ول قانداي كۇتىمدى قاجەت ەتەدى؟
وتىز جىلدان بەرى مەن نارەستەلەر پاتولوگياسى جانە شالا تۋعان بالالاردى كۇتۋ بولىمشەسىندە جۇمىس ىستەيمىن. وسى كەزەڭدە ءبىر جاس انامەن بولعان وقيعا مەنىڭ ەسىمدە ساقتالىپ قالدى. ول جۇكتىلىكتىڭ 27 اپتاسىندا 980 گرامم سالماعى بار نارەستەنى دۇنيەگە اكەلدى. بىزگە ارىپتەستەرىممەن بىرگە وسىناۋ جۇدىرىقتاي عانا بوبەكتى كۇتىپ جەتىلدىرۋگە تۋرا كەلدى. العاشىندا ونى قولعا الۋ دا قورقىنىشتى بولاتىن. ءسابي الاقانعا عانا سىيىپ كەتەتىن. كەيىن سالماعى 2 كيلوگرامم بولىپ, انا سۇتىمەن قورەكتەنە الاتىن جاعدايعا جەتكەندە نارەستە اۋرۋحانادان شىقتى. بۇگىندە ول بالانىڭ جاسى 9-دا, ەكىنشى سىنىپتا وقيدى. بۇل سياقتى ومىرگە ۋاقىتىنان ەرتە كەلىپ, دارىگەرلىك كۇتىمنىڭ ارقاسىندا جەتىلىپ كەتكەن بۇلدىرشىندەر از ەمەس.
شالا تۋعان بالالار – بۇل مەديتسينالىق جانە الەۋمەتتىك پروبلەما. وكىنىشكە قاراي, جىل وتكەن سايىن ولاردىڭ سانى ازايار ەمەس.
ول قانداي كۇتىمدى قاجەت ەتەدى؟
وتىز جىلدان بەرى مەن نارەستەلەر پاتولوگياسى جانە شالا تۋعان بالالاردى كۇتۋ بولىمشەسىندە جۇمىس ىستەيمىن. وسى كەزەڭدە ءبىر جاس انامەن بولعان وقيعا مەنىڭ ەسىمدە ساقتالىپ قالدى. ول جۇكتىلىكتىڭ 27 اپتاسىندا 980 گرامم سالماعى بار نارەستەنى دۇنيەگە اكەلدى. بىزگە ارىپتەستەرىممەن بىرگە وسىناۋ جۇدىرىقتاي عانا بوبەكتى كۇتىپ جەتىلدىرۋگە تۋرا كەلدى. العاشىندا ونى قولعا الۋ دا قورقىنىشتى بولاتىن. ءسابي الاقانعا عانا سىيىپ كەتەتىن. كەيىن سالماعى 2 كيلوگرامم بولىپ, انا سۇتىمەن قورەكتەنە الاتىن جاعدايعا جەتكەندە نارەستە اۋرۋحانادان شىقتى. بۇگىندە ول بالانىڭ جاسى 9-دا, ەكىنشى سىنىپتا وقيدى. بۇل سياقتى ومىرگە ۋاقىتىنان ەرتە كەلىپ, دارىگەرلىك كۇتىمنىڭ ارقاسىندا جەتىلىپ كەتكەن بۇلدىرشىندەر از ەمەس.
شالا تۋعان بالالار – بۇل مەديتسينالىق جانە الەۋمەتتىك پروبلەما. وكىنىشكە قاراي, جىل وتكەن سايىن ولاردىڭ سانى ازايار ەمەس. ونىڭ سىرتىندا جاردەمشى رەپرودۋكتيۆتى تەحنولوگيالاردى بەلسەندى ەنگىزۋگە بايلانىستى بۇعان دەيىن بالا كوتەرمەي كەلگەن ايەلدەر دە انا بولۋ باقىتىنا قول جەتكىزۋدە. دەنەدەن تىس ۇرىقتاندىرۋ سياقتى تەحنولوگيالار اكۋشەر-گينەكولوگتار مەن پەدياتر-نەوناتولوگتار ءۇشىن تىڭ جۇمىس بولىپ تابىلادى. دەي تۇرساق تا, مەرزىمىنەن بۇرىن بوسانۋشىلار سانى ءوسىپ كەلەدى, دەمەك, دارىگەرلەردىڭ كومەگىنە مۇقتاج بوبەكتەر قاتارى دا كوبەيە تۇسۋدە. سوندىقتان دا مەن وسى ماقالانى شالا تۋعان بۇلدىرشىندەر ماسەلەسىنە ارناماقپىن. ويتكەنى, ءبىز ولار تۋرالى وتە از بىلەمىز, ولاي بولسا ونداي سابيلەردى كۇتىپ جەتىلدىرۋ اتا-انالار ءۇشىن دە ەلەۋلى قيىندىقتار تۋعىزادى.
