ەلدىڭ ىشكى قۋاتى
تاۋەلسىزدىگىمىزدى جاريالاعاننان كەيىن, اراعا 26 كۇن سالىپ, كەشەگى ىشكى اسكەر بۇگىنگى ۇلتتىق ۇلان قۇرىلدى. سول ساتتەن باستاپ قۇقىقتىق ءتارتىپ اسكەرى ەل مەن ەلباسىنىڭ باستامالارىن قولدايتىن, حالىقتى, ازاماتتى, مەملەكەتتى زاڭسىز ارەكەتتەردەن قورعايتىن قۋاتتى قۇرىلىمعا اينالدى. ۋاقىت وتكەن سايىن قۇقىقتىق ءتارتىپتىڭ تۇرپاتى بيىكتەپ, ورنى دارالانا باستادى.
ەلباسى 1998 جىلى شىلدە ايىندا ءىىم ىشكى اسكەردىڭ باس قولباسشىلىعىنا ساپارمەن كەلىپ, استانا گارنيزونىنداعى ەكى اسكەري بولىمگە جاۋىنگەرلىك تۋدى تاپسىردى.
«...ىشكى اسكەرىمىز ماڭىزدى مىندەتتەردى اتقارادى, ەلىمىزدىڭ ىشكى قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ, مەملەكەتتىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋعا ۇلكەن ۇلەس قوسىپ كەلەدى. مەن مەملەكەتتىڭ قارۋلى كۇشتەرىنىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى رەتىندە اسكەر قۇرامىنىڭ جوعارعى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتىلۋىنە جانە سىزدەردىڭ قىزمەتتەرىڭىز جاقسى جاعدايدا وتۋىنە قامقورلىق جاساي بەرەتىن بولامىن», دەپ اتاپ ءوتتى ەلباسى.
مەملەكەتتىڭ كوك تۋىن بيىكتەتە ءتۇسۋ مىندەتى ءاربىر قازاقستان ازاماتىنا تاعدىر سىيلاعان ۇلى باقىت دەسەك تە بولادى. ال باقىت ەلباسى ايتقانداي, «باعالاي بىلگەننىڭ باسىندا تۇرادى». تاۋەلسىزدىكتىڭ نەگىزگى تىرەگى مەملەكەت ىشىندەگى تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتەتىن ۇلتتىق اسكەر ەكەنى ءسوزسىز. ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ نەگىزگى بولىگىنىڭ ءبىرى – ەلدىڭ ىشكى قاۋىپسىزدىگى. وسى ورايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ۇلانىنىڭ كۇش-قۋاتىن ارتتىرۋ مەن جەتىلدىرۋگە, ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ تاراپىنان ءاردايىم ۇلكەن كوڭىل ءبولىنىپ, قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى اركەز نازاردان تىس قالماي كەلەدى. بۇگىنگى تاڭدا قاۋىپسىزدىك جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, ۇلتتىق ۇلان اسكەري بولىمدەرىن زاماناۋي قۇرال-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان شارالار ءوز كەزەگىندە ەل تىنىشتىعىنىڭ سەنىمدى قورعالىپ, اسكەري قۇرىلىمداردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىنىڭ جانە الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايلارىنىڭ جاقسارۋىنا اكەلدى. وسىدان تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى ۇلتتىق ۇلاننىڭ قالىپتاسۋى ءارى ۆەدومستۆونىڭ بۇگىنگى زاماناۋي قۇرالدارمەن جاراقتالعان, الەۋەتى زور, قۋاتتى ورگاننىڭ بىرىنە اينالۋىنا دا ەلباسىنىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى مەن قامقورلىعى ۇشان-تەڭىز ەكەنىن اڭعارۋعا بولادى.
