تمد ەلدەرى اراسىندا اجىراسۋ كورسەتكىشى ەڭ تومەن مەملەكەت – وزبەكستان. نەلىكتەن؟ سەبەبىنە ۇڭىلسەك, ول ەلدە جاستاردى ەرتەرەك ۇيلەندىرۋگە تىرىسادى ەكەن. جانە وتباسىندا ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا باسىمدىق بەرىلەدى. ۇيلەنۋ ماسەلەسىندە اتا-انانىڭ پىكىرى, تاڭداۋى نەگىزگە الىنادى. جاسىراتىنى جوق, بالاسىنا بالاباقشا, مەكتەپ, جوعارى وقۋ ورنىن تاڭداپ بەرەتىن قازاق ۇيلەنۋگە كەلگەندە نەگە تاڭداۋدى جاستارعا بەرىپ قويادى؟
ء«بىراز جۇمىس ىستەپ, جاعدايىمدى جاساپ الىپ, كەيىن ۇيلەنەم», دەپ جۇرگەندەر دە از ەمەس. ول دا دۇرىس شىعار ءبىر قاراعاندا. بىراق ءومىر-وزەننىڭ اعىسى تىم جىلدام. ادامنىڭ ەڭ ماڭىزدى, نەگىزگى مىندەتى – ۇرپاق جالعاستىرۋ. اسىرەسە تارىداي شاشىلعان, تاعدىردىڭ تەپكىسىنەن تەپەرىش كورىپ كەلە جاتقان ءبىزدىڭ از عانا قازاق ءۇشىن بۇل ويلانارلىق جايت.
شايگۇل الپىسبايقىزى,
№35 رزا قۋناقوۆا اتىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ ورىس ءتىلى جانە ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى
...ۇسىنىس ايتادى
ءتول ءسوز تورگە وزسىن
ەلىمىزدە قابىلداناتىن قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ مەملەكەتتىك تىلدەگى نۇسقاسىنداعى ماتىنىندە قولدانىلعان ءسوز تىركەستەرى مەن سويلەمدەردى قۇراستىرۋدا جىبەرىلگەن كەمشىلىكتەر زاڭ ماقساتتارىنىڭ ءمان-مازمۇنىنا نۇقسان كەلتىرىپ جاتاتىنى وكىنىشتى. وسىعان وراي «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ 2020 جىلعى 28 مامىرداعى سانىندا جاريالانعان تانىمال زاڭگەر-پۋبليتسيست ناقىپبەك سادۋاقاسوۆتىڭ ء«تول سوزدەرىمىزدى قولدانۋ – ۋاقىت تالابى» ماقالاسىنداعى سوت جۇيەسىندە جانە زاڭنامالىق قۇجاتتاردا رەسمي تۇردە كەڭ قولدانىلاتىن, ورىس تىلىنەن ەنگەن «سۋديا» ءسوزىن انا تىلىمىزدەگى «بيشەشىمگەر» سوزىمەن الماستىرۋ جونىندەگى ۇسىنىسىن تۇبەگەيلى قولدايمىز. اۆتوردىڭ بۇل تالپىنىسىن قۇقىقتىق تىلدىك قۇرىلىمىمىزدى جەتىلدىرۋگە قوسقان قوماقتى ۇلەسى دەپ قاراۋعا ابدەن بولادى. اتالعان ماقالاداعى اۆتوردىڭ «بيشەشىمگەر» ءسوزىن سوت جۇيەسىنە ەنگىزۋ ۇسىنىسى جان-جاقتى سالماقتى تۇجىرىمدار مەن دالەلدەرگە نەگىزدەلگەنىن اتاپ وتكەن قيسىندى.
سانسىزبەك يلياس ۇلى,
جۇماش حاجەنباي ۇلى,
زاڭگەرلەر
...قىنجىلىس بىلدىرەدى
جان قۇلازىتار جاعداي
ۇيدەگى تەلەديداردى پايدالانىپ, نەمەرەلەرىمە قازاقشا مۋلتفيلمدەردى كورسەتۋدى قولعا الدىم. ءوزىم قاستارىندا وتىرامىن.
«قاجىمۇقان», «تولاعاي» مۋلتفيلمدەرىن دە رەتىن تاۋىپ, بىرنەشە رەت تاماشالاپ شىقتىق. بىراق ولارعا بۇل دۇنيەلەر ازدىق ەتكەن ءتارىزدى.
قايران قالعانىم, نەمەرەلەرىم ەشقانداي ماعىناسى جوق «ليچينكالار», قايداعى ءبىر «تري كوتا», «سۆينكا پەپپا», «سۆەتا باگلان» مۋلتفيلمدەرىن اسا ىقىلاسپەن كورەدى. ىشتەي رەنجىگەنىم, مەن ۇسىنعان مۋلتفيلمدەر ولاردى مۇلدە قىزىقتىرمادى.
مۋلتفيلمدەردى بىلاي قويعاندا قالاداعى كىتاپ ساتاتىن دۇكەندەردىڭ ىشىنە كىرسەڭ, ورىس تىلىندەگى كىتاپتار قىزىقپاسىڭا قويمايدى. ءتۇرلى-ءتۇستى سۋرەتتەرى الىستان كوز اربايدى. بەرىلگەن شريفتەرىنىڭ ءوزى قانداي عاجاپ؟! قولىڭا الساڭ ءارى قاراي وقىعىڭ كەلىپ كەتەدى. ال قازاق تىلىندەگى كىتاپتار وتە جۇتاڭ. ءتىپتى جوقتىڭ قاسى. جانىڭ قۇلازىپ شىعادى. وسىدان كەيىن بالانىڭ ءتىلى نەگە ورىسشا شىعادى دەيمىز-اۋ تاعى.