شالا بالالار نەلىكتەن دۇنيەگە كەلەدى؟ ارينە, وعان بىردە-ءبىر دارىگەر 100 پايىز دالدىكپەن جاۋاپ بەرە المايدى. ويتكەنى, ونىڭ سەبەپتەرى كوپ. دەگەنمەن, مەرزىمىنەن بۇرىن بوسانۋعا تۇرتكى بولاتىن ەڭ نەگىزگى دەگەن سەبەپتەردى اتاپ كورسەتۋگە بولادى. ەڭ نەگىزگىلەرىنىڭ ءبىرى سىرتقى فاكتورلارعا, اسىرەسە, بولاشاق انا جۇمىسىنىڭ حيميالىق, زياندى وندىرىسكە قاتىستىلىعىنا بايلانىستى ورىن الادى. ۇزاق ۋاقىت تىگىنەن-تىك تۇرۋ, ۇزاق ءجۇرىس نەمەسە ءبىر قالىپتا وتىرۋ وتە زياندى. ايەلدىڭ ىشكى جاعدايى دا, ونىڭ ءوز جۇكتىلىگىنە كوزقاراسى شەكتەن تىس ۇرەيلەنۋ, سترەسس, تولقۋ, بالانىڭ تۋىن قالاماۋ نەمەسە كۇيەۋىنىڭ بولماۋى تاۋەكەلدى ەسەلەندىرە تۇسەدى. سوندىقتان, بولاشاق انا بۇكىل الاڭداۋشىلىقتار مەن ۇرەيلەردى ىسىرىپ قويىپ, سابىرلىلىقپەن نارەستە تۋرالى عانا ويلاۋى ءتيىس.
وكىنىشكە قاراي, بۇگىندە ايەلدەر اراسىندا تەمەكى شەگۋ «موداعا» اينالدى. ول جۇكتىلىك كەزىندە نارەستە دەنساۋلىعىنا تەرىس اسەر ەتەدى. ەگەر ءسىز جۇكتى بولعانعا دەيىن تەمەكى شەگىپ, بىراق بالا بىتكەننەن كەيىن نەمەسە جۇكتىلىك تۋرالى بىلگەننەن كەيىن تەمەكىنى تاستايتىن بولساڭىز, قيىندىقپەن بوسانۋ تاۋەكەلى ەكى ەسە كەميدى. ەگەر ءسىز جۇكتى بولا تۇرىپ تەمەكىنى تاستاماساڭىز, نارەستەڭىزدىڭ شالا تۋ, اسىرەسە, 30 اپتادان ەرتە تۋىپ قالۋ قاۋپى بار. اكەنىڭ تەمەكى شەگۋى دە قولايسىزدىقتار تۋعىزادى, بىراق انا ءۇشىن ونشا قاۋىپتى ەمەس, بار بولعانى ول انانىڭ نەمەسە بوبەكتىڭ قاسىندا شىلىم شەكپەۋى كەرەك. الكوگول قولدانۋ, ءتىپتى, ول كۇشتى ەمەس ءىشىمدىكتەر بولعاننىڭ وزىندە ءدال سونداي زياندى زارداپتارعا سوقتىرادى.
بولاشاق انانىڭ جاسى دا مەرزىمىنەن بۇرىن بوسانۋ قاۋپىن كۇشەيتەدى. ەگەر ول تىم جاس (15-18 جاستا) نەمەسە كەرىسىنشە 35-40 جاستان اسقان بولسا, گورمونالدى تەڭسىزدىك سالدارىنان مەرزىمىنەن بۇرىن تۋ تاۋەكەلى ارتا تۇسەدى. جىنىستىق اۋرۋلاردىڭ دا وزىندىك سالدارلارى كۇشتى. سونىمەن بىرگە, بولاشاق انانىڭ ديەتاسى, اسىرەسە, ەگەر جۇكتى بولعانعا دەيىن ول اشىعۋ ءتاسىلىن قولدانىپ, ارىقتاۋمەن اينالىسسا, ول دا ايرىقشا نازار اۋدارۋعا تۇرارلىق. مۇنداي ايەلدەردە گورمونالدىق قىزمەت زارداپ شەگىپ, از سالماقپەن كۇرت ارىقتاۋ دا كوبىنە-كوپ مەرزىمىنەن بۇرىن بوسانۋ تاۋەكەلىنىڭ فاكتورىنا اينالىپ جاتادى.
