رۋحانيات • 13 تامىز، 2020

ادەپتى ادەمى ۇستاز

210 رەت كورسەتىلدى

ۇستاز دەگەن ۇلاعاتتى ۇعىمعا شىن لايىقتى جان­­دار­دىڭ يگى ىستەردى ۇندەمەي ءجۇرىپ تىندىرا­تىنىنا تالاي كۋا بولدىق. سونداي جاننىڭ ءبىرى – عالىم، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كاندي­دا­تى، ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋني­ۆەر­­سيتەتىنىڭ وقىتۋشىسى، دوتسەنت دامەگۇل باياليەۆا.

جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىندە ءبىلىم بەرگەن ءار وقىتۋ­شىنىڭ وزىن­دىك قولتاڭباسى، ءوز جولى مەن باعىن­دىرعان بيىگى بار. الاي­دا سولاردىڭ ىشىندە جان-جا­عىنا ادەمى جىميىسىمەن جى­لىلىق شاشىپ، ءار ستۋدەنتىن مەيىرىمىنە بولەپ جۇرەتىن دا­مەگۇل اپايدىڭ ورنى ەرەكشە. ۇلى ابايدىڭ: «ادام­­نىڭ ادامشىلدىعى ەڭ ال­دى­مەن جاقسى ۇستازدان» دەگەن ءسوزى بار. وسى تۇرعىدان كەل­گەندە مەن ۇستازدان جولى بول­عان شاكىرتتەردىڭ ءبىرىمىن. سەبەبى دامەگۇل سەردالىقىزى 2000-2005 جىلدارى بىزگە «باس­پاسوزدەگى ۇلتتىق مادەنيەت، سالت-ءداستۇر، ادەت-عۇرىپ ماسە­لەلەرى»، ء«بىلىم رەفورماسى جانە ءباسپاسوز»، «قازاق باسپا­سوزىندەگى ءتىل مەن ستيل» دەگەن ارنايى پاندەر بويىن­شا ءدا­رىس وقىدى، مەنىڭ باكالاۆر جانە ماگيسترلىق ديپلومدىق جۇمىس­تارىما عىلىمي جەتەكشىلىك ەتتى. ديپلومدىق جۇمىستىڭ تا­قىرىبىن بەكىتۋدەن باس­تاپ، قورعاۋعا دەيىنگى ارا­لىق­­تا جەتەكشىلىك جاساپ قا­نا قوي­ماي، شىن مانىسىندە جا­نا­شىرلىق تانىتقان ۇستا­زىم­­نىڭ تاباندىلىعى مەن ت­الاپشىلدىعى تالاي نارسەگە ۇيرەتتى. ەڭ الدىمەن، جاۋاپكەر­شىلىككە، تياناقتىلىق پەن تار­تىپكە باۋلىدى.

قازىرگى تاڭدا جۋرناليستيكا سالاسىندا قانداي دا ءبىر جەتىستىككە قول جەتكىزسەم، وعان اپايىمنىڭ قوس­قان ۇلەسى زور. ويتكەنى، وقۋ بىتىرەر جىلى «رەسپۋبليكالىق «ساقشى» گازەتىنە ءتىلشى كەرەك ەكەن. مەن سەنى ۇسىندىم. بارىپ كور. قولىڭنان كەلەدى»، دەپ سەنىم ارتىپ، ارقامنان قاعىپ شىعارىپ سالعان ءساتى ءالى كۇنگە دەيىن كوز الدىمدا.

اپايدىڭ ەل ەرتەڭى، ۇلت بو­لاشاعى، جاستاردىڭ مۇم­كىندىگى تۋرالى ءار ءسوزى بىزدەرگە قۋات بەر­دى. ء«وز مۇمكىن­دىگىڭدى شىڭ­­داي ءتۇسۋ كەرەك» دەگەننەن جا­لىقپاي­تىن ۇستازدىڭ جاقسى­لىق­قا تولى كەڭەسى كوڭىلگە قاشاندا سەنىم ۇيالاتادى. كويلەگى دە، كو­ڭىلى دە تاپ-تازا جۇرەتىن ۇستاز­دىڭ دارىسىنەن، ءومىردىڭ وزى­نەن الىنعان اڭگىمەسىنەن كەيىن جانىڭ دا، تابيعاتىڭ دا تازا­رىپ قالاتىن. ءوزىڭدى تاۋ قوپا­رىپ، تاس جارىپ تاستارداي، كە­دەرگىلەرگە قاراماستان بيىككە ەش قيىن­دىقسىز شىعارداي جەڭىل سەزى­نەتىنسىڭ. ءسوز­دىڭ قۇدىرەتى، ۇستازدىڭ بەرىك ۇستانىمى دەگەن وسى بولار...

«قازىرگى قازاق باسپاسوزىندەگى ۇلتتىق مادەنيەت، سالت-ءداستۇر جانە ءتىل، ستيل ماسەلەلەرى» وقۋ قۇرالىنىڭ اۆتورى دامە­گۇل سەر­دالىقىزى ۇلتتىق قۇندى­لىق­تاردى ۇلىقتاي ءجۇرىپ بىز­دەرگە قازاق ءباسپاسوزىنىڭ قىرى مەن سىرىن، ءمانى مەن ماڭى­زىن ۇعىندىردى. ۇلتتىق قۇن­دى­لىقتاردى دارىپتەگەن ءار ماقالانى نازاردان تىس قالدىر­مادى. ءدارىس شەڭبەرىندە شەكتەلمەي، قازاق قىزىنا كەرەك كەڭەسىن دە ايتاتىن، ۇلتقا قاجەت ۇلاعاتتى سوزدەردى دە ساناعا ءسىڭىرىپ وتىردى. ەڭ باستىسى – ۇستاز بىزگە ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ماقتانىش ەتە ءبىلۋدى دە ۇيرەتتى.

بويىمىزداعى تىلگە، ستيل­دىك تالداۋعا دەگەن جىلت ەتكەن شوقتى كورىپ، ونى وزىنشە جالىنعا اينالدىرعان دامەگۇل اپايدىڭ تاباندىلىعىنا قارىز­دارمىز. ماقا­لانى تاقىرىپتىق تۇرعىدان تالداپ، جانرلىق ەرەك­شەلىگىن ەكشەۋ، ءجۋرناليستىڭ تىلدىك تابيعاتىن، ستيلدىك وزگە­شەلىگىن ساۋاتتى ساراپتاۋ – مىنە، وسىنىڭ بارلىعىن بويعا دارىتقان ۇستاز بىزگە ەڭ ءبى­رىنشى «جازۋعا قۇرمەتپەن قا­راۋ قاجەت» ەكەنىن ۇقتىردى. قازاق جۋرناليستيكاسىنىڭ عى­لىمي نەگىزىن قالاۋعا اتسا­لىسقان ۇستازدىڭ ءار سوزىنەن قازا­قىلىق، اڭگىمەسىنەن ۇلتقا دەگەن جاناشىرلىق ەسىپ تۇراتىن. قازاق باسپاسوزىندەگى ۇلتتىق قۇن­دىلىقتى زەرتتەي ءجۇرىپ، سانامىزدا كومەسكىلەنە باستاعان عۇرىپ پەن سالتتى جاڭعىرتۋعا زور ەڭبەك ەتتى.

ۇمبەتباي اعا ءۋايديننىڭ: «ادە­مى ادام ادەمى، ادەپتى ادام ادەمىدەن دە ادەمى» دەگەن جاقسى ءبىر ءسوزى بار ەدى. دامە­گۇل اپاي ەسىمە تۇسكەندە وسى سوزدەر ويىما ورالا بەرەدى. سەبەبى، اپاي – شىن مانىسىندە ادەپتى ءارى ادەمى ۇستاز. ول كىسىدەن ءبىلىم العان التى جىل­دا بىرەۋگە داۋىس كوتە­رىپ ۇرىس­قانىن، اشۋعا بەرىلىپ، ارتىق ءسوز ايتقانىن كور­گەن ەمەسپىن. ۇرىس­پاي-اق زيالىلىعىمەن ۇيال­تاتىن. كى­شىپەيىلدىك تانىت­سا دا ەسىرتىپ، داڭدايسىتىپ قويمايتىن.

