پىكىر • 28 تامىز, 2020

ارقاسۇيەرىمىز – كونستيتۋتسيا

402 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

بيىل اتا زاڭىمىزدىڭ قابىل­دان­عانىنا 25 جىل تولىپ وتىر. شيرەك عاسىر ىشىندە كونستيتۋتسيا ازامات­تارىمىزدىڭ قۇقىقتارى مەن بوستان­دىق­تارىن, مەملەكەتىمىزدىڭ جۇيەلى تۇردە دامۋىن قامتاماسىز ەتىپ كەلەدى. ەلىمىز­دە كونستيتۋتسيوناليزمنىڭ وزىندىك ەرەكشە­لىكتەرى مەن باي تاريحى بار. بۇعان دەيىن قا­بىلدانعان كونستيتۋتسيالاردىڭ مەملە­كەتتىلىگىمىزدى نىعايتۋدا ءار قايسىسىنىڭ جەكە تاريحي ميسسيالارى بولعانىن ءبارىمىز جاقسى بىلەمىز.

ارقاسۇيەرىمىز – كونستيتۋتسيا

ال قازىر قولدانىستاعى اتا زاڭىمىزدىڭ ءجونى بولەك. حالىقتىق رەفەرەندۋم نەگىزىندە 1995 جىلى قابىلدانعان كونستيتۋتسيامىز – ەلىمىزدىڭ دامۋىنا نەگىز بولاتىن, الەۋمەتتىك, زايىرلى, قۇقىقتىق جانە دەموكراتيالىق ەلگە اينالۋعا جەتەلەيتىن, مەملەكەتتىڭ نەگىزگى بازالىق قاعيدالارى قامتىلعان, جوعارعى بيلىك اراسىنداعى شەشىم قابىلداۋ تەتىكتەرىن ايقىنداعان باستى قۇجاتىمىز.

ءسال كەيىنگە شەگىنسەك, تاۋەلسىز مەملە­كەتتىڭ ماقساتتارى مەن مىندەتتەرىنە ساي كەلەتىن جاڭا كونستيتۋتسيا قابىلداۋ ءۇشىن كەزىندە ارنايى كوميسسيا قۇرىلعان بولاتىن. كوميسسيا سول كەزدەگى بىلىكتى زاڭگەرلەردەن, قۇقىقتانۋشى عالىمدار مەن ساراپشىلاردان, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرىنەن جاساقتالىپ, ءوزىمىزدىڭ باي تاريحىمىز بەن ەرەكشەلىكتەرىمىزدى باسىمدىققا الا وتىرىپ, الەمنىڭ جەتەكشى مەملەكەتتەرىنىڭ كونستيتۋتسيوناليزم بويىنشا وزىق تاجىريبەلەرى ەسكەرىلىپ, دايىندالدى. 

جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ جوباسى ەل ىشىندە كەڭىنەن تالقىلانىپ, ءبىر اي كولەمىندە 33 مىڭ ۇجىمدا قاراستىرىلىپ, جوباعا تولىق­تى­رۋ­لار ەنگىزۋگە ۇسىنىستار جەكە ازاماتتار­دان, ۇجىمداردان, ءماسليحاتتار مەن بىرلەس­تىك­تەر­دەن كەلىپ ءتۇستى. بارلىعى 30 مىڭعا جۋىق ۇسى­نىس كەلىپ تۇسكەن, ولاردىڭ نەگىزىندە كونس­تي­تۋتسيا جوباسىنىڭ 55 بابىنا 1100-دەن استام تولىقتىرۋلار مەن وزگەرتۋلەر ەنگىزىلگەن.

ءسويتىپ شيرەك عاسىر بۇرىن ەلىمىزدىڭ تاري­حىندا العاش رەت, حالىق ەل بولىپ رەسپۋب­ليكالىق رەفەرەندۋمدا مەملەكەتتىڭ اتا زاڭىن قابىلدادى.

جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ ارقاسىندا ەلدە مەم­لە­كەتتىلىكتىڭ ىرگەلى جاڭا نەگىزى قالىپتا­سىپ, قوعامدىق دامۋدى رەتتەۋگە جانە با­عىتتاۋعا قاۋقارلى ءبىرتۇتاس مەملەكەتتىك بيلىك قۇرىلدى. بۇل اتا زاڭ پرەزيدەنتتىك باسقارۋ ۇلگىسىن بەكىتىپ, ەلدە ەكى پالاتالى كاسىبي پارلامەنت قۇرۋعا جول اشتى. مۇنىڭ ءبارى قوعامدىق-ساياسي جاعدايدى تۇراقتاندىرىپ, ماڭىزدى ماسەلەلەر بويىنشا قاجەتتى شەشىمدار قابىلداپ, ەلگە شەتەلدىك ينۆەستورلاردى شاقىرۋعا مۇمكىندىكتەر بەرگەنى بەلگىلى.

