سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار, EQ
ءبىز قازىر ىمىراسىزدىققا ەمەس, ىنتىماققا ۇيىساتىن سىندارلى ساتتە وتىرمىز. مۇندايدا حالىق دانالىعى: «بەتەگە كەتسە – بەل قالار, بەكتەر كەتسە – ەل قالار, بەرەكەڭ كەتسە – نەڭ قالار؟» دەمەي مە؟ اللا ەلشىسى ايتقانداي, جاقسى سويلەپ, اينالاداعى ادامدارعا شۋاق شاشىپ, ۇرەيگە ەمەس, ۇمىتىنە قانات بىتىرەيىك.
حالىقتىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن دەنساۋلىعىن ساقتاۋ – كەز كەلگەن مەملەكەت ءۇشىن باستى ماقسات بولىپ قالا بەرمەك. اللاعا شۇكىر, ۇكىمەت ءتيىستى شەشىمدەر قابىلداپ, قاۋىپسىزدىك شارالارىن كۇشەيتتى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قامقورلىعىمەن توتەنشە جاعداي كەزىندە اقىسىز دەمالىسقا شىققان جاندار مەن كومەككە ءزارۋ ازاماتتارعا قارجىلاي قولداۋ كورسەتىلدى. بۇل يگى ءىس ءالى دە جالعاسۋدا.
ءوز ءومىرىن قاۋىپكە تىگە وتىرىپ, انتىنا ادال بولعان مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى كۇشەيتىلگەن رەجىمدە جۇمىس ىستەۋدە. اللا رازى بولسىن! ولارعا العىستان باسقا ايتارىمىز جوق. ال حالىققا قىزمەت جاساۋ بارىسىندا قاۋىپتى ىندەتتەن قايتىس بولعان دارىگەرلەرىمىزدى اللا راقىمىنا العاي. قۇراندا: «...كىم ونى تىرىلتسە (ولىمنەن قۇتقارسا), بارلىق ادامدى تىرىلتكەنمەن تەڭ دەپ جازدىق...» ء(«مايدا» سۇرەسى, 32-ايات) دەلىنگەن. ادامدى ولىمنەن اراشالاۋ سىندى ساۋابى مول ىستە جان تاپسىرعان ازاماتتارىمىزدى اللا الدىنان جارىلقاسىن.
دەنساۋلىق – اللانىڭ بەرگەن اماناتى. ونى ساقتاۋ – مۇسىلماننىڭ مىندەتى. پايعامبارىمىز مۇحاممەد (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) ءبىر حاديسىندە: «ادام ەكى نارسەنىڭ قادىرىن بىلمەيدى. ول – بوس ۋاقىت پەن دەنساۋلىق» دەگەن. راسىندا, دەنساۋلىق پەن ۋاقىت – ادام ومىرىندەگى ەڭ قاجەتتى ۇلى نىعمەت. وسى نىعمەت پەن اماناتقا قيانات جاساعان ادامنىڭ ارەكەتى – ءوزىنىڭ ومىرىنە قيانات جاساعانمەن تەڭ. اۋەلى ءوزىمىزدىڭ, سودان كەيىن وزگەلەردىڭ ومىرىنە قيانات جاساپ قويمايىق. بۇل ماسەلەدە ادام وزىنە ادىلەتتى بولۋى ءتيىس.
