ەۋروپالىق قاۋىپسىزدىك – ەۋرازيالىق قاۋىپسىزدىك نەگىزى

قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى ورال مۇحامەدجانوۆ باستاعان قازاقستاندىق دەلەگاتسيا وكىلدەرىنىڭ سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىنا ساپارى اياقتالدى. رەسەيدىڭ سولتۇستىك استاناسىندا تمد مەملەكەتتەرى, ەۋرازەق پارلامەنتارالىق اسسامبلەيالارى مەن ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى ۇيىمى پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى ۇيىمداستىرعان شارالار اياسىندا دوستاستىق ەلدەرى كەڭىستىگىنە ورتاق, وزەكتى ماسەلەلەر جان-جاقتى سارالاندى. بىرنەشە كۇنگە سوزىلعان ساپار بارىسىندا تمد ەلدەرى مەن ەۋرازەق پارلامەنتارالىق اسسامبلەيالارى, ۇقشۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى وكىلدەرىنىڭ كوكەيىندە جۇرگەن ماسەلەلەر ءوزىنىڭ ايتارلىقتاي سال­ماق-جۇگىمەن ەرەكشەلەنەتىنىنە تاعى ءبىر كوزىمىز جەتتى. ولاي دەيتىنىمىز, اتالعان اسسامبلەيالار شەڭبەرىندە تالقى تارازىسىنا تۇسكەن ساياسي, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك, قۇقىق, ءبىلىم جانە عىلىم, ەكولوگيا جانە تابيعاتتى پايدالانۋ, ساۋدا جانە شەكارالىق ساياسات, كەدەندىك رەتتەۋ سىندى ماسەلەلەردىڭ قاي-قايسىسى بولسا دا, ءوزارا ءتيىمدى ۇنقاتىسۋ جولىمەن جەدەل تۇردە شەشۋدى قاجەت ەتەتىنى انىق. ماسەلەن, بۇگىندە كوپتىڭ نازارىندا جۇرگەن كەدەندىك وداققا قاتىستى جايتتەر اسسامبلەيالار وكىلدەرىنىڭ قىزۋ تالقىسىنان سىرت قالمادى. ماسەلەن, ەۋرازيا ەكونوميكالىق قوعامداستىعىنىڭ باس حاتشىسى تايىر مانسۇروۆ بۇگىندە ءوز كۇشىنە ەنىپ ۇلگەرگەن كەدەندىك وداق جۇمىسىن پوستكەڭەستىك كە­ڭىستىكتەگى ماڭىزدى ينتەگراتسيالىق ۇدەرىس رەتىندە باعالايتىنىن جەتكىزدى. ول ءوز سوزىندە بۇل ۇدە­رىس­تەردىڭ قيىندىقسىز بولمايتىنىن, سول سەبەپتى دە بىرلەسكەن اۋقىمدى جيىندار وتكىزىپ تۇرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. سانكت-پەتەربۋرگتەگى جي­ىن­دار­عا ارقاۋ بولعان اۋقىمدى ماسە­لە­لەر ەۋروپالىق قاۋىپسىزدىكتى نى­عاي­تۋ توڭىرەگىندە دە ءوربىپ وتىردى. اسسامبلەيالار ۇيىمداستىرعان شا­را­لاردىڭ سوڭعى كۇنى “ ۇلى وتان سوعىسىنىڭ اياقتالعانىنا 65 جىل جانە ەۋروپالىق قاۋىپسىزدىك بو­لا­شاعى” اتتى حالىقارالىق پارلا­مەنت­تىك كونفەرەنتسيانىڭ پلەنار­لىق وتىرىسىندا قاۋىپسىزدىك تەتى­گىن نىعايتۋدىڭ جولدارى جان-جاق­تى قاراستىرىلدى. بۇل وتىرىس بارىسىندا ءسوز سويلەگەن ەلىمىز پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى ورال مۇحا­مەد­جانوۆ ادامزات تاريحىنا اي­تارلىقتاي ءىزىن قالدىرعان ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس, ەۋروپالىق قاۋىپ­سىزدىك قال­قانىن كۇشەيتۋ ءتو­ڭى­رەگىندە ءوز وي-پايىمىمەن ءبولىس­تى. “ەكىنشى ءدۇ­نيە­جۇزىلىك سوعىستىڭ سۋىق لەبى ەۋ­روپا عانا ەمەس, ازيا مەن افريكا ەلدەرىن شارپىپ, جاڭا زەلانديا مەن الياسكا, ەگي­پەت پەن اۆستراليا جەرلەرىنە جەت­تى. بىراق ەڭ ادام توزگىسىز ارەكەتتەر مەن اي­رىقشا درا­ما­تيزممەن اي­قىن­­دال­عان وقي­عا­لار كەڭەس وداعى اي­ما­عىندا شو­عىر­لاندى. بىراق, كەڭەس وداعىنىڭ قايسار-جىگەرى ارقا­سىن­دا نەمىس فاشيستەرىنىڭ ارانى جابىلدى. الايدا بۇل جەڭىس وڭاي­لىق­پەن كەل­گەن جوق. ميل­ليون­داعان ادامنىڭ ءومىرى قيىلىپ, ون­دا­عان ميلليون جان جاقىندارى مەن تۋىستارىنان ايرىلدى. بۇل ءسوزسىز الەمدىك قاسىرەت, جالپى­ادام­زات­تىق كۇيزەلىس ەدى”, – دەدى و.