ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن پالاتانىڭ كەشەگى جالپى وتىرىسىندا بيۋدجەتتىك زاڭ جوبالارى قارالدى. بۇل جولى دەپۋتاتتار 2014-2016 جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەت جوباسىن تالقىعا سالدى.
ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن پالاتانىڭ كەشەگى جالپى وتىرىسىندا بيۋدجەتتىك زاڭ جوبالارى قارالدى. بۇل جولى دەپۋتاتتار 2014-2016 جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەت جوباسىن تالقىعا سالدى.
الدىمەن كۇن تارتىبىندە بيۋدجەت زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەردى قاراستىراتىن زاڭ جوباسى قارالدى. ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەرگە سايكەس بەكىتىلەتىن شىعىستاردى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋدىڭ ەڭ از كولەمىن ولاردىڭ باسىمدىعى مەن الەۋمەتتىك ماڭىزىن ەسكەرە وتىرىپ, مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ جونىندەگى ورتالىق جانە جەرگىلىكتى ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ ايقىنداۋى كوزدەلىپ وتىر. بۇل رەتتە ۇكىمەتتىڭ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى جىلدىق ەسەبىنە تالدامالىق ەسەپتى ءبولۋ جونىندەگى نورمالاردى الىپ تاستاۋ كوزدەلگەن. سونداي-اق, كونتسەسسيالىق جوبالاردى قولداۋعا ۇكىمەت نەمەسە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان ايقىندايتىن ءبىر زاڭدى تۇلعانىڭ ورنىنا بىرنەشە زاڭدى تۇلعانى تارتۋ جونىندەگى تالاپ تا وزگەرتىلگەن. جانە دە ۇكىمەت نەمەسە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ايقىنداعان زاڭدى تۇلعالاردىڭ كونتسەسسيالىق ۇسىنىستاردىڭ نەگىزدىلىگىنە جاۋاپتىلىعىن بەلگىلەۋ دە قاراستىرىلعان. زاڭ جوباسى ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى.
سونىمەن قاتار, ءماجىلىس كەشەگى وتىرىستا سالىق سالۋ ماسەلەلەرى بويىنشا كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردى قاراستىراتىن زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. وندا بەلگىلى ءبىر كەزەڭ ءىشىندە يگەرىلمەي جاتقان جەرلەرگە جوعارىلاتىلعان سالىق مولشەرلەمەلەرىن ەنگىزۋ نورمالارى كوزدەلىپتى. بۇدان باسقا, زاڭ جوباسىنا ءسان-سالتانات زاتتارىنا (تەمەكى جانە الكوگول اكتسيزى, كولىك قۇرالى مەن م ۇلىك سالىعى) سالىق سالۋ كەزىندە جەكەلەگەن سالىقتاردىڭ فيسكالدىق فۋنكتسياسىن كۇشەيتۋ بولىگىندە بىرقاتار نورمالار ەنگىزىلىپ وتىر.
ۇلتتىق قوردان 2014-2016 جىلدارعا ارنالعان كەپىلدىك بەرىلگەن ترانسفەرت تۋرالى زاڭدىق قۇجات تا دەپۋتاتتار تاراپىنان قولداۋ تاپتى. كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت كولەمى جىل سايىن 1 380 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە ايقىندالىپ, ءۇستىمىزدەگى جىلداعى دەڭگەيدە ساقتالىپتى.
كەشەگى جالپى وتىرىستا رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق بيۋدجەتتەر, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا, استانا بيۋدجەتتەرى اراسىنداعى 2014-2016 جىلدارعا ارنالعان جالپى سيپاتتاعى ترانسفەرتتەردىڭ كولەمىنە قاتىستى زاڭ جوباسى دا ماقۇلداندى. زاڭ جوباسىندا استانا مەن الماتى قالالارىنىڭ جوعارى كوەففيتسيەنتى ساقتالعان. ال جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ شىعىس بازاسىنا بۇرىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلعان نىسانالى ترانسفەرتتەر, ونىڭ ىشىندە 2014 جىلى 215 ميلليارد 700 ميلليون تەڭگە, 2015 جىلى – 214 ميلليون, 2016 جىلى 220 ميلليارد 400 ميلليون تەڭگەلىك تۇراقتى سيپاتتاعى شىعىندارى بەرىلگەن. بۇل رەتتە 2014 جىلعى كۇردەلى شىعىستارعا قاراستىرىلعان قاراجات 2013 جىلمەن سالىستىرعاندا 60 ميلليارد 100 ميلليون تەڭگەگە ۇلعايعاندىعىن ايتا كەتۋ كەرەك.