الەمگە قاۋىپ توندىرگەن دەرتكە نەمقۇرايلىلىق تانىتۋ – ءوزىمىز ءۇشىن عانا ەمەس, اينالامىزداعى جانداردىڭ ومىرىنە دە اسەرىن تيگىزەرى حاق. وسى ورايدا, قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ جاتقان كارانتيندىك ءىس-شارالاردى ساقتاي وتىرىپ, ىندەتتىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا ەل ازاماتتارىن جانازا نامازى مەن جەرلەۋ ءراسىمىن وتكىزۋگە قاتىستى ارنايى مالىمدەمە جاساعان بولاتىن. وسى مالىمدەمەدە ءمايىتتى جۋ, كەبىندەۋ, جانازا نامازىن وقۋ كەزىندە سانيتارلىق-ەپيدەمييالىق تالاپتاردى قاتاڭ ساقتاۋ مىندەتى ايتىلدى. سونىمەن قاتار جانازا نامازىن ۇزاعىمەن 5 مينۋت ىشىندە وتكىزۋگە, ءمايىتتى جەرلەپ بولعاننان كەيىن حالىقتى كوپ ۇستاماي لەزدە قايتارۋعا پارمەن بەردىك. جانازا نامازىنا جانە قابىر باسىندا بارلىق قاتىسۋشىلاردى قوسقاندا 10 كىسىدەن ارتىق جينالماۋعا ۇندەدىك. حالىقتى جيناپ قوناقاسىن وتكىزۋدى, جەرلەۋ راسىمىنەن كەيىن اس بەرۋدى, جەتىسى, قىرقى, جىلى, ت.ب. قۇدايى استاردى ەلىمىزدە ەپيدەميالىق جاعداي تولىق تۇراقتالعانعا دەيىن توقتاتۋعا شاقىردىق. يمامدار وسى باعىتتا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە.
الايدا كەيبىر ازاماتتارىمىز بۇل ۇسىنىستارىمىز بەن كەڭەستەرىمىزگە نەمقۇرايدى قاراپ, وزىمەن قوسا وزگەلەردىڭ دە ومىرلەرىنە قاۋىپ توندىرۋدە. ارينە, ءبارىمىز دە توپىراقتى ولىمدە توبە كورسەتكىمىز كەلەدى. بىراق قازىر سەزىمگە بەرىلمەي, اقىلعا سالىپ شەشىم قابىلدايتىن زامان. وسىنى جاماعات ءتۇسىنۋى ءتيىس. اللا تاعالا: «وزدەرىڭدى ءوز قولدارىڭمەن قاۋىپ-قاتەرگە سالماڭدار», دەپ ەسكەرتكەن («باقارا» سۇرەسى, 195-ايات). ارداقتى پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن): «وزگەگە جانە وزىنە زيان تيگىزۋگە بولمايدى», دەگەن. جيىندار مەن قۇدايى استارعا بارۋدان بۇرىن ءوزىمىزدىڭ, وتباسىمىزدىڭ, تۋعان-تۋىسىمىزدىڭ ءومىرى مەن بولاشاعىن ءبىر ءسات ويلاساق. قازىرگىدەي جۇقپالى اۋرۋدىڭ قاۋپى كۇشەيگەن كەزدە ودان ساقتانۋ – ءاربىرىمىز ءۇشىن مىندەت.
ءمۇفتيات ءدىني بىرلەستىك بولعاندىقتان, ءبىزدىڭ ءپاتۋالارىمىز بەن شەشىمدەرىمىز ۇسىنىس, كەڭەس رەتىندە ايتىلادى. الايدا پاتۋاعا بويسۇنۋ – مۇسىلماننىڭ مىندەتى. حالىقتى تاعى دا پاتۋاعا بويسۇنىپ, سانيتارلىق تالاپتاردى قاتاڭ ساقتاۋعا شاقىرامىن. دەنساۋلىققا نەمقۇرايدى قاراۋ قاۋىپ پەن قاتەرگە اكەپ سوعادى. سوندىقتان ەلدەگى بارشا جاماعاتتى وسى ءبىر قيىن كەزەڭدە بارىنشا ساقتانۋدى, جيىن-تويلار مەن ساداقا استارعا مۇمكىندىگىنشە بارماۋدى قاپەرلەرىنە سالامىز.
