولدى. كەلىننىڭ دە شارۋاسى شاش-ەتەكتەن, تۋرا وزىمە تارتقان, – دەپ جاتىر.
بۇل بولسا ىشىنەن «تارتپاساڭ... تۋماعىر» دەپ, اكە جولىمەن تۋرا كەلە جاتقان بالاسىنا ريزا كەيىپ تانىتتى.
كولومان ۋگريك.
اۋدارعان
باقتىباي ءجۇمادىلدين.
مەكتەپتەگى مىسقىل
مۇعءالىم:
– اپا, نەمەرەڭءىز تاريحتان تاعى «ەكىلىك» الدى!
– ەندى قءايتسىن, بالا جءۇز جىل بۇرىن بولعاندى قايدان ءبىلسىن.
* * *
ساباق ءۇستىندە مۇعءالىم:
– ەگەر شالبارىڭنىڭ ءبىر قالتاسىندا 500 تەڭگە, ءبىر قالتاسىندا 100 تەڭگە تۇرسا نە بولادى؟
– بۇل اكەمنىڭ شالبارىن كيىپ العاندىعىم بولادى.
* * *
اناسى بالاسىنا:
– نەگە بءۇگىن مەكتەپكە بارمادىڭ؟
– اپايىما سىيلىق جاسادىم.
– قانداي سىيلىق؟
– بءۇگىن اپايدىڭ تۋعان كءۇءنى. شارشاپ جءۇر عوي, مەنەن ءبىراز دەمالسىن دەدىم.
* * *
مەكتەپ ديرەكتورى مۇعالىمنەن:
– ءسىزدىڭ وقۋشىلارىڭىز نەگە ءبىر ايتقاندارىن ەكى رەتتەن قايتالايدى؟
– مەن قايدان بىلەيىن, مەن قايدان بىلەيىن؟..
سۋرەتشى كوزىمەن
سۋرەتتى سالعان عالىم سماعۇل.
ءمۇيىستى جۇرگىزەتىن بەرىك سادىر
