09 ءساۋىر, 2010

ترانسفورماتور زاۋىتىنىڭ جاڭا كوكجيەگى

1143 رەت
كورسەتىلدى
7 مين
وقۋ ءۇشىن
ەنەرگەتيكالىق قۋاتتى نى­عايتۋ – مەملەكەتىمىزدىڭ ەكو­نوميكا سالاسىنىڭ ستراتەگيالىق ماسەلەلەرىنىڭ باسىم بولىگى بولىپ تابىلادى. بۇل ماسەلەنى قارقىندى دامىتۋدا ەلەكتر-تەحنيكالىق ماشينە جاساۋ ەرەكشە ورىن الادى. بۇل سالادا 2009 جىلدىڭ اياعىندا جارتى عاسىرلىق مەرەي­تويىن اتاپ وتكەن “كەنتاۋ ترانسفورماتور زاۋىتى” اق-تىڭ الار ورنى دا ايرىقشا. بۇل مەرەيتوي كاسىپورىننىڭ تاريحقا دەگەن تاعزىمى عانا ەمەس, بۇل –  كا­سىپورىن دامۋىندا, وتاندىق ترانس­فورماتور جابدىقتارىن جا­ساۋدا جوعارى جاۋاپكەرشىلىك تا­نىتۋىندا جەتكەن مەجەسى.  تاري­حىندا ەلەۋلى كەزەڭنىڭ ءبىرى جاڭا جوعارى تەحنولوگيالىق بۇيىمدار, قۋاتى اناعۇرلىم جوعارى ترانس­فورماتورلار شىعارۋ بويىنشا اۋقىمدى جوبانى ىسكە اسىرۋ بولدى. بۇل, كاسىپورىننىڭ مە­رەيتويىنا لايىقتى سىيلىق بولدى. كەرنەۋى 35-110 كۆ. ترانس­فورماتورلار شىعاراتىن زاۋىت­تىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا پرەمەر-مينيستر ك.ءماسىموۆ قاتىستى. ترانسفورماتورلار – ەلەكتر- تەحنيكالىق بۇيىمدار رىنوگى­نىڭ ەڭ تالاپ ەتىلەتىن جانە باسەكەلى بولىگى. وعان دەگەن باسەكە كۇننەن-كۇنگە وسۋدە. سىرتقى جانە ىشكى تۇتىنۋ رىنوگى ءۇشىن كۇرەس ءبىزدى كۇندەلىكتى بۇيىم ساپاسىن ارتتىرۋعا, يگەرىلگەن تەحنولوگيا­لاردى جەتىلدىرۋگە ءماجبۇر ەتۋدە. كوشباسشىلار قاتارىندا قالۋ ءۇشىن ءبىز جاڭا بۇيىم يگەرۋ بارىسىندا جۇيەلى يننوۆاتسيالىق جۇمىستاردى جۇرگىزەمىز. ەنەرگە­تيكالىق بۇيىم ساپاسىنىڭ دەڭ­گەيى الەمدە وتە جوعارى. شەتەلدىك بالامالارىنان قالىس قالمايتىن بۇيىم شىعارۋ زاۋىتتا مودەرني­زا­تسيا بويىنشا ساليقالى ۇيىم­داس­تىرۋشىلىق شارالاردى جۇزەگە اسىرۋدى تالاپ ەتتى. ءوندىرىستى جا­ھاندىق تەحنيكالىق قايتا جاب­دىق­تاۋ باعدارلاماسى شەڭبە­رىندە ەۋروپا ەلدەرىنەن وتە زاماناۋي, جوعارى تەحنولوگيالىق قوندىر-عىلار ساتىپ الىندى. كاسىپورىن قۇراستىرۋشىلارى مەن تەحنولوگ­تارى ولاردى يگەرۋدى شەتەلدىك ءارىپ­تەستەرىمىزدەن ۇيرەندى. جو­عارى كەرنەۋلى ەلەكتر ماشينە­لەرىنىڭ سەريالىق شىعا­رىلىمى الەمدىك ەلەكتر ەنەر­گەتيكاسىنىڭ زاماناۋي سۇرانى­مىنا, دامۋدىڭ جوعارى دەڭگەيىنە ناقتى جاۋاپ بولدى. 