اباي قۇنانباي ۇلى سەمەيگە كەلگەن ءبىر ساپارىندا شاھاردا جۇقپالى ىندەتتىڭ تاراپ جاتقانى جايىندا جايسىز حابار ەستيدى. ءبىرىنشى كەزەكتە, اباي حالىققا جانازا راسىمدەرىن وتكىزۋگە قاتىستى بىرقاتار وزگەرىس جاساۋدى ءتۇسىندىرۋ كەرەگىن ۇقتى. مىنە, وسى تۇستا ول ءوزى بىلەتىن سارموللا ەسىمدى مولدانى شاقىرىپ, وعان حالىق جۇقپالى اۋرۋدان ساقتانۋ ءۇشىن جانازا, قاتىم, استاردى از اداممەن وتكىزۋدى جۇرتقا ءتۇسىندىرۋ كەرەگىن جەتكىزەدى. سارموللا: «قازا بولعان ادام ۇيىنە, جانازاعا حالىق از جينالسىن. ءمايىت شىققان ۇيگە كوپ ادام كەلمەسىن. ول ۇيدە اس ءىشۋ, حالىققا تاعام تاراتۋ, جەتىسىن, قىرقىن جاساۋ ۋاقىتشا توقتالسىن!» دەگەن ءسوزىن جەتكىزەدى.
بۇگىندە يمامدارىمىز وسى مازمۇندا وزدەرىنىڭ ناسيحاتى مەن كەڭەستەرىن جەتكىزىپ-اق جاتىر. الايدا سەزىممەن, نامىسپەن قارالى جيىنعا بارىپ قوياتىندار بار. سونىڭ سالدارىنان توسەك تارتىپ, اۋىرىپ قالعان جانداردى دا جاقسى بىلەمىز. وسى رەتتە ءۇي يەسىنە ارتىلاتىن جاۋاپكەرشىلىك تە ۇلكەن. قازالى ءۇيدىڭ يەسى تۋىسقاندارىنا: «ەلدەگى جاعداي تۇراقتالعانشا كوڭىل ايتىپ كەلمەڭىزدەر. جاعدايدى جاقسى تۇسىنەمىن. سانيتارلىق تالاپتى ءبارىمىز ورىنداۋىمىز كەرەك. ولگەننىڭ ارتىنان ولمەك جوق» دەپ ءوتىنىش بىلدىرسە, قانشاما ادامعا ساۋاپ جاساعان بولادى.
باسىندا بۇل ىندەتتىڭ قاۋىپتىلىگىن سەزىنبەدىك. تانىس-ءبىلىس ادامداردىڭ قايتىس بولىپ جاتقانى تۋرالى قارالى حابارلار تولاسسىز كەلىپ جاتتى. وسى جاعدايلار ساقتانباۋدىڭ سالدارىنان بولعانى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. بۇل – ويلاناتىن جايت. سوندىقتان ساقتانايىق دەگەن ءسوزدى ايتۋدى, وعان امال ەتۋدى توقتاتپايىق. اللا تاعالا ساقتانعان پەندەسىن ساقتايدى. وسىنى ۇمىتپايىق.
جۋىردا وتكەن ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا وتىرىسىندا بىرقاتار نىساننىڭ قىزمەتىن جەڭىلدەتۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭى ماقۇلداندى. ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا ەلدەگى وڭ جاعدايدى ەسكەرە كەلە, 31 تامىزدان باستاپ بىرقاتار نىساننىڭ قىزمەتىن قايتا باستاۋعا رۇقسات بەردى. ونىڭ ىشىندە ءدىني وبەكتىلەر دە بار. اللا قالاسا, 2020 جىلدىڭ 31 تامىزىنان باستاپ ەلىمىزدىڭ بارلىق مەشىتى جەكە قۇلشىلىقتار ءۇشىن قايتا اشىلادى.
ءبىز مەشىتكە كەلەتىن جاماعاتقا قويىلاتىن تالاپتار تۋرالى ارنايى ۇندەۋ جولدادىق. اتالعان تالاپتار ىشىندە ناماز وقيتىن زالداردا يمامدار جانە ناماز وقيتىن ادامدار مىندەتتى تۇردە بەتپەردە جانە مەديتسينالىق قولعاپپەن ءجۇرۋ, الەۋمەتتىك ارا قاشىقتىقتى ساقتاۋ (كەمىندە 2 مەتر), مەشىت كىرەبەرىسىندە دەنە قىزۋىن ولشەتۋ جانە ارنايى انتيسەپتيكپەن قولدى تازالاۋ, مەشىتتە قول الىسپاۋ, مەشىت ىشىندە ۇزاق ۋاقىت قالماۋ, دەنە قىزۋى 37°-تان جوعارى, سونداي-اق تۇماۋ جانە باسقا دا اۋرۋ بەلگىلەرى بار ادامدار مەشىتكە كەلمەۋى كەرەك.