ونىڭ سىرتىندا, ەگەر انانىڭ جۇرەگى, بۇيرەگى نەمەسە وكپەسى اۋىرسا, اسىرەسە, ولار ءجيى اسقىنىپ تۇرسا ول مىندەتتى تۇردە بوبەككە اسەر ەتەدى. سوندىقتان ونداي ايەلدەرگە جۇكتىلىكتى الدىن الا جوسپارلاۋ جانە ونىڭ الدىندا ءوز اۋرۋلارىن مۇقيات ەمدەتۋ جونىندە كەڭەس بەرىلەدى. جۇكتىلىك كەزىندە وتا جاساتۋ مەن جاراقات الۋ, توكسيكوز دا قاۋىپتى. ونىڭ سىرتىندا دەنەدەن تىس ۇرىقتاندىرۋدان كەيىن نەمەسە ەگىز, ۇشەمگە جۇكتى بولعان جاعدايدا مەرزىمىنەن بۇرىن بوسانۋ ءجيى ورىن الىپ تۇرادى.
ەندى ءبىز مەرزىمىنەن بۇرىن بوسانۋدىڭ قالاي پايدا بولاتىنىن بىلەمىز, سوندىقتان جۇكتى ايەلگە, اسىرەسە, ەگەر جوعارىدا اتالعان تاۋەكەل فاكتورلارىنىڭ ءبىر-ەكەۋى بولعان جاعدايدا اكۋشەر-گينەكولوگتىڭ مۇقيات باقىلاۋى قاجەت ەكەنى تۇسىنىكتى بولا تۇسەدى. دارىگەردە مەرزىمىنەن بۇرىن بوسانۋ تاۋەكەلدەرىنە باعا بەرەتىن ارنايى تابليتسا بار, ول بويىنشا دارىگەر ءسىزدىڭ دەنساۋلىعىڭىزدىڭ بارلىق قىرلارىنا باعا بەرە وتىرىپ, تاۋەكەلدى ەسەپتەپ شىعارادى جانە بالدار سوماسىن جازىپ وتىرادى. تاۋەكەل فاكتورلارى بالداردا كورىنىس تاۋىپ, ولاردىڭ مانىنە سايكەس رەتتىلىكپەن ورنالاسادى.
جيىنتىق باعالاۋ بارىسىندا مەرزىمىنەن بۇرىن بوسانۋدىڭ باستالۋى تۋرالى قورىتىندى جاسالۋى مۇمكىن. ماسەلەن, ەگەر بالدار سوماسى 11 نەمەسە ودان كوپ بولسا, بالانىڭ شالا تۋ تاۋەكەلى وتە جوعارى. 6-9 بالل – بىرقالىپتى تاۋەكەلدى, ال 6 بالعا دەيىنگى كورسەتكىش تومەنگى تاۋەكەلدى بىلدىرەدى. وسىلايشا بوسانۋ الدىنداعى پاتروناجدى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا بالانىڭ شالا تۋ مۇمكىندىگىن بولجاپ, ونىڭ الدىن الۋ جونىنەن كەڭەستەر بەرۋگە بولادى.
وسىلاردى باسشىلىققا الا وتىرىپ, دارىگەر انا ءۇشىن باقىلاۋ باعدارلاماسىن جاسايدى, بالكىم, جۇكتىلىكتىڭ شيەلەنىستى دامۋى مەرزىمىندە ستاتسيونارعا جاتقىزىپ نەمەسە اۋرۋحانالىق پاراقشامەن ۇيىندە قالدىرۋى مۇمكىن.
ەڭ باستىسى, مەرزىمىنەن بۇرىن بوسانۋ جاعدايىندا ءوزىڭدى ءوزىڭ كىنالاۋدىڭ رەتى جوق, ول تابيعاتقا جانە جاعدايدىڭ بەتالىسىنا بايلانىستى ورىن الادى. انا ءۇشىن ەڭ نەگىزگى كەرەگى – ءسىزدىڭ نارەستەڭىزگە قاجەت كومەكتى, ماحاببات پەن قامقورلىقتى شىنايى تۇرعىدا كورسەتە ءبىلۋ.