2014 جىلدىڭ 21 ساۋىرىندە ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن ءىىم ىشكى اسكەرى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق ۇلانى بولىپ قايتا قۇرىلدى. بۇل شەشىمدى قابىلدار الدىندا شەتەلدىك تاجىريبەلەر ەسكەرىلگەنىن ەسكەرگەن ءجون. ال 2015 جىلدىڭ 10 قاڭتارىندا ەلباسى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق ۇلانى تۋرالى» زاڭعا قول قويدى. بۇل قۇقىقتىق ءتارتىپ اسكەرىنىڭ تاريحىنداعى ەلەۋلى وقيعا, مەملەكەت باسشىسى تاراپىنان كورسەتىلگەن قامقورلىقتىڭ لوگيكالىق جالعاسى بولدى. اراعا ءبىر جىل سالىپ, ەلباسىنىڭ الماتى وبلىسى زارەچنىي كەنتىندەگى ءىىم ارنايى ماقساتتاعى بولىمشەلەرىنىڭ جاۋىنگەرلىك جانە ادىستەمەلىك دايىندىعىنا ارنالعان ورتالىققا ات باسىن بۇرىپ, جەكە تانىسۋى اسكەر تاريحىنداعى ايرىقشا وقيعالاردىڭ ءبىرى بولدى. وسى جەردە ەلىمىزدىڭ كۇش-قۋات قۇرىلىمدارىنىڭ ارنايى ماقساتتاعى بولىمشەلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن «قايسار-2016» كەشەندى جاتتىعۋى وتكىزىلىپ, جاساقتاردىڭ انتيتەرروريستىك باعىتتاعى وپەراتسيالاردى جۇرگىزۋدەگى ءادىس-تاسىلدەرى پىسىقتالدى.
قورعانىسىمىزدىڭ تەمىر قازىعى
ارينە كەڭەس وداعى ىدىراعاننان كەيىنگى جىلدارى قازاقستاننىڭ اسكەري احۋالى دا السىرەدى. ال تاۋەلسىزدىككە ەندى قول جەتكىزگەن ەل ءۇشىن ەگەمەندىگى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىن قورعايتىن ءوز قارۋلى كۇشتەرىن قۇرۋى ومىرلىك ماڭىزدى مىندەت بولىپ سانالدى. جاڭا ۇلگىدەگى ارميا قۇرۋ ءۇشىن اسكەري قۇرىلىستىڭ زاڭنامالىق نەگىزىن, تۇجىرىمداماسى مەن تەتىگىن جاساۋ قاجەت بولدى.
1991 جىلعى 25 قازاندا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى وسى يگى ماقسات جولىنداعى ەڭ العاشقى قادامىن جاسادى, بۇل كۇنى مەملەكەتتىك قورعانىس كوميتەتىن قۇرۋ تۋرالى جارلىققا قول قويىلدى. قازاق كسر مەملەكەتتىك قورعانىس كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولىپ تاۋەلسىز قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قۇرىلۋى مەن دامۋىندا ەرەكشە ورىن الاتىن تۇلعالاردىڭ ءبىرى ساعادات نۇرماعامبەتوۆ تاعايىندالدى. از ۋاقىت ىشىندە كوميتەتتىڭ نەگىزگى لاۋازىمدارى تاجىريبەلى وفيتسەرلەردەن جاساقتالدى.
1991 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا بۇرىنعى وداق ەلدەرىنىڭ تاعدىرىنا قاتىستى كوپتەگەن شەشىم قابىلداندى. سولاردىڭ ءبىرى – جاڭا قۇرىلعان تمد مەملەكەتتەرى اسكەري الەۋەتىنىڭ ەندىگى تاعدىرىنا قاتىستى. وتپەلى كەزەڭ كەزىندە بۇرىنعى وداق ەلدەرىنىڭ قورعانىس ءىسى ستراتەگيالىق جانە قارۋلى كۇشتەرگە, شەكارا اسكەرلەرىنە بىرىكتىرىلدى. بىراق ۋاقىت كوشىن توقتاتۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. بۇرىنعى وداقتىڭ بىرىككەن قارۋلى كۇشتەرىنىڭ عۇمىرى ۇزاق بولماسى بايقالدى.
1992 جىلدىڭ باسىندا ەلباسى اسكەري ماسەلەلەر تۇجىرىمداماسىن ازىرلەۋگە تاپسىرما بەردى. سونداي-اق اسكەري بولىمدەردىڭ قارۋ-جاراق جانە تەحنيكاسىن, مۇلكىن تۇگەندەۋ, احۋالىن تەكسەرۋ جانە اسكەري وقۋ-جاتتىعۋ الاڭدارىن عىلىمي-تەحنيكالىق جاساقتاۋ, قازاقستان اۋماعىندا ورنالاسقان اسكەري زاۋىتتاردى وندىرىستىك جابدىقتاۋ تۋرالى دا شەشىم قابىلداندى.