مارات قاشقىنباەۆ
الماتى وبلىسى
بالقاش اۋدانى,
باقاناس اۋىلى
...پىكىر پايىمدايدى
اۋەزوۆتەن الۋى مۇمكىن
«شاعىل قۇمداعى شاڭقاي ءتۇس» («بەلوە سولنتسە پۋستىني») ءفيلمىن كورمەگەن جان نەكەن-ساياق. سول كينوكارتينانىڭ باستى كەيىپكەرلەرىنىڭ ءبىرى سايدتىڭ ىستىق قۇمعا كومىلىپ جاتقان جەرى ەستە قاتتى ساقتالادى. ادام جانى تۇرشىگەرلىك وسىنداي كورىنىستى ادەبيەتتە العاش سۋرەتتەگەن اۆتور كىم دەپ ويلايسىزدار؟ مۇحتار اۋەزوۆ! ۇلى جازۋشىنىڭ «اباي جولى» رومانىندا وسى جاعداي بىلاي سۋرەتتەلەدى: « – جازا كەستىم دەدىم عوي, دەگەنىم سول! جەرگە قاعام دەگەنىم. كەۋدەسىنە نان پىسەتىن كەدەي عوي! سالىڭدار مىنا كورگە! تىرىدەي جەرگە كومىپ, جەرگە سونىمەن قاعامىن! – دەدى دە, سەيىتتىڭ ەكى قولىن ارتىنا قىل شىلبىرمەن بايلاتىپ جىبەرىپ, تەرەڭ قازىلعان قۇر قۇدىققا تاستاپ جىبەردى, سول ارادا ءوزى باستاپ, ەكى جاقتاپ شىم توپىراقتى سەيىتتىڭ ۇستىنە لاقتىردى. باردى توگىپ, ويران-توپانىن شىعارىپ, ىلەزدە قۇدىقتان باسى عانا كورىنەر-كورىنبەس بوپ تۇرعان سەيىتتى, انىق تىرىدەي كومدىرىپ سالدى. تەك ولمەس ەتىپ, يەگىنە شەيىن كومدىردى دە جالاڭباس باسىن, ءجۇزىن كومىلگەن توپىراقتىڭ سىرتىندا قالدىردى».
«اباي جولى» رومانىنداعى وسى ءبىر «ەپيزود-ۇلگىنى» ءفيلمنىڭ ستسەناريستەرى ر.يبراگيمبەكوۆ پەن م.زاحاروۆ ەستەرىنە ءتۇسىرىپ, فيلمگە ۇتىمدى پايدالانىپ كەتۋى ابدەن مۇمكىن-اۋ. ءتىپتى رومانداعى سەيىتتىڭ ەسىمى كينوكارتينادا سايد دەپ اتالۋى دا كەزدەيسوق ەمەس.
ناقىپبەك سادۋاقاستەگى,
زاڭگەر-پۋبليتسيست
...ۇنەمشىلدىككە ۇندەيدى
مىڭ اسقانعا – ءبىر توسقان
تويعا 500 كىسى شاقىرىپ, ءانشى شاقىرىپ, نەشە ءتۇرلى سىيلىق تاراتىپ ەسىردىك. ولىكتىڭ ءوزىن تويعا اينالدىردىق. ءبىر-ەكى مال جەتپەيتىن بولدى. ءبىزدىڭ جاس كەزىمىزدە ولىك شىققان ۇيدە اس پىسىرىلمەيتىن. شەشەلەرىمىز تۋىستارمەن جينالىپ, ءبىر قويىن سويىپ, قانت, كامپيت الىپ, سول ولىك شىققان ۇيگە بارىپ تاماق ىشكىزەتىن. مىنا اتى جامان اۋرۋ ءبىزدى جاڭاشا ءومىر سۇرۋگە, سانامىزدى وزگەرتۋگە ءتيىس. شەتەلدە تويدى تورت جەپ, شىرىن ءىشىپ قانا وتكىزەدى ەكەن دەپ ەستۋشى ەدىك. ونىڭ سەبەبى تاماق قىمبات, ءسويتىپ ىستەمەگەندە قايتسىن دەيتىنبىز. بىزدە دە تاماق قىمباتتاپ جاتىر. ويتكەنى اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىسۋ وڭاي ەمەس. ونىمدەرىن اراداعى دەلدالدار ارزانعا ساتىپ الادى دا بىرنەشە ەسە قىمباتتاتىپ جىبەرەدى. بىزدە نەشە ءتۇرلى بايلار بار, بۇزاتىن سولار. كەدەي, ورتاشا تۇراتىن ادامدار سولاردان قالمايمىن دەپ قارىزعا باتادى. «اتتىعا ىلەسەمىن دەپ, جاياۋدىڭ تاڭى ايىرىلىپتى» دەگەن ماقال بار ما ەمەس پە؟ سونىڭ كەبى. قازىر جاڭا عاسىردا جاڭاشا ءومىر ءسۇرۋ كەرەكتىگىن ءومىردىڭ ءوزى دالەلدەپ وتىرعان جوق پا؟ ويلانايىق!
ەرمەكۇل حاميتوۆا,
زەينەتكەر