جاڭا تۋعان نارەستە, ەگەر ول شالا تۋعان بولسا, كۇتىم جاساۋدا, العاشقى كومەك كورسەتۋ مەن ەم-دوم جاساۋ دا ەرەكشە بىلىمدەردى تالاپ ەتەدى. سوندىقتان, مۇنداي بوبەكتەرمەن ايرىقشا دارىگەرلەر – رەانيماتولوگيا سالاسىندا دايىندىعى بار نەوناتولوگ دارىگەرلەر اينالىسادى. ونىڭ سىرتىندا جەتىلمەي تۋعان بالالار ايرىقشا جاعدايلاردا كۇتىمگە الىنادى – ول ءۇشىن الەمنىڭ بۇكىل ەلدەرىندە مامانداندىرىلعان پەريناتالدىق ورتالىقتار جۇمىس ىستەيدى. ولار ەڭ كىشكەنە جانە ءالسىز نارەستەلەردى كۇتۋگە جاعداي جاسايتىن ارنايى اپپاراتتارمەن جانە ءدارى-ءدارمەكتەرمەن جابدىقتالعان. سوڭعى ءمالىمەتتەر بويىنشا, گەرمانيادا جۇكتىلىكتىڭ 25 اپتاسىندا تۋىپ قالعان, سالماعى 250 گرامم عانا بولاتىن بوبەكتى امان ساقتاپ قالۋدىڭ ءساتى تۇسكەن. رەسەيدە بۇگىندە 500-700 گرامم سالماقتاعى نارەستەلەردى تابىستى تۇردە ءوسىرىپ, جەتىلدىرۋدە.
جەتىلمەي تۋعان بالانىڭ ناقتى جاعدايىن انىقتاۋ ەرتە بەيىمدەۋ بولجامىن جاساۋ ءۇشىن اسا ماڭىزدى, ياعني بوبەك ءوزىن قالاي سەزىنەدى, قانداي اسقىنۋلاردىڭ ورىن الۋى مۇمكىن جانە ونى قالاي كۇتۋ كەرەك, قانداي دارىلەردى قولدانعان ءتيىمدى, مىنە, وسىلاردى ءبىلۋ ۇلكەن ءرول اتقارادى. بالانىڭ جەتىلۋ دارەجەسىن انىقتاۋ ءۇشىن بەللاردتىڭ, دۋبوۆيچتىڭ جانە باسقالاردىڭ شكالاسىن پايدالانۋعا بولادى. بۇل شكالالاردىڭ ءارقايسىسى جۇكتىلىكتىڭ بەلگىلى ءبىر جاس مەرزىمىندە عانا كەزدەسەتىن جەتىلمەۋشىلىكتىڭ مورفولوگيالىق, ياعني ىشكى جانە فۋنكتسيالىق بەلگىلەرىن ايقىندايدى.
مەرزىمىنەن بۇرىن بوسانىپ قالعان انالار ول ءۇشىن وزدەرىن كىنالاماۋى ءتيىس. ويتكەنى, احۋالدىڭ كەيدە بىزدەردەن گورى كۇشتىرەك بولاتىنى بەلگىلى, ونىڭ ۇستىنە كىنالاۋ سەزىمى ءومىر شىندىعىنا وبەكتيۆتى قاراۋعا كەدەرگى كەلتىرەدى. ال انانىڭ جيناقى ءارى سالقىنقاندى بولۋى بوبەك ءۇشىن وتە قاجەت. ەگەر نارەستەنىڭ جاعدايى مۇمكىندىك بەرسە, انانىڭ ونى كۇتىپ جەتىلدىرۋگە بەلسەندى قاتىسۋىنا بولادى. سول ارقىلى انا سابيگە تىنىشتىقتىڭ, سۇيىسپەنشىلىك پەن ءبارى جاقسى بولادى دەگەن سەنىمدىلىكتىڭ ءفليۋيدىن بەرە الادى. ويتكەنى, بالالاردىڭ قۇبىلىستاردى سەزىپ جاتاتىنى جانە ءبىزدىڭ كوڭىل-كۇيىمىزدىڭ ولارعا اسەر ەتەتىنى بەلگىلى. ءبىرىنشى كۇندەر ەڭ اۋىر كۇندەر بولىپ سانالادى. بۇل كۇندەرى انا وزىنە بەكەم بولۋى ءتيىس, ويتكەنى, دارىگەرلەر ونىڭ ءسابيىنىڭ ءوسىپ-جەتىلۋى ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاسايدى.
مۇنداي جاعدايدا جاس بوسانعان اناعا ونىڭ جاقىندارىنىڭ – ءبوبەكتىڭ اكەسى مەن وزگە دە تۋعان-تۋىستارىنىڭ قولداۋى وتە قاجەت. مەرزىمىنەن ەرتە تۋعان ءسابي ءۇشىن انا ءسۇتى ەمدىك فاكتورلاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلاتىنىن دا ەستەن شىعارماۋ قاجەت. سوندىقتان نارەستەنىڭ انا ءسۇتىن ەمۋگە قاۋقارى كەلگەن ءساتتەن باستاپ ونى مۇنداي ءمۇمكىندىكتەن ايىرماۋعا تىرىسقان ءجون.
بوتاگوز يسماعۇلوۆا,
استانا قالاسىنداعى №2 پەريناتالدىق ورتالىعى نارەستەلەر پاتولوگياسى جانە شالا تۋعان بالالاردى كۇتۋ بولىمشەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇزدىگى.