يسلام ءدىنى ادامنىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىن ارقاشان جوعارى قويادى. ال مەملەكەتىمىزدىڭ جۇقپالى دەرتكە قارسى قابىلداعان بارلىق شاراسى ادام بالاسىن امان ساقتاپ قالۋعا باعىتتالعان. ءبىز ونى دۇرىس ءتۇسىنۋىمىز قاجەت.
قازىر جاعداي تۇراقتالىپ كەلەدى. از عانا توزىمدىلىك تانىتساق, جاماعاتپەن ناماز وقيتىن كۇنگە دە جەتەمىز. بۇل سىناقتىڭ سوڭعى ناتيجەسى – اللانىڭ قۇزىرىندا. سوندىقتان بولاشاقتان كۇدەر ۇزبەي, سابىرلى قالپىمىزدان تانباي, دۇعا ەتەيىك.
راببىمىز قاسيەتتى قۇراندا: «ەگەر پەندەلەرىم سەنەن مەن تۋرالى سۇراسا (ولارعا ايتىپ قوي): مەن ولارعا وتە جاقىنمىن, تىلەك تىلەۋشىنىڭ دۇعاسىنا جاۋاپ بەرەمىن. ەندەشە, ولار دا ءامىرىمدى قابىل ەتسىن جانە ماعان سەنسىن. بالكىم تۋرا جول تابار» («باقارا» سۇرەسى, 186-ايات); «ماعان دۇعا ەتىڭدەر, سەندەرگە جاۋاپ بەرەمىن» («عافير» سۇرەسى, 60-ايات) دەپ ۋادە ەتكەن.
وسى رەتتە جاراتقاننىڭ امىرىنە بويسۇنىپ, ۇزدىكسىز دۇعا جاساپ, تالاپ پەن تارتىپكە باعىنىپ, مۇسىلماندىق مىندەتىمىزدى ورىندايىق. اللا قالاسا, كوپ ۇزاماي بۇل كۇندەر دە ارتتا قالادى.
ءبىز سان عاسىرلىق تاريحىمىزدا تالاي سىندارلى ساتتەر مەن سىناقتاردى, زوبالاڭ زاماندار مەن ناۋبەتتەردى باستان كەشكەن ەلمىز. سىن ساعاتتاردا ءبىر-بىرىمىزگە قامقورلىق كورسەتىپ, يمانىمىز بەن باۋىرمالدىعىمىزدىڭ ارقاسىندا امان قالعان رۋحى بيىك جورالى جۇرتپىز.
ەل باسىنا كۇن تۋعان قازىرگى ساتتە دە وسى قالپىمىزدان تانباي, قابىرعامىزدى قايىستىرماي, ۇمىتسىزدىككە بوي الدىرماي, العا جىلجۋىمىز كەرەك. بۇگىندە ۇرەي قۇشاعىنا ەنىپ, ەلەڭ-الاڭ كۇي كەشكەن ادام ءۇشىن جىلى ءسوزدىڭ ءوزى جانعا داۋا, كوڭىلگە مەدەۋ بولىپ تۇر.
دانا حالقىمىز: «جاقسى ءسوز – جارىم ىرىس» دەمەي مە؟ وسى ساتتە اينالامىزدى ۇرەيگە ەمەس, ۇمىتكە, قايعىعا ەمەس, قۋانىشقا بولەيتىن ءسوزىمىزدى ارناساق, ساۋاپقا كەنەلەرىمىز حاق. ءبىز بۇدان دا قيىن-قىستاۋ زاماندى كورگەن قارعا تامىرلى قازاقپىز. جاراتقاننىڭ جار بولۋىمەن بۇل سىناقتى دا جەڭەمىز. اللا سول كۇنگە جەتكىزسىن! ءامين!
ناۋرىزباي قاجى تاعان ۇلى,
قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى, باس ءمۇفتي
