قازاقستان ەنەرگەتيكاسىنىڭ سوڭعى جىلدارداعى ءورىستى وركەندەۋى سالاداعى ۇلتتىق كادرلار بىلىكتىلىگىنىڭ وسۋىمەن, تاجىريبەسىنىڭ تولىسۋىمەن ساباقتاسا ءورىلىپ كەلە جاتىر. مىنە, ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىنىڭ دامۋىنا بارلىق سانالى عۇمىرىن ارناپ كەلە جاتقان وسىنداي بىلىكتى مامانداردىڭ ءبىرى – كاسىبي ينجەنەر-ەنەرگەتيك قانىش مولداباەۆ. ول 1987 جىلى پاۆلودار يندۋستريالىق ينستيتۋتىن ينجەنەر-ەلەكتريك ماماندىعى بويىنشا ۇزدىك ديپلوممەن تامامداعاننان كەيىن ەڭبەك جولىن قاراپايىم ەلەكتر سلەسارىنان باستاپ, ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكاسى سالاسىنداعى ءىرى كومپانيا باسشىلارىنىڭ ءبىرى رەتىندەگى ەڭبەكپەن ەسەيۋ جولىنان ءوتتى.
قازاقستان ەنەرگەتيكاسىنىڭ سوڭعى جىلدارداعى ءورىستى وركەندەۋى سالاداعى ۇلتتىق كادرلار بىلىكتىلىگىنىڭ وسۋىمەن, تاجىريبەسىنىڭ تولىسۋىمەن ساباقتاسا ءورىلىپ كەلە جاتىر. مىنە, ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىنىڭ دامۋىنا بارلىق سانالى عۇمىرىن ارناپ كەلە جاتقان وسىنداي بىلىكتى مامانداردىڭ ءبىرى – كاسىبي ينجەنەر-ەنەرگەتيك قانىش مولداباەۆ. ول 1987 جىلى پاۆلودار يندۋستريالىق ينستيتۋتىن ينجەنەر-ەلەكتريك ماماندىعى بويىنشا ۇزدىك ديپلوممەن تامامداعاننان كەيىن ەڭبەك جولىن قاراپايىم ەلەكتر سلەسارىنان باستاپ, ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكاسى سالاسىنداعى ءىرى كومپانيا باسشىلارىنىڭ ءبىرى رەتىندەگى ەڭبەكپەن ەسەيۋ جولىنان ءوتتى.
ۋاقىت – قۇدىرەت. ءومىر ولشەمدەرىنىڭ ءبارى ۋاقىتقا تاۋەلدى. ول جازبايتىن جارا, ول شەشپەيتىن جۇمباق جوق. تىرشىلىكتىڭ كۇرمەۋى كۇردەلى تالاي تۇيىندەرى ۋاقىت اتتى قۇدىرەتتىڭ الدىندا تايعاناقتىق تانىتىپ, تايساقتاپ شىعا كەلەدى. ءيا, قانىش تاڭىربەرگەن ۇلىنىڭ تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكاسىنىڭ كەشەندى تۇيىندەرىن شەشۋگە ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقانىنا شيرەك عاسىردىڭ ورمەگى اۋىپتى. سودان بەرى قانشاما سۋ اقتى, الاقۇيىن زامان شىركىن تالاي-تالاي توڭكەرىس تە اكەلدى, وزگەرىس تە اكەلدى. كەشەگى بار قۇرلىقتىڭ التىدان ءبىرىن الىپ جاتقان الىپ دەرجاۆانىڭ تەمىردەي تارتىپكە تاۋەلدى قۋاتتى ەنەرگەتيكالىق جۇيەسى ىدىراپ, ەگەمەندىككە يە بولىپ, جەكە-جەكە بولىنگەن ەلدەردىڭ ەنشىسىنە بەرىلدى. وداقتىڭ بىرەگەي ەنەرگەتيكاسىنان بولىنگەن تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ, بۇگىنگى الەم تانىعان قۋاتتى قازاقستاننىڭ الەۋەتتى ەكونوميكاسىنىڭ لوكوموتيۆى بولعان ەنەرگەتيكالىق سالانىڭ جەكە جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ, تۇراقتى تۇعىرىن جاساۋ, وسى ماڭىزدى سالادا قانىش جاۋاپتى قىزمەت اتقارعان جىلداردىڭ ۇلەسىنە ءتيدى.
