بەلدى تەاتر – ع.مۇسىرەپوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىنىڭ ماڭدايالدى اكتەرلارىنىڭ قاتارىنا ءبىر دەممەن قوسىلعان ماقسات ءسابيتوۆتىڭ قانجىعاسىندا سالماقتى رولدەر بار. بۇل كۇندەرى رەجيسسەر اقان ساتاەۆتىڭ «باۋىرجان مومىش ۇلى», رەجيسسەر تالعات تەمەنوۆتىڭ «سۋداعى ءىز» كارتينالارىنا قاتار ءتۇسىپ جاتقان اكتەردى ءساتى تۇسكەندە سوزگە تارتقان ەدىك.
– ءبىزدىڭ ۇلت تالانتتارعا كەندە ەمەس. الايدا, بەتكە ۇستار تەاتردىڭ بىردەن بەلگىلى اكتەرلارىنا اينالۋ اكتەر بىتكەننىڭ بارىنە بۇيىرا بەرمەيتىن باق. بۇل ورايدا جولىڭ بولعان سياقتى؟
– ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسىن ءتامامدار تۇستا رەجيسسەر مۇرات احمانوۆ ءبىزدىڭ ديپلومدىق جۇمىسىمىزدى كورگەن ەكەن.
بەلدى تەاتر – ع.مۇسىرەپوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىنىڭ ماڭدايالدى اكتەرلارىنىڭ قاتارىنا ءبىر دەممەن قوسىلعان ماقسات ءسابيتوۆتىڭ قانجىعاسىندا سالماقتى رولدەر بار. بۇل كۇندەرى رەجيسسەر اقان ساتاەۆتىڭ «باۋىرجان مومىش ۇلى», رەجيسسەر تالعات تەمەنوۆتىڭ «سۋداعى ءىز» كارتينالارىنا قاتار ءتۇسىپ جاتقان اكتەردى ءساتى تۇسكەندە سوزگە تارتقان ەدىك.
– ءبىزدىڭ ۇلت تالانتتارعا كەندە ەمەس. الايدا, بەتكە ۇستار تەاتردىڭ بىردەن بەلگىلى اكتەرلارىنا اينالۋ اكتەر بىتكەننىڭ بارىنە بۇيىرا بەرمەيتىن باق. بۇل ورايدا جولىڭ بولعان سياقتى؟
– ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسىن ءتامامدار تۇستا رەجيسسەر مۇرات احمانوۆ ءبىزدىڭ ديپلومدىق جۇمىسىمىزدى كورگەن ەكەن. ول كىسى بىرقاتار ستۋدەنتتەردىڭ ويىنىنا كوڭىلى تولىپ, ع.مۇسىرەپوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىنىڭ ديرەكتورى تالعات تەمەنوۆكە ايتىپ بارىپتى. سودان كەيىن ىلە-شالا ۇستازىمىز داريعا تۇرانقۇلوۆا دا تەاتر باسشىسىنا حابارلاسىپ, تالانتتى بىرنەشە ستۋدەنتى بار ەكەنىن كورۋدى سۇرايدى. ءبىز جاتاقحانادا جاتىر ەدىك, «وتەللو» قويىلىمىندا وتەللونى ويناعان مەنىمەن بىرگە ديەگو رولىندەگى دارحان سۇلەيمەنوۆتى شاقىرتتى. سودان تەمەنوۆ ءبىزدى جاڭا جىلعا دەيىن سىناق مەرزىمىمەن جۇمىسقا الاتىنىن ايتتى. وسى ءتورت اي ىشىندە ءبىز ءوزىمىزدى كورسەتۋىمىز كەرەك بولدى. ءدال وسى كەزدە تالعات اعا ش.ايتماتوۆ شىعارماسىنىڭ جەلىسىمەن «تەڭىز جاعالاي جۇگىرگەن تارعىل توبەتتى» قويۋعا كىرىسكەن كەزى. سول كەزدە ماعان بالىقشىنىڭ ءرولى بۇيىردى, وعان قوسا «بولاشاق» تەلەسەريالىنا ءتۇسىپ جۇرگەم. ەكى ورتادا شاپقىلاپ جۇرگەندە, سول ءرولدى شىعارتتى. بۇل تراگەديالىق قويىلىمداعى بالىقشى جىگىتتىڭ ءرولى ماعان تەاترداعى باسپالداق بولدى. كىشكەنتاي عانا كەيىپكەرىممەن كوزگە ءتۇستىم. كوپ ۇزاماي جاڭا جىل قارساڭىندا بالالارعا ارنالعان «ەر كوجەك» سپەكتاكلىنەن ماعان لاقتىڭ, دارحانعا قوزىنىڭ ءرولى ءتيىپ, تەاتردا قالاتىن بولدىق. كوپ ۇزاماي تالعات اعا پروسپەر مەريمەنىڭ «كارمەن» پوۆەسىنىڭ جەلىسىمەن «كارمەنسيتانى» ساحنالاۋدى قولعا الىپ, بارلىق اكتەرلاردى حوسە-سەرجانتتىڭ رولىنە سىناپ كوردى.