اسكەري قۇرىلىس تۇجىرىمداماسىنىڭ جوباسى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە قارالىپ, ونداعى باستى ماسەلە – وتپەلى كەزەڭ اياقتالعان سوڭ ەلىمىزدىڭ ءوز قارۋلى كۇشتەرىن قۇرۋى مۇمكىن ەكەنىنە نازار اۋداردى. مەملەكەتتىك قورعانىس كوميتەتى ەلدىڭ اسكەري الەۋەتىنىڭ باعىت-باعدارىن ايقىنداۋعا قاتىستى بۇدان باسقا دا كوپتەگەن ءىس-شارالاردى جەدەل جۇزەگە اسىرىپ, ءتۇرلى ۇيىمداستىرۋ, تالداۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى, سونداي-اق باقىلاۋ مىندەتىن دە اتقاردى.
1992 جىلعى 7 مامىردا ەلباسى تاۋەلسىز ەلدىڭ اسكەري قاۋىپسىزدىك جۇيەسىن قۇرۋداعى كەلەسى شەشۋشى قۇقىقتىق اكت – «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىن قۇرۋ تۋرالى» جارلىققا قول قويدى. وسى ماڭىزدى قۇجات قازاقستان اۋماعىندا ورنالاسقان قارۋلى كۇشتەر مەن ونىڭ بۇكىل مۇلكى رەسپۋبليكانىڭ قۇزىرەتىنە كوشەتىنىن انىقتاپ بەردى.
ەلىمىزدىڭ كەڭ بايتاق اۋماعىندا كوپتەگەن اسكەري بولىمدەر, بازالار, اسكەري-زەرتتەۋ نىساندارى مەن وقۋ-جاتتىعۋ الاڭدارى, سونىڭ ىشىندە عارىشتى زەرتتەۋ جانە اۋە قورعانىسىنا قاتىستى نىساندار بولدى.
ەلباسى 1997 جىلى 17 قاراشادا قارۋلى كۇشتەر قۇرىلىمىنا ەلەۋلى وزگەرىستەر ەنگىزگەن جارلىققا قول قويدى. اۋەلى قورعانىس مينيسترلىگى مەن باس شتابتىڭ قىزمەت اۋقىمى اجىراتىلدى. قورعانىس مينيسترلىگىنە اسكەري-ساياسي باسشىلىق جاساۋ, ەلدەگى قورعانىس قۇرىلىسىن ۇيىمداستىرۋ جانە قارۋلى كۇشتەردىڭ تۇرلەرىن باسقارۋ جۇكتەلدى. باس شتابقا قارۋلى كۇشتەردى شۇعىل-ستراتەگيالىق قولدانۋشى ورگان قىزمەتى تاپسىرىلدى. وسى وزگەرىستەردىڭ بارلىعى «باسقا مەملەكەتتەر سياقتى قازاقستان دا ءوزىنىڭ قورعانىسقا قابىلەتتىلىگىن نىعايتۋدى بۇكىلحالىقتىق ءىس جانە مەملەكەتتىڭ ەڭ باستى مۇراتتارىنىڭ ءبىرى دەپ سانايدى. ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز – قازاقستاننىڭ ەگەمەندىگى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىن قورعاۋ» دەگەن ەلباسىمىزدىڭ قاداعالاۋىندا بولدى.
2012 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «اسكەري قىزمەت جانە اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭىنا سەرجانتتىق كورپۋسقا قاتىستى بىرقاتار وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى: «سەرجانتتار» ءسوزىنىڭ ماعىناسى ناقتىلانىپ, كوماندالىق قۇرامنىڭ وزىنە سەنىپ تاپسىرىلعان جەكە قۇرامدى باسقارۋ ءىسىن جۇزەگە اسىراتىن, قاراماعىنداعىلاردى وقىتۋ مەن تاربيەلەۋ مىندەتىن اتقاراتىن اسكەري قىزمەتشىلەرى ساناتى دەپ تانىلدى.
تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ سىندارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا, سونداي-اق قورعانىس مينيسترلىگى مەن باس شتاب جەتەكشىلەرىنىڭ قولداۋىمەن قارۋلى كۇشتەردىڭ سەرجانتتىق كورپۋسى بۇگىندە ءوزىنىڭ دامۋ جولىندا ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى.