وسىدان ونشاقتى جىل بۇرىن, سوناۋ ءبىر عاسىر توعىسىندا قانىش مولداباەۆ ەنەرگەتيكا جانە مينەرالدىق رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى باسقارماسىنىڭ باستىعى قىزمەتىندە ءجۇرىپ, ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق سالاسىن قايتا قۇرۋ, دامىتۋ جانە ونىڭ نورماتيۆتىك بازاسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرىمەن جان-جاقتى اينالىستى. «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق سالاسىن دامىتۋدىڭ 2007-2015 جىلدارعا ارنالعان شارالارىنىڭ جوسپارىن» جاساۋعا بەلسەندى اتسالىستى.
ول, 2007 جىلى «KEGOس» اكتسيونەرلىك قوعامىندا «سولتۇستىك جەج» فيليالىنىڭ ديرەكتورى جانە 2009 جىلدان 2011 جىلعا دەيىن «KEGOس» اق-تىڭ ۇلتتىق ەلەكتر جەلىلەرىن دامىتۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى قىزمەتتەرىن اتقارعان كەزىندە ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق سالاسىنىڭ بىرەگەي ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق جۇيەسىن قالىپتاستىرۋدا بىلىكتى مامان, تالابى تەرەڭ جەتەكشى رەتىندەگى تاباندىلىعىمەن تانىلدى. ەلەكتر قۋاتى بويىنشا تاپشىلىق كورىپ, ەنەرگەتيكالىق جۇيە بويىنشا كورشى مەملەكەتتەرگە تاۋەلدى بولىپ كەلگەن قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك وبلىستارىن وتاندىق بىرەگەي ەلەكتر جۇيەسىنە قوسىپ, تاۋەلدىلىكتەن شىعارۋ ماقساتىندا «سولتۇستىك – قازاقستاننىڭ وڭتۇستىگى» 500 كۆ ترانزيتتىك 2-ءشى جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى» اتتى ءىرى جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. تاريحتا تۇڭعىش رەت قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىرىڭعاي ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق جۇيەسىن قالىپتاستىرۋداعى وسى كەشەندى جۇمىستاردى ءىس جۇزىنە اسىرۋدا قانىش ءتاڭىربەرگەن ۇلىنىڭ قوماقتى قولتاڭباسى قالدى.
ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن جانە قازاقستاننىڭ بىرىڭعاي ەنەرگەتيكالىق جۇيەسىنىڭ سەنىمدى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قانىش مولداباەۆتىڭ تىكەلەي قاتىسۋىمەن ءىس جۇزىنە اسىرىلعان كەشەندى مەگاجوبالاردىڭ ماڭىزى مەن تيىمدىلىگى زور. بۇل رەتتە, ەل ەنەرگەتيكاسىنىڭ دامۋىنا قۋاتتى قارقىن بەرگەن «ۇەج-ءدى جاڭعىرتۋدىڭ ءىى كەزەڭى», «مويناق گەس-ءىنىڭ قۋاتىن ىسكە قوسۋ», «قازاقستان ۇەج-گە قۋاتى 500, 200 كۆ «الما» قوسالقى ستانساسىنىڭ قۇرىلىسىن سالۋ» اتتى جوبالاردى ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون.
ءيا, تاڭداۋىنان تايماي ءبىر سالادا شيرەك عاسىردان استام تابان اۋدارماي ەڭبەك ەتۋ, تەك ەڭبەك ەتىپ قانا قويماي, ەنەرگەتيكالىق سالانىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋعا ولشەۋسىز ۇلەس قوسۋ كاسىبي جوعارى بىلىكتىلىكتىڭ, ناعىز ازاماتتىق تاباندىلىقتىڭ بەلگىسى بولسا كەرەك. قانىش تاڭىربەرگەن ۇلىنىڭ سانالى عۇمىرىنداعى عيبراتتى ەڭبەك جولى – ازاماتتىق تاڭداۋعا, ادامگەرشىلىك پارىزعا ادالدىقتىڭ شىنايى ۇلگىسى. «اكە كورگەن وق جونار» دەگەندەي, بۇل تاڭداۋدىڭ تامىرى تەرەڭ, قاينارى تۇنىق.