– ماحابباتى ءۇشىن وزىمەن قوسا ءۇش ادامدى قۇربان ەتكەن ەسسىز عاشىق سەرجانتتى سومداۋعا اكتەرعا قانداي قاسيەت كەرەك ەدى؟
– بىزگە بۇل ءرولدىڭ جەڭىل تيگەنى – مامان بايسەركەنوۆتىڭ مەكتەبىنەن وتكەندىگىمىزدەن شىعار. ماسەلەن, مەن ويناعان وتەللو قارا ءناسىلدى, وتە قىزۋقاندى, ىستىق جاقتىڭ ادامى. وسى ءرولدى ءتورت جىل بويى مەڭگەردىم. كەز كەلگەن كەيىپكەردىڭ قاسيەتى اكتەرعا جۇعادى. مەندە دە قىزۋقاندىلىق پايدا بولعان سياقتى. ءومىردى كەيدە بەلدەن باسىپ جىبەرەتىن كەزدەرىمدى بايقايمىن. بىراق, حوسەنى شىعارۋىما وتەللونىڭ كوپ سەپتىگى ءتيدى. يسپاندىقتار دا قانى قىزۋ حالىق. وسى مىنەز ماعان ەندى كەرەك بولدى. قىز كورمەگەن جاس جىگىت سىعان سۇلۋىنا قالاي ەسسىز عاشىق بولعانىن بىلمەي, وزىمەن بىرگە ءۇش بىردەي ادامدى جەر جاستاندىرادى.
– حوسەنى تۇسىنۋگە بولا ما؟
– ومىردە حوسە جاساعان قادامعا بارا الماس ەدىم. ءۇش بىردەي ادامنىڭ قانىن جۇكتەۋگە ءجۇز جەردەن عاشىق بولسام دا ءداتىم جىبەرمەس ەدى. پەساداعى حوسەنى ءبىر جاعىنان تۇسىنۋگە بولادى.
– كەيىن مەن سەنىڭ حوسە-سەرجانتقا مۇلدە قاراما-قارسى جاكۋلا بولىستى بەينەلەگەنىڭدى كوردىم. بۇل دەرەكتى فيلمگە قالاي كەلدىڭ؟
– ءبىزدىڭ سەمەي وڭىرىندە «جاكۋلانىڭ قىزىلتاسى» دەگەن تاس بار. مەن ءوزى اقسۋاتتىڭ جىگىتىمىن. تۋعان اۋىلىم «قىزىل ەسىككە» كەلە جاتقاندا وسى تاس وتكەن-كەتكەن جولاۋشىلاردىڭ كوزىنە شالىنادى. بالا كۇنىمىزدە جاكۋلا كۇشىك ۇلى – حالىقتىڭ سانالى توبىنان شىققان بەلگىلى تۇلعا ەكەنىن ەمىس-ەمىس ەستيتىنبىز. سوناۋ ءحىح عاسىردىڭ 90-جىلدارىندا ومبىداعى مەدينستيتۋتقا بارىپ وقىعان, كوزى اشىق ادام. ون جىلدان استام بولىس بولعان ءبىلىمدار جاكۋلا حالىققا جاساعان جاقسىلىعىمەن, ادىلدىگىمەن قۇرمەتكە بولەنگەن.
جاكۋلا كامپەسكە كەزىندە جەر-جەردە بۇرق ەتە قالعان شارۋالار كوتەرلىسىنە ءىشتارتتى دەپ ايىپتالىپ, ۇستالاتىن بولعان سوڭ امالسىز شەكارا اسىپ, شاۋەشەك جاققا بوي تاسالايدى. الايدا, اڭدىعان وق جاكۋلا كۇشىكوۆتى بۇل جاقتان دا ىزدەپ تابادى...