تاۋەلسىزدىك الۋىمىزعا بايلانىستى, قازاقستان اسكەري قاۋىپسىزدىگىنىڭ نەگىزىن قۇرۋ ماقساتىندا, تۇڭعىش پرەزيدەنت جارلىعىمەن از عانا ۋاقىت ىشىندە قارۋلى كۇشتەرمەن قاتار, باسقا دا اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرىلىمدار قۇرىلىپ, كۇنى بۇگىنگە دەيىن ەلىمىزدىڭ ەگەمەندىگى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىن ساقتالۋىن كۇزەتىپ كەلەدى. مەملەكەتىمىزدىڭ ەگەمەندىگىن كۇزەتىپ كەلە جاتقان قۇرىلىمدار اراسىندا تاۋەلسىز قازاقستان شەكاراسىنا قولسۇعىلماۋىنا جاۋاپتى ۇقك شەكارا قىزمەتى دە بار.
شەگەندەلگەن شەكارا – قاۋىپسىزدىك كەپىلى
ۇقك شەكارا قىزمەتى 1992 جىلدىڭ 18 تامىزىندا قۇرىلدى. قازاقستاننىڭ شەكارا اسكەرلەرىنىڭ نەگىزگى بازاسى بولىپ كسرو مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتى شىعىس شەكارالىق وكرۋگىنىڭ قۇرامالارى مەن اسكەري بولىمدەرى سانالادى. مەملەكەتتىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى جارلىققا قول قويۋدان بۇرىن, 1992 جىلى 9 تامىزدا شونجى شەكارا جاساعىنداعى «بايانكول» (بەكەتىن) زاستاۆاسىنا العاش رەت بارىپ, جەكە قۇرامنىڭ جاۋىنگەرلىك قىزمەتىمەن, ءومىرى جانە تۇرمىستىق جاعدايىمەن تانىسقانىن ايتا كەتكەن ءجون.
اراعا جارتى جىل سالىپ, 1993 جىلى 13 قاڭتاردا قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى كەڭەسىنىڭ سەسسياسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسى تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەكارا اسكەرلەرى تۋرالى» زاڭدارىن قابىلداپ, مەملەكەتتىك شەكارادا رەسپۋبليكانىڭ ۇلتتىق جانە اۋماقتىق مۇددەسىن ساقتاۋدىڭ قۇقىقتىق نەگىزدەرىن بەلگىلەدى.
1996 جىلى 17 قاڭتاردا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى شەكارا اسكەرلەرىنىڭ مەملەكەتتىك شەكارانى كۇزەتۋ تۇجىرىمداماسىن جانە 1996-2000 جىلدارى مەملەكەتتىك شەكارانى قالىپتاستىرۋ جانە جايلاستىرۋ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەكارا اسكەرلەرىنىڭ قۇرىلىسى مەن دامۋى مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن بەكىتەتىن جارلىق شىعاردى.
مەملەكەتتىك شەكارانى قورعاۋ سالاسىنداعى جاڭا زاڭنامانىڭ قابىلدانۋى ماڭىزدى وقيعانىڭ ءبىرى بولدى. 2013 جىلى 16 قاڭتاردا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «مەملەكەتتىك شەكاراسى تۋرالى» زاڭى قابىلداندى. بۇل زاڭ مەملەكەتتىك شەكارا تۋرالى زاڭنامانى جەتىلدىرۋگە, سونداي-اق وسى سالاداعى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلەتتىگى مەن اتقاراتىن قىزمەتتەرىن ناقتىلاۋعا باعىتتالدى. وسى قۇجاتپەن «قازاقستان رەسۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسى تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ شەكارا قىزمەتى تۋرالى» زاڭدارى بىرىكتىرىلدى. زاڭ مەملەكەتتىك شەكارانى قورعاۋ مەن كۇزەتۋ مىندەتىن اتقارۋ كەزىندە قازاقستاننىڭ وكىلەتتى ورگاندارىنىڭ قارۋ-جاراق, اسكەري تەحنيكا جانە ارنايى قۇرالداردى قولدانۋ شارتتارى مەن تالاپتارىن دا انىقتاپ بەردى.