«2014-2016 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭ جوباسى بويىنشا باياندامالاردى ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ ءمينيسترى ەربولات دوساەۆ پەن ۇلتتىق بانك توراعاسى قايرات كەلىمبەتوۆ جاسادى. مينيستر الدىمەن 2014-2018 جىلدارى الەمدىك ەكونوميكانىڭ باياۋ, بىراق 3,8-4,3 پايىز قارقىنمەن ۇدەمەلى ءوسۋى بولجانىپ وتىرعاندىعىن العا تارتتى. مۇناي باعاسى 90 اقش دوللارى دەڭگەيىندە بەلگىلەنگەن. ونىڭ ايتۋىنشا, ىشكى جالپى ءونىم 2014 جىلى 38,6 تريلليون تەڭگەدەن 2018 جىلى 65,9 تريلليونعا دەيىن وسەدى. 2014 جىلى جان باسىنا شاققاندا ءىجو 14,6 مىڭ اقش دوللارىن قۇرايتىن بولسا, ول 2018 جىلى 24 مىڭعا جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە. 2014-2018 جىلدارى ەلىمىز ەكونوميكاسى 6,0-7,1 پايىز دەڭگەيىندە بولجانۋدا. مۇناي ءوندىرۋ 2014 جىلى 83,0 ميلليون توننانى قۇراسا, 2018 جىلى ونىڭ كولەمى 110,0 ميلليونعا جەتەدى دەگەن ءۇمىت بار. وسى جىلدار ارالىعىندا ينفلياتسيا 6,0-8,0 پايىز شەگىندە جوسپارلانعان. تاۋارلار يمپورتى 2014 جىلى 58,6 ميلليارد دوللاردان 2018 جىلى 93 ميللياردقا دەيىن ۇلعايادى دەپ كۇتىلىپ وتىر. سونىمەن, 2014 جىلى بيۋدجەتكە ءتۇسىم 2013 جىلعىعا قاراعاندا 532,3 ميلليارد تەڭگەگە ءوسىپ, 5 760,7 ميلليارد تەڭگەنى; 2015 جىلى 468,9 ميللياردقا ءوسىپ, 6 229,6 ميلليارد تەڭگەنى جانە 2016 جىلى 643,8 ميللياردقا ءوسىپ, 6 873,4 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايدى دەپ بولجانعان. بيۋدجەتتىڭ شىعىس بولىگى 2014 جىلى 6 703,1 ميلليارد تەڭگە, 2015 جىلى – 7 207,2 جانە 2016 جىلى 7 836,9 ميلليارد تەڭگە دەڭگەيىندە بەلگىلەنىپتى.
ورايى كەلگەندە دەپۋتاتتاردىڭ ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, كوگىلدىر وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋ, كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ جانە تاعى بىرقاتار ۇسىنىستارىنا 2014 جىلى – 50,5 ميلليارد تەڭگە, 2015 جىلى – 39,1 جانە 2016 جىلى 64,3 ميلليارد تەڭگە قاراستىرۋ شىعىستاردى قايتا ءبولۋ ەسەبىنەن جۇزەگە اسقاندىعىن ايتا كەتۋ كەرەك.
مينيستر ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا ۇشجىلدىق بيۋدجەت جوباسىندا 1 267 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلعاندىعىن, ەلەكتروندىق وقىتۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ بويىنشا شىعىستاردىڭ 5 ميلليارد تەڭگەگە قىسقارعانىن, ەسەسىنە دەپۋتاتتار ۇسىنىسىمەن جالپى ءبىلىم بەرۋگە 19,7 ميلليارد تەڭگە قوسىمشا قارجى كوزدەلگەندىگىنەن حاباردار ەتتى. ال دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى بويىنشا 2 035 ميلليارد تەڭگە كوزدەلسە, دەپۋتاتتار جىل سايىن دەنساۋلىق ساقتاۋ وبەكتىلەرىن سالۋ جانە قايتا جوندەۋگە 5 ميلليارد تەڭگە ءبولگىزۋگە قول جەتكىزگەن. وسى ورايدا مادەنيەت جانە اقپارات سالاسىنا ءۇش جىلدىق كەزەڭگە ارنالعان شىعىستاردىڭ 191,5 ميلليارد تەڭگەگە جەتكەندىگىن ايتا كەتكەن ءجون. ە.دوساەۆ دەنەشىنىقتىرۋ جانە سپورت سالاسىندا ءۇش جىلدىق كەزەڭدەگى شىعىستاردىڭ 133,4 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىندىعىن تىلگە تيەك ەتە كەلىپ, ەلىمىزدىڭ 6 وڭىرىندە 15 دەنەشىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەندەرىن سالۋعا 3,3 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلعاندىعىن جەتكىزدى.