كەيىن ۇرپاعى اسقار ەلگە ورالىپ, اتاسىنا اس بەرمەك بولادى دا, جۋرناليست بولات مۇرسالىمگە حابارلاسادى. ويلاسا كەلە, جاكۋلا بولىس تۋرالى دەرەكتى فيلم تۇسىرمەكشى بولىپ اكتەر ىزدەستىرە باستايدى. بولات ءمۇرسالىمنىڭ ويىنا سول كەزدە مەن ساپ ەتە قالىپپىن. ول كىسى مەنى ستۋدەنت كەزىمنەن تانيدى, قولىندا تۇرعانىم بار. سۋرەتىمدى جاكۋلا بولىستىڭ سۋرەتىمەن قاتار قويعاندا ۇقساستىق تاۋىپ, مەنى وسىلايشا تاۋىپ الدى.
– اكتەردىڭ ءساتتى تاڭدالعانىنا ريزاشىلىق ايتۋعا ءتيىسپىز. ال قازىر رەجيسسەر اقان ساتاەۆ ءتۇسىرىپ جاتقان «باۋىرجان مومىش ۇلى» كارتيناسىندا گەنەرال سابىر راحيموۆتى ويناپ جاتقانىڭنان حاباردارمىز.
– بۇعان دەيىن دە اقان ساتاەۆتىڭ «بولاشاق» فيلمىنە تۇستىك. جالپى رەجيسسەر, اسسيستەنتتەر وزدەرىنىڭ تانيتىن, جاعدايىن بىلەتىن اكتەرلاردى كاستينگكە شاقىرادى. باستاپقىدا ساتاەۆ مەنى ەسەنوۆ دەيتىن سولداتتىڭ رولىنە بەكىتكەن. جۇمىستىڭ باستالۋىنا بىرنەشە كۇن قالعاندا ءتۇسىرۋ الاڭىنا بارسام, وسى كارتيناعا تاپسىرىس بەرگەن «حابار» تەلەارناسى گەنەرال سابىر راحيموۆتىڭ رولىنە مەنى بەكىتكەندەرىن ايتتى. سابىر راحيموۆ – باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ وڭ قولى بولعان, تاريحي تۇلعا.
– سەنى سابىر راحيموۆتىڭ رولىنە «جاۋجۇرەك مىڭ بالا» ءفيلمى بىرتىندەپ جەتەكتەپ الىپ كەلگەن سياقتى؟ ساتاەۆپەن جۇمىس ىستەۋدىڭ ەرەكشەلىگى قانداي؟
– «مىڭ بالاداعى» ەپيزودتىق رولىممەن ساتاەۆپەن ارىپتەستىگىم باستالدى. ەڭ باستىسى بۇل كىسى اكتەرلارعا ەرىك بەرەدى. ءتارتىپ بولماعان جەردە تالانتتىڭ دا ەش ءمان-ماعىناسى بولمايدى. ءرولىڭدى دۇرىستاپ ويناماۋدىڭ ءوزى كۇپىرلىك. ساتاەۆ اكتەرلاردىڭ جانىن دا تۇسىنەدى, جاعدايىن دا جاسايدى. توبەڭدە شاتىرىڭ, جانىڭدا ءشايىڭ قايناپ, استىڭدا ورىندىعىن دايىن تۇرادى. باس-باسىڭا – ءبىر اسسيستەنت.
– ساتاەۆ ءتارتىپتى جاقسى كورەدى دەيسىز. ونەردىڭ تارتىپكە باعىنبايتىن كەزدەرى دە بولادى عوي؟
– ول كىسى ونەر ادامدارىنىڭ كەيبىر ەركەلىكتەرىنە كەشىرىممەن قاراي الادى. ءبىر بايقاعانىم, اكتەرلاردى وتە سىيلايدى, بارىنەن جوعارى قويادى. ەگەر اكتەرعا سەنىم ارتىپ, كوتەرمەلەمەسە ول كۇتكەن دەڭگەيدەن قالاي شىعادى؟! مەن باسقا دا سەريالدارعا ءتۇسىپ ءجۇرمىن, بارلىق رەجيسسەر اكتەرلارىنا مۇنداي جاعداي تۋعىزا المايدى.