بەيبىتسۇيگىشتىك – باستى ۇستانىم
ايتىپ ءوتۋ كەرەك, قازاقستان اسكەري دوكترينانى قابىلداعان ورتالىق ازياداعى العاشقى مەملەكەت بولدى, بۇل نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ مەملەكەتتىك قۇرىلىس ماسەلەلەرىندەگى تاباندىلىعىن تاعى ءبىر مارتە دالەلدەيدى. اسكەري دوكترينا سوعىستى بولدىرماۋ جونىندەگى شارالاردى دا, رەسپۋبليكانىڭ ەگەمەندىگى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىن قورعاۋ تاسىلدەرىن دە كوزدەدى. سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىك كەزەڭىندە قاۋىپ-قاتەرلەر مەن سىن-قاتەرلەر سيپاتى, گەوساياسي جانە ەكونوميكالىق احۋال ۇنەمى وزگەرىسكە ۇشىراپ وتىردى, وسىعان بايلانىستى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ تاسىلدەرى دە وزگەرگەنىن اتاپ وتكەن ءجون.
جالپى, ەلباسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 5 اسكەري دوكتريناسىنا قول قويدى.
تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ 2017 جىلعى 29 قىركۇيەكتەگى №554 جارلىعىمەن قازاقستاننىڭ جاڭا اسكەري دوكتريناسىن بەكىتتى.
بەسىنشى دوكترينادا رەسپۋبليكاعا كەلىپ-كەتەر ىقتيمال اسكەري قاتەرلەرىن ەسكەرە وتىرىپ, اسكەري-ساياسي, اسكەري-ستراتەگيالىق جانە اسكەري-ەكونوميكالىق سالاداعى, مەملەكەتتىڭ جۇمىلدىرۋ دايىندىعى جونىندەگى مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ نەگىزگى باعىتتارى, سونداي-اق قازاقستاننىڭ اسكەري ۇيىمىن دامىتۋ جونىندەگى نەگىزگى شارالار ايقىندالعان. قۇجاتقا سايكەس, اسكەري دوكترينا قورعانىس سيپاتىنا يە جانە قازاقستاننىڭ ديپلوماتيالىق, ساياسي, قۇقىقتىق, ەكونوميكالىق جانە باسقا دا اسكەري ەمەس قۇرالداردىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىن قورعاۋ ءۇشىن باسىم پايدالانۋعا بەيىمدىلىگىن كورسەتەدى.
ەلباسىنىڭ قۇقىقتىق مۇراگەرى, بۇگىنگى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ قارۋلى كۇشتەردىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى رەتىندە تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ جولىن جالعاستىرۋشىسى دەپ زور سەنىممەن ايتىپ وتسەك بولادى. مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ «سىندارلى قوعامدىق ديالوگ – قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنىڭ نەگىزى» اتتى جولداۋىنان ۇلتتىق اسكەرگە دەگەن قامقورلىقتى بايقايمىز. ء«بىزدىڭ الدىمىزدا جاڭا تۇجىرىمداما نەگىزىندە تەگەۋرىندى əسكەر قالىپتاستىرۋ مىندەتى تۇر» دەگەن مەملەكەت باسشىسى ءسوزىن «اسكەري قىزمەتتىڭ بەدەلىن ارتتىرىپ, قارۋلى كۇشتەردىڭ ماتەريالدىق بازاسىن نىعايتۋ قاجەت. وتانىنا ادال, كəسىبي تۇرعىدان دايىندالعان وفيتسەرلەرى مەن əسكەري قىزمەتشىلەرى بار ارميامىز جاڭا گەوساياسي جاعدايلاردا ەل قاۋىپسىزدىگىنە قاۋىپ توندىرەتىن قاتەرلەرگە تويتارىس بەرۋگە دايىن بولۋ كەرەك», دەگەن ويمەن تۇجىرىمدادى. ەل پرەزيدەنتىنىڭ وتاندىق اسكەر مەن كۇش قۇرىلىمدارىنا دەگەن كوزقاراسى تۇڭعىش پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ ۇلتتىق اسكەردى قۇرۋداعى ۇشان-تەڭىز ەڭبەگىنىڭ جالعاسى. ەلباسى ن.نازارباەۆ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ توراعاسى رەتىندە دە اسكەردىڭ دامۋ ماسەلەسىن نازاردان تىس قالدىرماي, ۇنەمى ءوز نازارىندا ۇستاۋى, وتاندىق قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ بولاشاعىنا الاڭداۋ ونىڭ عالامدىق دەڭگەيدەگى تۇلعا رەتىندەگى كورەگەندىگىنىڭ بەلگىسى دەپ بىلەمىز.
اباي تاسبولاتوۆ,
گەنەرال-لەيتەنانت,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى