وبلىستاعى سالالىق باسشىلاردى تىڭداساڭىز, الىس اۋدانداردا جاس ماماندار, اسىرەسە, جوعارى ءبىلىمدى دارىگەرلەر جەتىسپەيدى, دەيدى. ءتىپتى, جاس ماماندار قالادا قالعىسى كەلەدى, اۋىلدىق جەرلەرگە بارمايدى, دەپ زار يلەيدى. ال, «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىمەن اۋدانعا بارعان جاس دارىگەرگە جەرگىلىكتى شەنەۋنىكتەر تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلە مە؟ مۇنى اقتوبەدەن مەديتسينا اكادەمياسىن بىتىرىسىمەن ءوزى تۋىپ-وسكەن يندەر اۋدانىنا كەلگەن جاس دارىگەر نۇربەك دۇيسەمباەۆتىڭ قورعانسىزدىڭ كۇنىن كورىپ جۇرگەنىن بىلگەننەن كەيىن ايتىپ وتىرمىز.
وبلىستاعى سالالىق باسشىلاردى تىڭداساڭىز, الىس اۋدانداردا جاس ماماندار, اسىرەسە, جوعارى ءبىلىمدى دارىگەرلەر جەتىسپەيدى, دەيدى. ءتىپتى, جاس ماماندار قالادا قالعىسى كەلەدى, اۋىلدىق جەرلەرگە بارمايدى, دەپ زار يلەيدى. ال, «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىمەن اۋدانعا بارعان جاس دارىگەرگە جەرگىلىكتى شەنەۋنىكتەر تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلە مە؟ مۇنى اقتوبەدەن مەديتسينا اكادەمياسىن بىتىرىسىمەن ءوزى تۋىپ-وسكەن يندەر اۋدانىنا كەلگەن جاس دارىگەر نۇربەك دۇيسەمباەۆتىڭ قورعانسىزدىڭ كۇنىن كورىپ جۇرگەنىن بىلگەننەن كەيىن ايتىپ وتىرمىز.
نۇربەك دۇيسەمباەۆ ءبىر قۇشاق قاعازىن الىپ, ءتىلشى قوسىنىنا ارنايى كەلدى. قاعازى دەگەنىمىز, قولداۋ سۇراپ, ءتيىستى ورىندارعا جولداعان ارىزدارىنىڭ كوشىرمەلەرى. ال ارىز جازۋىنا تومەندەگى جايت سەبەپ بولعان. جاس ماماننىڭ «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنە جازعان حاتىنان ءۇزىندى كەلتىرەيىك.
«مەن پرەزيدەنتتىڭ جاستاردى ءتيىستى ماماندىقتارىن العان سوڭ, اۋىلعا كەلۋگە شاقىرعان «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىمەن اۋدانعا كەلگەن جاس مامانمىن, دارىگەرمىن. اۋداندىق ەمحانادا 2008 جىلدان بەرى دارىگەر-حيرۋرگ بولىپ قىزمەت اتقارامىن. وتباسىمدا انام, قارىنداسىم, جولداسىم, ءۇش بالام بار. كوپ قاباتتى ۇيدە, ءۇش بولمەلى پاتەردە تۇرامىز. ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ جارلىعىندا جاس مامانعا ءۇي بەرۋ, ءۇي سالامىن دەسە, جەر بەرۋ كەرەك دەلىنگەن. وسى باعىتتا وتباسىمنىڭ جاعدايىن جاقسارتۋدى كوزدەپ, كوپ قاباتتى ءۇيدىڭ جانىنان بوس تۇرعان جەردى سۇرادىم. ءۇي سالۋعا 2010 جىلى ارىز بەردىم. سول ارىزىم قاناعاتتاندىرىلىپ, 2012 جىلى مامىر ايىندا جەرگە مەملەكەتتىك اكتى الدىم. سودان تامىز ايىندا قۇرىلىسىمىزعا رۇقسات الىپ, جازعى ساراي سالىپ قويدىم», – دەپ جازادى نۇربەك دۇيسەمباەۆ.
ن.دۇيسەمباەۆقا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ءۇشىن 0,0375 گا جەر تەلىمى بەرىلىپتى. الايدا, وسىناۋ ۇلتاراقتاي جەر تەلىمىنە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن جۇرگىزبەك بولعان جاس مامان تالابىنىڭ تاسقا شابىلارىن قايدان ءبىلسىن؟ الىستاعى اعايىننان جاقىن بولار دەيتىن كورشىسى ن.دۇيسەمباەۆقا بەرىلگەن جەر تەلىمىنىڭ جانىندا ءوسىپ تۇرعان جاس تالداردى جەلەۋ ەتىپ, يندەر اۋدانىنىڭ اكىمىنە, جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ اگەنتتىگىنىڭ اتىراۋ وبلىسى بويىنشا اۋماقتىق جەر ينسپەكتسياسىنا ارىز تۇسىرەدى. شاعىمدا «ن.دۇيسەمباەۆقا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ ءۇشىن جەر تەلىمىن ءبولۋ تۋرالى» شەشىمنىڭ كۇشىن جويۋدى سۇرايدى.