سونىمەن قاتار وسى جىلدار ىشىندە زاماناۋي زايىرلى, دەموكراتيالىق مەملەكەتتى قالىپتاستىرۋ اتا زاڭنىڭ وزەگىندەگى سالىن­عان نەگىزگى ستراتەگيالىق ماقساتتاردىڭ ءبىرى ەدى. بۇگىندە كوپپارتيالىلىق پەن ساياسي پى­كىر الۋاندىعى قازاقستاندا قالىپتى جاع­داي­عا اينالدى. ءىرى, حالىقتىڭ قولداۋى مەن ناق­تى ىقپالعا يە ساياسي پارتيالار قالىپتا­سىپ, ولاردىڭ سايلاۋ ۇدەرىسىندەگى رولدەرى ارتۋدا. شيرەك عاسىر ىشىندە كونس­تي­تۋتسيا بيۋدجەتارالىق قاتىناستار مەن مەملەكەت­تىك باسقارۋ جۇيەسىن ورتالىق­سىزدان­دىرۋ باعىتىندا رەفورمالار جۇرگىزۋگە مۇمكىندىكتەر بەردى. سونداي-اق ادام قۇقىق­تارى جونىندەگى ۋاكىل ينستيتۋتى قۇرىلىپ, ءولىم جازاسىنا موراتوري ەنگىزىلىپ, قىلمىستىق جاۋاپ­كەرشىلىككە تارتۋ ۇدەرىسى ىزگىلەندىرىلۋدە. ەلىمىز ادام قۇقىقتارى جونىندەگى حالىق­ارالىق كونۆەنتسيالارعا قوسىلىپ, حالىقتىڭ ەتنيكالىق جانە كونفەسسيالىق توپتارى اراسىندا تەڭقۇقىقتىق قاتىناستار قامتاماسىز ەتىلگەن.

رەسپۋبليكادا ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى قۇرىلىپ, بۇگىندە 12 مىڭنان استام ۇيىم ءار سالادا ءتيىمدى قىزمەت اتقارىپ كەلەدى. تاۋەلسىز بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى دا قارقىندى دامىپ, عالامتور اۋديتورياسىنىڭ سانى جىلدان-جىلعا ارتۋدا. اتا زاڭدا بەلگىلەنگەن دەموكراتيانىڭ ءاربىر بازالىق قاعيدالارىنىڭ الەۋەتى ءالى تولىق اشىلعان جوق. ولاردىڭ تولىق ءىس جۇزىنە اسىپ, قازاقستان قوعامىن دەموكراتيالاندىرۋدىڭ ىرگەتاسىنا اينالۋىنا ءبىراز ۋاقىت قاجەت ەكەنى بەلگىلى, كوپ جاعدايدا ولار وبەكتيۆتى سەبەپتەرگە بايلانىستى كۇندەلىكتى تۇرمىسقا باياۋ ەنۋدە.

شيرەك عاسىر ىشىندە جۇرگىزىلگەن بىرقاتار كونستيتۋتسيونالدىق رەفورمالار اتا زاڭى­مىزدىڭ الەۋەتىن ودان ءارى ارتتىرا وتىرىپ, ونى مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋ قارقىنى مەن زامان تالابىنا ساي جاڭا ماقسات-مىندەتتەرگە سايكەستەندىرۋدە.

ءبىزدىڭ كونستيتۋتسيامىز, مەملەكەتىمىزدى تولىق قالىپتاستىرىپ, نارىقتىق ەكونوميكانى قۇرىپ, ازاماتتىق قوعامدى كەمەلدەندىرىپ, شەكارامىزدى شەگەندەپ, حالىقارالىق قوعامداستىقتا ءوز ورنىمىزدى تاۋىپ, دۇنيە ءجۇزىنىڭ بەدەلدى ۇيىمدارىندا بەلسەندىلىك تانىتۋعا مۇمكىندىكتەر بەردى. الداعى ۋاقىتتا دا العا قويعان ماقساتتارىمىزدى ءىس جۇزىنە اسىرىپ, الەمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى ەلدەرىنىڭ قاتارىندا ەنۋىمىزدە اتا زاڭىمىز ارقا­سۇيەرىمىز بولا بەرەتىنىنە سەنەمىز.  

سوڭعى جاڭالىقتار