– تۇرىكتەردىڭ دە ءبىر سەريالىنا ءتۇسىپ جاتقان جوقسىڭ با؟
– وتكەن جىلى نۇريددين وزەل دەگەن تۇرىك رەجيسسەرى «اكە سەرتى» دەگەن ءفيلمدى ءتۇسىردى. 16 ءبولىمدى بۇل كارتينانىڭ باسى جاپ-جاقسى باستالدى دا, سوڭى سۇيىلىپ كەتتى. تۇرىك رەجيسسەرى قازاق پروديۋسەرلەرىمەن قاراجات جاعىنا كەلىسە الماي, 4-5 سەرياسىن تۇسىرگەن سوڭ كەتىپ قالدى. ارعى جاعىن ۆيدجيحي ەنەر دەگەن وپەراتور ءتۇسىرىپ, اقىرى كارتينا وڭبادى. بۇل سەريالدا مەن باستى رولدەردىڭ ءبىرىن وينادىم. دەگەنمەن, سول رەجيسسەر ارقىلى تۇركياعا تارتىپ كەتتىم. ەسىڭىزدە بولسا, بۇرىن «قازاقستان» ۇلتتىق تەلەارناسىندا تۇرىك رەجيسسەرى ابۋل كادىر جايلان ەدەنىڭ «اساۋ جۇرەك» دەگەن ءفيلمى جاقسى ءجۇردى. باستى رولدە كەنان يميرزاوگلۋ وينادى. وسى ءفيلمدى تۇسىرگەن رەجيسسەر قازاقتار مەن تۇرىكتەردىڭ بايلانىسى, تۋىستىق قارىم-قاتىناسى تۋرالى «شىنايى ءومىر» دەگەن كوپ سەريالى كارتينا ءتۇسىرىپ جاتىر. قازىرگە 16 ءبولىمى ءتۇسىرىلدى. «اكە سەرتى» ماعان تۇرىك سەريالدارىنا جول سالىپ بەردى.
– اكتەرلىق ماماندىقتى – ونەر دەپ تە, ءبىر جاعىنان تاعدىر دەپ تە ايتۋعا بولار. وسى سوقپاقتى تاڭداعانىڭا وكىنبەيسىڭ بە؟
– اكەم اۋىلدىڭ وقىماعان ءارتىسى. دومبىراسى, بايانى, گيتاراسى بار. بارلىق مۋزىكالىق اسپاپتا ويناي الادى. ءبىز دۇنيەگە كەلمەگەن, اكەم ۇيلەنبەگەن تۇستا اقسۋات جاققا الماتىدان تەاتر كەلەدى. قاي تەاتردىڭ گاسترولى ەكەنىن بىلمەدىم. ولار اۋىلداعى كوركەمونەرپازدار ۇجىمىنداعى مەنىڭ اكەمنىڭ ونەرىن كورىپ, الماتىعا الىپ كەتىپ بارا جاتقان جەرىنەن اجەم قۋىپ كەلىپ, ءارتىستىڭ ءومىرى قۇرىسىن دەپ, كەرى الىپ قايتادى. سوندا اكەم ايتادى. اكەم, اجەم جانە الماتىدان كەلگەن رەجيسسەر وتىر دەيدى. اجەم: «بالامدى وزىمە قايتارىپ بەر». «نەگە؟ بۇل بالانىڭ بولاشاعىن كورىپ تۇرمىن, تاعدىرىن ءبىلىپ تۇرمىن, اكتەر بولادى» دەسە, اجەم: «بۇل مەنىڭ جالعىز ۇلىم» دەپتى. رەجيسسەر اكەمە قاراپ شىنىمەن جالعىزسىڭ با دەسە, اجەم اكەمنىڭ سانىنان شىمشىپ الادى. قۇدايعا شۇكىر, اجەمنىڭ بەس ۇلى, ەكى قىزى بولعان عوي. بىراق, اكەم امالسىز باسىن يزەيدى. الايدا, اجەم وسى ىسىنە وكىنىپ ءوتتى. قايراتتىڭ جولىن كەسكەن مەنمىن دەپ ايتىپ وتىراتىن. سونىمەن اكەم اۋىلدا تراكتوريست بولىپ قالدى. ودان كەيىن ول كىسى ىشتەي ءبىر بالاسى اكتەر بولسا دەپ ارماندايدى. ونى بىزگە ايتپايدى. بىراق, مەن ءوز ىنتاممەن الماتىعا ونەر ىزدەپ اتتاندىم. ەشكىم جولىما كەسە كولدەنەڭ تۇرعان جوق. وسىدان بەس جىل بۇرىن انام ومىردەن وزدى. اكەم ەكەۋى اڭگىمەلەسىپ وتىرىپ, ايتادى ەكەن: «قايرات-اۋ, ارمانىڭ ورىندالدى عوي» دەپ. اكتەر بولعانىما وكىنبەيمىن.