ن.دۇيسەمباەۆتىڭ كورشىسىنىڭ اۋدان اكىمىنە بەرگەن ارىزى يندەربور كەنتىنىڭ اكىمى ب.نۇرعالي توراعالىق ەتكەن كوميسسيا وتىرىسىندا قارالىپتى. كوميسسيا مۇشەلەرى جەر تەلىمىن بەرۋدە ەشقانداي زاڭسىزدىق جوق, دەگەن ۇيعارىم جاسايدى. داۋدىڭ باسى ن.دۇيسەمباەۆقا بەرىلگەن جەر تەلىمى جانىندا جاسىل جەلەك قورعانىس اۋماعىنىڭ بولۋىنان تۋىنداعان. وزىنە بەرىلگەن جەر تەلىمى جاسىل جەلەك قورعانىس اۋماعىنا كىرە مە, جوق پا, ونىڭ ءتيىستى قۇجاتتارى بار ما؟ جاس مامان وسى ساۋالدارعا جاۋاپ الۋ ءۇشىن بىرنەشە مەكەمەگە حات جولداعان. سوعان وراي بەرىلگەن بىرنەشە جاۋاپ-حاتقا نازار اۋدارساق, ماسەلەن, يندەر اۋداندىق جەر كاداسترى ءبولىمىنىڭ باسشىسى ب.نيازوۆ 2013 جىلدىڭ 13 ناۋرىزىندا بەرگەن انىقتاماسىندا «يندەربور كەنتىندەگى ش.ءۋاليحانوۆ كوشەسى بويىندا, قازىرگى ونەر مەكتەبىنە قارسى ورنالاسقان ساياباقتىڭ ناقتى قۇجاتتارى راسىمدەلمگەنىن مالىمدەيدى» دەلىنگەن. بۇل انىقتامادا «راسىمدەلمگەنىن» دەگەن سوزدە قاتە بار. «م» ءارپى ارتىق بولىپ تۇر, نە ودان كەيىنگى «ە» ءارپى سالىنباي قالعان. سول سەبەپتى, بۇل انىقتامانىڭ قانداي ماعىنا بەرەتىندىگى تۇسىنىكسىز بولىپ تۇر.
ءدال وسى كۇنى يندەر اۋداندىق قۇرىلىس, ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى ءبولىمىنىڭ باسشىسى ب.يمانعازيەۆ «يندەربور كەنتى, تولەنباەۆ كوشەسى №17 ورىن باس جوسپار بويىنشا جەكەمەنشىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن سالۋ ءۇشىن بەلگىلەنگەن. وعان ىرگەلەس ورنالاسقان جەر تەلىمى باس جوسپاردا جاسىل جەلەك بولىپ بەلگىلەنگەن. الايدا, كۇنى بۇگىنگە دەيىن اتالعان جەر تەلىمىنىڭ ناقتى قۇجاتتارى جاساقتالماعان, ەش جەردە تىركەۋدە جوق» دەپ انىقتاما بەرىپتى. ال جوعارىداعى ەكى انىقتامادان ەكى كۇن بۇرىن جولدانعان يندەربور كەنتىنىڭ اكىمى ب.نۇرعاليدىڭ حاتىندا: «يندەربور كەنتى اكىمىنىڭ اپپاراتى كەنت اكىمىنىڭ شەشىمىمەن 2 جىل مەرزىمگە ۋاقىتشا وتەۋلى جەر پايدالانۋ قۇقىعىمەن سىزگە بەرىلگەن جەر تەلىمى زاڭعا قايشى كەلۋىنە بايلانىستى, كۇشى جويىلعان. جەر تەلىمىن بولگەن كەزدە جاسىل جەلەك قورعانىس اۋماعىنىڭ كولەمى 2275 م2 ەكەندىگىن ەسكەرە وتىرىپ, كوميسسيا مۇشەلەرى بولىنگەن جەر ۋچاسكەسى اتالعان جاسىل جەلەك اۋماعىنا ناقتى كىرمەگەندىكتەن كەلىسىمدەرىن بەرىپ قولدارىن قويىپ, مورلەرى سوعىلعان بولاتىن, بىراق سوت شەشىمىمەن زاڭسىز دەپ تانىلىپ شەشىمنىڭ كۇشى جويىلىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى, ايتىلىپ وتىرعان جاسىل جەلەك اۋماعى كۇنى بۇگىنگە دەيىن مەملەكەتتىك قۇقىق بەرۋ اكتىسى (گوس.اكت) بەرىلمەي ناقتى ەشبىر مەكەمەنىڭ تەڭگەرىمىنە الىنباعاندىقتان اۋداندىق ادىلەت باسقارماسىندا ناقتى تىركەلمەگەنىن قاپەرىڭىزگە بەرەدى» دەپتى.
ب.نيازوۆ ساياباق, ب.يمانعازيەۆ پەن ب.نۇرعالي جاسىل جەلەك دەپ اتاعان جەر تەلىمىنىڭ قۇجاتتارى جوق ەكەندىگى انىقتالعانعا دەيىن, بيىلعى جىلدىڭ 8 قاڭتارىندا اتىراۋ وبلىستىق مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق ەكونوميكالىق سوتىنىڭ سۋدياسى س.حاسان «قازاقستان رەسپۋبليكاسى جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ اگەنتتىگىنىڭ اتىراۋ وبلىسى بويىنشا اۋماقتىق جەر ينسپەكتسياسى» مەملەكەتتىك مەكەمەسى (كەلەسى دە – تالاپ قويۋشى) جاۋاپكەر يندەربور كەنتى اكىمىنە قويعان تالاپ ارىزىندا ينسپەكتسيا يندەر اۋدانى پروكۋراتۋراسىنىڭ 2012 جىلعى 17 قىركۇيەگىندەگى حاتىنا جانە يندەربور كەنتى تۋلەنباەۆ كوشەسى №2 ءۇي تۇرعىنى ا.اسانوۆتىڭ ارىزىنا بايلانىستى دۇيسەمباەۆ نۇربەككە يندەربور كەنتىنىڭ اكىمىنىڭ 2012 جىلدىڭ 25 قاڭتارىنداعى №15 شەشىمىمەن بەرىلگەن, يندەربور كەنتى, تۋلەنباەۆ كوشەسى, №17 ۇيدە ورنالاسقان جەر تەلىمىن ناقتى ولشەۋ كەزىندە ىرگەلەس ورنالاسقان حالىق دەمالىسى ءۇشىن ورنالاسقان بۋلۆار (ساياباق) اۋماعىنا كىرىپ تۇرعاندىعى, الدىن الا جەر تەلىمىن انىقتاۋ, زەرتتەۋ جانە كەلىسىمىن الۋ اكتىسىنە جانە جەر تەلىمىن يەلەنۋ نەگىزدەرىن انىقتاۋ, مەنشىك قۇقىعىن راسىمدەۋگە كەلىسىم بەرۋ جونىندەگى اۋداندىق كوميسسيانىڭ قورىتىندىسىنا كوميسسيا توراعاسىنىڭ قولى قويىلماعاندىعى كورسەتىلىپ, يندەر اۋدانى, يندەربور كەنتىنىڭ اكىمىنىڭ 2012 جىلدىڭ 25 قاڭتارىنداعى №15 شەشىمىن زاڭسىز دەپ تانىپ, كۇشىن جويۋدى سۇراعان» دەگەندى باسشىلىققا الادى.
كوميسسيا توراعاسىنىڭ قولى قويىلماعانىن ن.دۇيسەمباەۆ تا بىلەدى. كوميسسياعا توراعالىق ەتكەن اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى ا.سارسەنعاليەۆتىڭ قولى نەگە قويىلماعان؟ ونىڭ سەبەبىن يندەر اۋداندىق سوتىنىڭ توراعاسى ە.امانعاليەۆتىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 307-بابىنىڭ 2-بولىگىمەن سوتقا بەرىلگەن سارسەنگاليەۆ اسىلبەك جاگوروۆيچكە قاتىستى قىلمىستىق ءىس سوتتىڭ وندىرىسىنە 16 مامىر 2011 جىلى ءتۇسىپ, 17 مامىر 2011جىلعى قاۋلىسىمەن سۋديا ە.امانعاليەۆتىڭ وندىرىسىنە ءىس جۇرگىزۋگە قابىلدانعان.