اپاي بىزگە، اسىرەسە، قىزدار قاۋىمىنا ساناعا ساڭىلاۋ تۇسىرەر سۇبەلى سوزىمەن عانا ەمەس، ءجۇرىس-تۇرىسى، كيىم كيۋ ۇلگىسىمەن دە ونەگە بولدى. سابىرلى قالپىندا باپپەن سويلەپ وتىرىپ-اق تەن­تەكتى تەزگە سالاتىن. ءتا­لىمى مول اڭگىمەسىمەن جان­نىڭ مىسىن باسىپ، وزىنە ءتانتى ەتەتىن. سول سەبەپتى دا­مەگۇل اپاي­دىڭ جانىندا ولپى-سولپى جۇرۋگە ۇيالاتىنبىز، ءار ءسوزىمىزدى سالماقتاپ سويلەۋگە تىرىساتىنبىز. بويىنا كيى­مىن جاراس­تىرىپ قانا كيىپ، جىميىپ قانا ك ۇلىپ وتى­رىپ ءدارىسىن جۇرگىزەتىن ادەبىنەن اجىراماعان اپاي وزگە وقىتۋشىلاردىڭ ورتاسىندا وسى قاسيەتتەرىمەن كوزگە وتتاي ىستىق كورىنەدى. مىنەز سۇلۋلىعى مەن كەلبەت كەلىس­تىگى دە تەرەڭ تابيعاتىنان ەكەنىن ۇقتىق. ءوز باسىم ۇستازىما قاتتى ەلىكتەيتىنمىن. ءبىلىم-بىلىكتىلىگىنە عانا ەمەس، ايەل، انا، جار بەينەسىندەگى بيىكتىگىنە تامسانا قا­راي­تىنمىن. قا­زاق قىزى، ۇلتتىق نامىس، ۇلت­تىق قۇن­­دىلىق تۋرالى شىنايى جاناشىرلىقپەن ايتقان ءار ءسوزى ۇياتتىڭ داۋىسىنداي بو­لىپ ەستىلەتىن. ۇلتتىڭ بولا­شا­­عىن ەڭ ءبىرىنشى قىزدىڭ ار-وجدا­نىمەن بايلانىستىراتىن اپايدىڭ: «سەندەردىڭ ەر ازاماتتارعا قاراعاندا ارقالاعان جۇكتەرىڭ سالماقتىراق. ويتكەنى، جار رەتىندە شاڭى­راعىڭدى شاي­قالت­پاۋ، جۋرناليست رەتىندە ۇلتتىڭ جوق-جىتىگىن ۇدايى تەك­سەرىپ تۇرۋ دەيتىن مىندەتتەرىڭ بار»،  دە­گەن ءسوزى ءالى كۇنگە دەيىن جا­دىمىزدا جاتتالىپ قالعان.

ءار ستۋدەنتكە قۇرمەتپەن قا­راۋى – ۇستازدىڭ بىزگە اسەر ەتكەن باستى ونەگەسى وسى ەدى. وقىتۋ­شى رەتىندە الدىندا وتىرعان ءار ستۋدەنتتىڭ بويىنداعى كەمدىكتى ەمەس، ەڭ الدىمەن كەڭدىكتى باي­قايتىن، جىلت ەتكەن جاقسى قا­سيەتى بولسا سونى جانىپ، ودان سايىن جارقىراتا تۇسۋگە تىرىساتىن. ءسوزى سىنىق، ءىسى تۇزىك اپايدىڭ كىسىلىك كەلبەتىنە ءتان تاعى ءبىر قىمبات قىرى – قارا­پايىمدىلىعى ەدى. ال ۇستازدىق­تىڭ تازا تابيعاتى تەك وسىنداي ادامي قاسيەتتەرمەن ۇيلەسىم تابارى انىق.

جەتپىس دەيتىن مەرەيلى جاسقا كەلگەن ۇستازىم – دامەگۇل سەر­دالىقىزىنىڭ شاكىرتتەرىنىڭ تەك ىزگى ىستەرىنە كۋا بولىپ، عيبراتتى عۇمىر كەشۋىنە تىلەكتەسپىن. ۇس­تاز ءۇشىن بۇدان ارتىق ەش قۇرمەت قاجەت ەمەس.

 

بانۋ ءادىلجانوۆا

 

نۇر-سۇلتان

سوڭعى جاڭالىقتار

الىستان جەتكەن العىس

ايماقتار • بۇگىن، 14:10

ۇقساس جاڭالىقتار