بۇدان باسقا ۇشجىلدىق بيۋدجەت جوباسىندا «قولجەتىمدى باسپانا-2020» باعدارلاماسىنا 460 ميلليارد تەڭگە, «اق بۇلاق» باعدارلاماسىنا – 323,9 ميلليارد, «وڭىرلەردى دامىتۋ», «2012-2020 جىلدارى مونوقالالاردى دامىتۋ» جانە «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلامالارىنا – 253,7 ميلليارد, «اگروبيزنەس-2020» سالالىق باعدارلاماسىنا – 453,2 ميلليارد جانە كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا 994,4 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلىپ وتىر.
ۇلتتىق بانك توراعاسى قايرات كەلىمبەتوۆتىڭ مالىمەتىنشە, جىل باسىنان بەرى ەلىمىزدىڭ التىن-ۆاليۋتا قورى مەن ۇلتتىق قوردا شوعىرلانعان قارجى كولەمى 5,5 پايىزعا ءوسىپ, ءۇستىمىزدەگى جىلدىڭ قىركۇيەگىنە قاراعان كۇنى 90,8 ميلليارد اقش دوللارىنا جەتكەن. ۇلتتىق قور اكتيۆىنىڭ شەتەلدىك ۆاليۋتاداعى كولەمى 66,6 ميلليارد دوللار ەكەنى دە اتاپ ايتىلدى.
دەپۋتاتتار بايانداماشىلارعا سۇراقتارىن قويىپ, ءوز ويلارىن دا ورتاعا سالدى.
ماسەلەن, مەكتەپتەردىڭ جايىن سۇراعان قۋانىش سۇلتانوۆقا بەرگەن جاۋابىندا ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەربول ورىنباەۆ قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە ءۇش اۋىسىمدى جانە اپاتتى مەكتەپتەردى قوسا ەسەپتەگەندە 500 جاڭا مەكتەپ سالىنۋى قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتتى. ءاسىرەسە, دەموگرافيالىق ءوسىمى باسىم وڭتۇستىك قازاقستان, الماتى جانە قىزىلوردا وبلىستارىندا مەكتەپ جەتىسپەۋشىلىگى قاتتى سەزىلۋدە ەكەن. ولاي بولسا, جاڭا وقۋ ورىندارى دا وسى وڭىرلەردە سالىناتىن بولادى.
ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين بيۋدجەت جوباسىنىڭ ەلباسى جۇكتەگەن بارلىق تاپسىرمالاردى ورىنداۋعا ءمۇمكىندىك بەرەتىنىن ەرەكشە اتادى. سپيكەر ءسوز ورايى كەلگەندە مەملەكەتتىك بيۋدجەت مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ تۇتاستاي كورىنىسى ەكەنىن, سوندىقتان دا, ەكى اي بويى ءماجىلىس ۇكىمەتپەن ءبىرلەسە ءۇش جىلدىق بيۋدجەتتى مۇقيات قاراپ شىققاندىعىن العا تارتتى. «اشىعىن ايتۋ كەرەك, كەي جاعدايدا بيۋدجەتتىك تاپسىرىستار شالا جاسالىپ قانا قويماي, تولىعىمەن بيۋدجەتتىك زاڭناماعا قايشى كەلىپ تۇردى. سوندىقتان دا, وندايعا دەپۋتاتتار قاعيداتتى تۇردە قارسىلىق ءبىلدىردى. مۇنى ۇكىمەت تە تۇسىنەدى دەپ ويلايمىن. كەلەشەكتە ۇكىمەت بيۋدجەت جوباسىن پارلامەنتكە اكەلگەندە وسىنى ەسكەرۋلەرى كەرەك. سوندا عانا ءبىز مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن تياناقتى ورىنداي الامىز», دەدى پالاتا توراعاسى.
وسىلايشا, تالقىدان وتكەن بيۋدجەتتىك زاڭ جوبالارى تولىقتاي دەپۋتاتتار تاراپىنان قولداۋعا يە بولىپ, سەناتقا جول تارتتى. كەيبىر سالالاردا قارجى ازداپ قىسقارعانىمەن, بيۋدجەتتىڭ الەۋمەتتىك سيپاتىنان ارىلا قويماعاندىعى انىق.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