اتالعان ءىس بويىنشا, 15 شىلدە 2011 جىلعى سوتتىڭ ۇكىمىمەن سارسەنگاليەۆ اسىلبەك جاگوروۆيچتى قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 307-بابىنىڭ 2-بولىگىمەن كىنالى دەپ تانىپ, وعان وسى باپ بويىنشا 1000 ء(بىر مىڭ) ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە, ياعني 1 512 000 ء(بىر ميلليون بەس ءجۇز ون ەكى مىڭ) تەڭگە ايىپپۇل جازاسى تاعايىندالدى جانە 1 ء(بىر) جىل مەرزىمگە بەلگىلى ءبىر لاۋازىمداردى اتقارۋ نەمەسە بەلگىلى ءبىر قىزمەتپەن اينالىسۋ قۇقىعىنان ايىرۋ قوسىمشا جازاسى بەلگىلەندى. ۇكىم زاڭدى كۇشىنە 7 قىركۇيەك 2011 جىلى ەندى» دەگەن انىقتاماسىنان ايقىن اڭعارۋعا بولادى. سوندا يندەر كەنتىنىڭ اكىمى ب.وماش نۇربەك دۇيسەمباەۆتىڭ اتىنا بەرىلگەن جەر تەلىمىن بەرۋ ءۇشىن 2012 جىلدىڭ 25 قاڭتارىنداعى №15 شەشىمىن شىعارعانعا, «اتىراۋ عوو جەر» ەمك يندەر اۋداندىق ورتالىعىنىڭ باسشىسى ب.نيازوۆ پەن يندەر اۋداندىق جەر قاتىناستارى ءبولىمى باستىعىنىڭ ۋاقىتشا مىندەتىن اتقارۋشى ك.باعىنوۆ سول جىلدىڭ 8 جانە 25 مامىرىندا جەر ۋچاسكەسىنە جەكەمەنشىك قۇقىعىن بەرەتىن اكتىگە قولدارىن قويىپ, مورلەرىن سوققانعا دەيىن كوميسسيا توراعاسى بەكىتىلمەگەن بە؟ وسىدان كەيىن 2012 جىلعى 9 تامىزدا يندەر اۋداندىق قۇرىلىس, ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى ءبولىمىنىڭ باستىعى ك.نۇعمانوۆا «دۇيسەمباەۆ نۇربەككە – جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا, قۇرىلىس-قۇراستىرما جۇمىستارىن جۇرگىزۋىنە رۇقسات بەرەدى» ءوز قولى قويىلعان حات بەرەدى. سوندا كەنت اكىمى دە, اۋداندىق ءبولىمدەر باسشىلارى دا اۋداندىق كوميسسيا توراعاسىنىڭ قولى قويىلماعانىن بىلە تۇرا, جاس مامان ن.دۇيسەمباەۆتى نەگە اۋرە-سارساڭعا سالادى؟
شەنەۋنىكتەردىڭ ءتيىستى زاڭدىلىقتى ورەسكەل بۇزعانى جاس مامان ن.دۇيسەمباەۆتىڭ جەر تەلىمىن زاڭداستىرماق تۇگىلى ەندى ودان ايىرىلىپ قالۋ قاۋپى ءتوندى. ويتكەنى, جوعارىدا اتى اتالعان سۋديا س.حاسان «يندەربور پوسەلكەسى اكىمىنىڭ دۇيسەمباەۆ نۇربەككە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ ءۇشىن يندەربور كەنتى, تۋلەنباەۆ كوشەسى, №17 ۇيدە ورنالاسقان 0,0375 گەكتار جەر تەلىمىن 2 جىل مەرزىمگە ۋاقىتشا وتەۋلى جەر پايدالانۋ قۇقىعىمەن بەرۋ تۋرالى 2012 جىلدىڭ 25 قاڭتارىنداعى №25 شەشىمى زاڭسىز دەپ تانىلىپ, كۇشى جويىلسىن» دەپ شەشىم شىعارىپ قويادى.