– ونەرگە كەلۋ ءۇشىن الدىمەن وعان عاشىق بولۋ كەرەك. ول دا ءبىر سۇلۋ قىز سياقتى, ارتىنان ەرەسىڭ, ءومىرىڭدى ارنايسىڭ. بىراق, ونىمەن باقىتتى بولار-بولماسىڭ بەلگىسىز...
– باستاپقىدا «حاس سۇلۋدىڭ كوز جاسىنداي ءمولدىر ونەر – تەاتر» دەگەندى بىلمەيمىز. 2002-2003 جىلدارى «باۋىرجان-شوۋدى» كورىپ, ءماز بولىپ, سولار سياقتى ساحنالىق سكەتچتەردە ويناۋدى عانا كوكسەپ جۇرگەن كەزىمىز بولدى. كەيىن 11-سىنىپتا جۇرگەندە شەشەممەن قوسىلىپ ورازا ۇستادىم. سوندا يمام ۋاعىز ايتادى. اللادان, اسىرەسە قادىر تۇنىندە, جاڭبىر جاۋىپ تۇرعاندا شىن سۇراساڭ ورىندالمايتىن تىلەگىڭ بولمايدى دەيدى. جاڭبىردىڭ ءاربىر تامشىسىمەن پەرىشتەلەر تۇسەدى, مىندەتتى تۇردە تىلەگىڭ قابىل بولادى دەدى. ءداپ سول جىلى قادىر تۇنىندە جاڭبىر جاۋدى, نوسەرلەگەن جاۋىن استىندا اسپانعا قولىمدى سوزىپ تۇرىپ: «ە اللام, مەن اكتەرلىق ونەردى مەڭگەرسەم ەكەن!...» دەپ تىلەدىم. اقيقاتىندا, قۇدايدان شىن تىلەسەڭ, قايتارىلمايدى ەكەن. ايتپەسە, مەندە ول كەزدە الىپ بارا جاتقان ونەر دە جوق ەدى, وتە بۇيىعى, ۇيالشاق بالا بولدىم.
– قازىر دە باۋىرجان-شوۋدا ويناۋدى ارماندايسىڭ با؟
– ادام وزگەرەدى. مامان بايسەركەنوۆتىڭ كۋرسىنا كەلگەن سوڭ ۇستازىم ۇستانىمىمدى وزگەرتتى. تازا ونەرگە باۋلىدى.
– وزىڭمەن سىرالعى ەمەس ادام, سەنى وتەللونىڭ دا حوسەنىڭ دە رولىندە ەلەستەتە المايدى. بىرتوعالىعىڭ بار. بۇل ساۋالدى قويىپ وتىرعانىم, تىعىلىپ جاتقان قابىلەتىڭدى تالعات تەمەنوۆ تە اشتى دەپ ويلايمىن.
– ءبىز مامان اعامىزعا ۇيرەنىپ قالعانبىز عوي. جاستار تەاترىنا كەلگەن سوڭ تەمەنوۆتىڭ تەزىنەن وتۋگە تۋرا كەلدى. قارىم-قابىلەتىمىزدى اشتى. ۇلكەن ءرولدى سەنىپ تاپسىردى. ول كىسى ءمۇلايىمسىپ تۇرعاندى ۇناتپايدى. الدىندا الماس قىلىشتاي جالاڭداپ تۇرۋىڭ كەرەك. ەكى-ءۇش سپەكتاكلگە قاتىسقان سوڭ تالعات اعانىڭ دا جۇمىس تاسىلىنە بەيىمدەلىپ الدىق.
– ەڭ بولماسا ءبىر ءرولىڭدى اكەڭ كوردى؟
– «كارمەنسيتانىڭ» پرەمەراسى ءجۇرىپ جاتقاندا اكەم الماتىعا كەلدى. مەنىڭ تەاترداعى تۇڭعىش باستى ءرولىم – حوسەنى كوردى. وعان دەيىن مەنىڭ ۇلكەن قالادا قانداي تىرشىلىك كەشىپ, نە تىندىرىپ جۇرگەنىمدى بىلمەيتىن. سپەكتاكل بىتكەن سوڭ كەلىپ, ماڭدايىمنان يىسكەپ, ريزاشىلىعىن ءۇن-ءتۇنسىز ءبىلدىردى. كوزىنە جاس كەلگەندەي بولدى. مەن مۇنى «بالام العا جۇرە بەر!» دەگەن يشارا سياقتى قابىلدادىم.
اڭگىمەلەسكەن
ايناش ەسالي.
الماتى.