قانىشقا ونەگەلى ءومىر مەكتەبىنىڭ العاشقى ۇلاعاتىن دارىتقان ارداقتى اكەسى تاڭىربەرگەن نۇرىش ۇلىنىڭ عيبراتتى عۇمىر جولى بولدى. مىنە, سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە يەك ارتسا دا كۇنى بۇگىنگە دەيىن «بايان-سۋ» جشس-ءنىڭ تىزگىنىن بەرىك ۇستاپ كەلە جاتقان تاڭىربەرگەن اقساقالدىڭ ومىرلىك ونەگەسى قانىشتىڭ بويىنا بەرىك دارىدى. سوناۋ 1958 جىلى پاۆلودار وبلىستىق مەليوراتيۆتىك سۋ شارۋاشىلىعىندا ينجەنەر-گيدروتەحنيك بولىپ ەڭبەك جولىن باستاعان جوعارى ءبىلىمدى مامان تاڭىربەرگەن نۇرىش ۇلى 55 جىل بويى تاڭداعان ماماندىعىنان تايماي, وڭىردەگى سۋ شارۋاشىلىعىنىڭ وركەندەۋىنە وزىندىك ۇلەسىن قوسۋدا. 1967 جىلى «پاۆلودارمەليوراتسيا» ترەسىنىڭ باس ينجەنەرى, 1969 جىلى باياناۋىل اۋداندىق سۋ قۇرىلىسى باسقارماسىنىڭ باستىعى قىزمەتتەرىن اتقارعان ول زامان وزگەرىپ, «بالاپان باسىنا, تۇرىمتاي تۇسىنا» كەتكەن توقسانىنشى جىلداردىڭ وتپەلى كەزەڭىندە «بايان-سۋ» جشس-ءىن قۇردى. اۋمالى-توكپەلى كۇردەلى ۋاقىتتا ول كاسىپورىننىڭ بۇرعىلاۋ ماشينالارىن, بۋلدوزەرلەر, جۇك جانە باسقا مامانداندىرىلعان تەحنيكالارى مەن جابدىقتارىن ساقتاپ قالدى. بۇگىندە تاڭىربەرگەن نۇرىش ۇلى باسقاراتىن سەرىكتەستىك كاسىپكەرلىك قوزعالىستىڭ سوقپاعىن سالىپ, حالىققا قىزمەت كورسەتۋدىڭ جاڭا تۇرىمەن تانىلۋدا. سونىمەن بىرگە, تاڭىربەرگەن وتاعاسى بار عۇمىرىن بالا وقىتۋعا ارناعان ومىرلىك قوساعى مارقاما تاعايقىزى ەكەۋى قۇرعان شاڭىراقتا 55 جىلدان بەرى بەرەكە مەن بىرلىكتىڭ شۋاعىن شاشىپ, بەس بالا مەن نەمەرەلەرىنىڭ شاتتىعىن قىزىقتاپ كەلەدى.