بىراق, سوت شەشىمىندە ن.دۇيسەمباەۆتىڭ اتىنا بەرىلگەن جەر تەلىمى ساياباق اۋماعىنا كىرىپ تۇرعانىن كىم, قاي مەكەمەنىڭ انىقتاماسىمەن دالەلدەگەنى ايتىلمايدى. بۇل ساياباقتىڭ ناقتى قۇجاتتارى جاساقتالماعانى, ەش جەردە تىركەۋدە جوقتىعىن دالەلدەگەن انىقتامالاردى جوعارىدا كەلتىردىك. سوت شەشىمى شىققان سوڭ يندەربور كەنتىنىڭ اكىمى ب.نۇرعالي 2013 جىلعى 13 اقپاندا ن.دۇيسەمباەۆقا «يندەربور كەنتى اكىمىنىڭ اپپاراتى 2 جىل مەرزىمگە ۋاقىتشا وتەۋلى جەر پايدالانۋ قۇقىعىمەن بەرىلگەن جەر تەلىمى زاڭعا قايشى كەلۋىنە بايلانىستى, جەر تەلىمىڭىزدىڭ ناقتى ولشەمىن شىعارىپ, زاڭداستىرۋ ءۇشىن ارىزىڭىزدىڭ تۇپنۇسقاسى مەن قۇجاتتارىڭىزدىڭ كوشىرمەسى اۋداندىق قۇرىلىس, ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى ءبولىمىنىڭ الدىن الا جەر تەلىمىن انىقتاۋ, زەرتتەۋ كەلىسىمىن بەرۋ جونىندەگى اۋداندىق كوميسسياسىنىڭ وتىرىسىنا جىبەرىلدى. ارىزىڭىز بويىنشا 2013 جىلدىڭ 25 قاڭتارىندا وتكىزىلگەن الدىن الا جەر تاڭداۋ جەر تەلىمىن انىقتاۋ, زەرتتەۋ كەلىسىمىن بەرۋ جونىندەگى اۋداندىق كوميسسياسىنىڭ №1 حاتتاماسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا «جاسىل جەلەك قورعانىس ايماعىنا جاتادى, كەلىسىم بەرىلمەيدى» – دەپ جاۋاپ كەلگەندىكتەن ارىزىڭىز قاناعاتتاندىرىلمايتىنىن قاپەرىڭىزگە بەرەدى» دەپ جانە ءبىر ءۇشبۋ حات جولداپتى.
كەنت اكىمىنىڭ حاتىندا دا ايتىلعان اۋداندىق كوميسسيانىڭ مۇشەلەرى ن.دۇيسەمباەۆتىڭ جەر تەلىمى ناقتى قۇجاتتارى اۋداندىق ادىلەت باسقارماسىندا تىركەلمەگەن جاسىل-جەلەك قورعانىس (الدە ساياباق پا؟ – ج.ش.) ايماعىنا جاتاتىنىن نەگە سۇيەنىپ دالەلدەدى ەكەن؟ كوميسسيا مۇشەلەرى بۇرىن قايدا قاراعان؟ جەر تەلىمىن بەرەر الدىندا نەگە ءدال وسىلاي ۇيعارىم جاسامادى؟ ساۋال كوپ, جاۋاپ جوق. اۋدان شەنەۋنىكتەرىنەن جەر تەلىمىن زاڭداستىرۋدىڭ وڭ قادامىن كورمەي, سالى سۋعا كەتكەن جاس مامان ن.دۇيسەمباەۆ بيىلعى 1 اقپاندا وبلىس اكىمى ب.ىزمۇحامبەتوۆتىڭ اتىنا ءوتىنىشىن جولداپتى. وبلىس اكىمى «جەردى زاڭداستىرۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. شەشىمدى بايانداۋ» دەپ يندەر اۋدانىنىڭ اكىمى ب.ءسارسەنعاليەۆقا ءدال سول كۇنى تاپسىرما بەرگەن ەكەن. كەيىن ب.سارسەنعاليەۆ باسقا جۇمىسقا اۋىستى. ال وبلىس باسشىسىنىڭ شەشىمى ءالى كۇنگە ورىندالعان جوق.
ۇلتاراقتاي جەر تەلىمىن الامىن دەپ, شەنەۋنىكتەردىڭ قاقپاقىلىنا ۇشىراعان جاس مامان قازىر قورعانسىزدىڭ كۇنىن كورىپ ءجۇر. ويتكەنى, ونىڭ قولداۋشىسى دا, قورعاۋشىسى دا جوق. شەنەۋنىكتەردىڭ شالاعاي شەشىمىنەن شىققان شاتاقپەن ابدەن ابىگەرگە تۇسكەن نۇربەك دۇيسەمباەۆتىڭ جانايقايىنا قۇلاق اساتىن بىرەۋ تابىلار ما ەكەن؟ جان-جاعىنان تىرناعىن باتىرعىسى كەلەتىندەر وعان 0,0375 گا جەر تەلىمىن نەگە قيماي وتىر؟ الدە, بۇل ساياباقتىڭ ىرگەسىندەگى ءدال وسى جەر تەلىمىن تاقىمىنا باسىپ قالۋدى كوزدەگەن پىسىقايلاردىڭ قيتۇرقى ءىسى مە؟
جولداسبەك شوپەعۇل,
«ەگەمەن قازاقستان».
اتىراۋ وبلىسى,
يندەر اۋدانى.