مۇ­حامەدجانوۆ. وسىلاي دەي كەلە ول, اقپان ايىندا وتكەن ميۋنحەن حالىق­ارا­لىق كونفەرەنتسياسى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىكتىڭ جاڭا شەڭبەرىن ىزدەۋ قاجەتتىگىنە كوپتىڭ كوزىن جەتكىز­گە­نىن اتاپ ءوتتى. “ەۋروپالىق قاۋىپ­سىز­دىك – ول ەۋرازيالىق قاۋىپ­سىز­دىكتىڭ نەگىزى. قازاقستان ءوزىنىڭ ەقىۇ-عا توراعالىعى كەزىندە ەۋروپانىڭ تمد كەڭىستىگىندەگى, ورتالىق ازيا مەن مۇسىلمان الەمىندەگى سەنىمدى سەرىكتەسى رە­تىندەگى بەدەلىن ايقىنداپ ۇلگەردى”, – دەدى ەلىمىز پارلامەنتى ءما­جى­لىسىنىڭ توراعاسى. بۇل رەتتە ول پارلامەنتتىك ديپلوماتيانىڭ ءرولى كۇن ساناپ ارتا تۇسكەندىگىنە, قا­زاق­ستاننىڭ پارلامەنتارالىق ىن­تىماقتاستىقتى ساياسي ۇنقاتى­سۋ­داعى باستى قۇرال رەتىندە ۇستا­ناتىندىعىنا دا توقتالدى. ەۋروپالىق قاۋىپسىزدىكتى نىعاي­تۋداعى پارلامەنتتىك ديپلوماتيا­نىڭ ءرولى تمد پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسى تۇراقتى كوميسسيا­سىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا دە كەڭىنەن ايتىلدى. ماسەلەن, قا­زاق­ستان پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى ءۋاليحان قاليجان ترانس­شەكارالىق قاۋىپسىزدىك, ونىڭ ءىشىن­دە تەرروريزم, جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىن تاراتپاۋ, شىعىس پەن باتىس, وڭتۇستىك پەن سولتۇستىك اراسىن­داعى شەكتەن تىس ميگرا­تسيالىق اعىن, ەسىرتكى زاتتارىنىڭ ساۋداسى سەكىلدى كۇرمەۋلى ماسەلە­لەر الەمدىك قوعامداستىقتى كوپ ءجايتتى قايتا سارالاۋعا ءماجبۇر­لەيتىنىن جەتكىزدى. ءبىر اتاپ وتەرلىگى, كۇردەلى ءما­سە­لەلەر وزەك بولعان اۋقىمدى شا­رالار كەزىندە وعان قاتىسۋشى دەلەگات وكىلدەرىن ماراپاتتاۋعا دا ۋاقىت تابىلدى. ولاردىڭ اراسىندا قازاقستاندىق دەلەگاتسيا وكىلدەرى دە بار. ماسەلەن, تمد پارلا­مەنت­ارالىق اسسامبلەياسى كەڭەسى­نىڭ “دوستاستىق” وردەنىمەن سەنا­تور ع.قاسىموۆ, ءماجىلىس دەپۋ­تات­تارى س.يبراگيموۆ, گ.قاراعۇسوۆا, ۆ.نەحوروشەۆ, ك.ساعاديەۆ, ۋ.ەلەۋ­باەۆ, ال اتالعان پارلامەنتارالىق اسسامبلەيانىڭ قۇرمەت گراموتا­لارى­مەن سەناتور ت.مۇحامەد­جا­نوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دە­پۋتاتتارى ب.ءالىمجانوۆ, ب.بەكجا­نوۆ, ق.بيسەنوۆ, ر.سارپەكوۆ, سونداي-اق ءماجىلىس اپپاراتىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرى ا.سەي­تاق, ا.ورازوۆ جانە ب.بوتاباەۆا ماراپاتتالدى. سونداي-اق, پار­لا­مەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى ۆ.روگالەۆ, ر.شاەكين, گ.سەيىت­ما­عام­بەتوۆا, سەناتورلار ج.سارسەن­قۇلوۆ پەن ج.نۇرعاليەۆ, سەنات جانە ءماجىلىس اپپاراتىنىڭ قىز­مەتكەرلەرى ا.سىرعاباەۆا, ج.باي­تى­لەسوۆ, ي.ماماشەۆالارعا ەۋرازەق پارلامەنتارالىق اس­سامبلەياسىنىڭ قۇرمەت گراموتا­لا­رى تاپسىرىلدى. ءلايلا ەدىلقىزى.