اكە ۇلاعاتىنىڭ تۇنىعىنان سۋسىنداعان قانىش تا جاستاي تاڭداعان ماماندىعىنا ادالدىعىن تانىتتى. ول جوعارى ءبىلىم الىپ كەلگەننەن كەيىن العاشقى ەڭبەك جولىن باستاعان باياناۋىل اۋداندىق ەلەكتر جەلىلەرىندە ون بەس جىلعا جاقىن تابان اۋدارماي ەڭبەك ەتىپ, قاتارداعى ەلەكتر سلەسارىنان جوعارى اۋداندىق ەلەكتر جەلىلەرى اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى دارەجەسىنە كوتەرىلدى. جاس مامان ءتول ۇجىمىنداعى وسى ءبىر ەڭبەكپەن ەسەيۋ جىلدارىندا تاربيە بەرگەن, ماماندىقتىڭ قىرى مەن سىرىنا باۋلىعان بىلىكتى تالىمگەرلەردەن ۇلگى الدى. سولاردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى العاشقى تالىمگەر-جەتەكشىسى, باياناۋىل اۋداندىق ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ باسشىسى زەينوللا مۇسابەكوۆ بولاتىن. قانىشتىڭ وسى ءبىر ماعىنالى ەڭبەك جولىندا وزىندىك ونەگەسىن دارىتقان تاعى ءبىر تۇلعا باياناۋىل اۋدانىنىڭ اكىمى كەنجە كەڭەسباەۆ ەدى. 1999 جىلدىڭ ءولارا كەزەڭىندە كەنجە سادۋاقاس ۇلى باياناۋىل اۋدانىنا اكىم بولىپ تاعايىندالدى. ەلدىڭ تۇرالاپ بارا جاتقان تۇرمىسىن كوتەرۋ ءۇشىن ول جەرگىلىكتى ازاماتتاردى جانىنا توپتاستىرىپ, جارعاق قۇلاعى جاستىققا تيمەي ەڭبەك ەتتى. سول جىلداردا ول ەڭبەگىمەن ەلگە تانىلعان قانىشتى دا قاتارىنا تارتىپ, بايلانىس, كولىك جانە كولىك جولدارىن قاداعالايتىن, اكىمنىڭ ورىنباسارى ەتىپ بەكىتتى. كۇردەلى كەزەڭدە باياننىڭ ىرگەسىن سەتىنەتپەي اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى رەتىندە بەس جىل جەمىستى ەڭبەك ەتكەن قانىش تاڭىربەرگەن ۇلى كاسىبي تاڭداۋىنا ادالدىعىنان تايماي 2004 جىلى ەنەرگەتيكا جانە مينەرالدىق رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى باسقارماسىنىڭ باستىعى بولىپ اۋىستى. مىنە, وسى كەزەڭنەن باستاپ تاجىريبەلى ەنەرگەتيكتىڭ ەگەمەن ەلىمىزدىڭ الەۋەتتى ەنەرگەتيكالىق سالاسىن قالىپتاستىرۋ جولىنداعى قايتا قۇرۋلاردى ءىس جۇزىنە اسىرعان جەمىستى قىزمەت جولى جالعاستى.
«جاقسىمىن دەپ ماقتانبا, حالىق ايتپاي, باتىرمىن دەپ باپتانبا, جاۋعا شاپپاي» دەمەكشى, تىزگىن ۇستاعان ۇلدارىمىزدى اتقارعان ىسىنە قاراي باعالايتىن ەلمىز عوي. ەندەشە, بۇگىندە قازاقستانعا قاجەتتى ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ 37,4 پايىزىن وندىرەتىن, 63 535 شاقىرىمعا سوزىلعان ەلەكتر تاراتۋ جەلىلەرى مەن 5 794 شاقىرىم كابەلدىك ەلەكتر جۇيەلەرىن باسقاراتىن «سامۇرىق-ەنەرگو» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ دامۋ جونىندەگى اتقارۋشى ديرەكتورى بولىپ قىزمەت اتقاراتىن قانىش مولداباەۆتىڭ جارتى عاسىرعا جالعاسقان عۇمىر جولىندا ەگەمەن ەلدىڭ تاۋەلسىز ەنەرگەتيكاسىن نىعايتۋ ماقساتىنداعى ازاماتتىق قاجىر-قايراتىنا ءتانتى بولامىز. وسى جەمىستى ەڭبەگى ءۇشىن ول قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جانە تمد-نىڭ «ەڭبەك سىڭىرگەن ەنەرگەتيگى» قۇرمەتتى اتاقتارىنا يە بولدى. بايان ەلىنىڭ جۇگىن كوتەرىپ, ءوزى قۇرعان سەرىكتەستىگىن سەكسەن جاسقا دەيىن سەنىمدى باسقارىپ كەلە جاتقان تاڭىربەرگەن نۇرىش ۇلىنداي اكەدەن ۇلاعات ۇققان قانىش ەسەلى ەڭبەكپەن بىرگە تۋعان جەر, ەگەمەن ەلىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن دە ۇكىلەپ كەلەدى. ال اتادان بالاعا ۇلاسقان ۇلاعات ءتالىمىن قانىش پەن ايتجامال تۇرسىنقىزىنىڭ ونەگەلى شاڭىراعىنان وربىگەن اينۇر, ولجاس, ايعانىمداردىڭ جالعاستىراتىنى ءسوزسىز.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