1959 جىلى ىرگەتاسى قالانعان  كەنتاۋ ترانسفورماتور زاۋىتى قا­زاقستان رەسپۋبليكاسى ەكونو­ميكاسىنىڭ بارلىق سالاسى ءۇشىن سەنىمدى ەلەكتر-تەحنيكالىق جاب­دىقتار جەتكىزۋشىسى رەتىندە  تانىل­دى. كاسىپورىن ءوزىنىڭ جارتى عاسىر­لىق تاريحىندا “Alageum ءElectrىc” برەندىمەن قۋاتى 25 000 كۆ., كەرنەۋى 10-35 كۆ. كۇشتىك مايلى جانە قۇرعاق ترانسفورما­تورلار, ءارتۇرلى ءتيپتى ورىندالۋدا قوسالقى ستان­سالار, تومەن ۆولتتى جانە جوعارى ۆولتتى ۇياشىقتار شىعارۋدا. بولاشاعىمىزدى ويلاپ, ين­جەنەرلىك كادر دايىنداۋمەن جانە تاربيەلەۋمەن اينالىسۋدامىز. “ينجەنەر” دەگەن اتاقتىڭ ءوزى بانكتىك جانە زاڭگەرلىك ءىس بەلەڭ العان كەزەڭدە  قۇنسىزدانىپ كەتتى. مامانداردى جۇيەسىز دايىنداۋ سالاعا قاتتى سوققى بەردى, كەز كەلگەن وتاندىق كاسىپورىننىڭ ينجەنەرلىك قۇرامىنىڭ ورتاشا جاسى – 50 جىل. پايدا بولعان جاس اراسىنداعى ايىرما كادر جەتىس­پەۋشىلىگىنە اكەلىپ سوقتى. ال, ين­جەنەر-قۇراستىرۋشىنىڭ, تەحنولوگ­تىڭ, ەنەرگەتيكتىڭ  ءونىمدى يدەياسى بولماسا ءوندىرىستىڭ دامۋى مۇمكىن ەمەس. ينجەنەر كادرلاردى كاسىبي تۇردە دايىنداۋ مەملەكەتتىك يدەولو­گيانىڭ ءبىر بولىگىنە اينالۋعا ءتيىس. تەك ەلىمىزدىڭ يندۋستريالدى بولاشاعىنىڭ شەڭبەرىندە عانا ين­جەنەر ماماندىعىنىڭ  الەۋمەتتىك مارتەبەسىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋگە بولادى. ءوز تاراپىمىزدان اتقا­رىلعان ىستەردى اتاپ وتەر بولساق, مەكتەپ ءبىتىرۋشى تۇلەكتەرمەن كەزدەسۋلەر وتكىزىپ, ينجەنەر مامان­دىعىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن  ايتىپ جەتكىزۋدەمىز. جوعارى وقۋ ورىن­دارىنىڭ ەنەرگەتيكا فاكۋلتەت­تەرىمەن كەلىسىم-شارتقا وتىرىپ, ىنتالاندىرۋ جول-جوبالارىن جاسا­دىق. بولاشاقتا زاۋىتتا جۇمىس ىستەيتىن مامانداردى “جوعارى وقۋ ورنى – ءوندىرىس” جۇيەسى بويىنشا دايىنداپ جاتىرمىز. جاستاردىڭ بىزگە ءوز نيەتتەرىمەن كەلۋى ءبىزدى قاتتى قۋانتادى. ولاردى جوعارى دەڭگەيدە ەڭبەكتى ۇيىمداستىرۋ, شىعارما­شىلىق جۇمىس, تابىس تابۋ مۇمكىندىگى, قيىن دا بولسا, قىزىق­تى ينجەنەرلىك جۇمىس قىزىق­تىرادى. بيزنەستى عىلىمنىڭ سوڭعى جەتىستىكتەرىمەن قاتار جۇرگىزۋ ارقىلى, ساپانى باقىلاۋدىڭ ءتيىمدى ادىستەمەسىن ەنگىزىپ, جەتكىزۋشى-كاسىپورىندارمەن تىعىز بايلانىس قۇردىق. كەرنەۋى 35 كۆ., قۋاتى 25 مۆا, 110كۆ.-دان 16 مۆا دەيىن كۇش­تىك ترانسفورماتورلاردى ءوندىرۋشى اتانىپ, ءبىز ەندى كەرنەۋى 110 كۆ., قۋاتى 63 مۆا دەيىن كۇشتىك ترانسفورماتور شىعارۋشى بولۋدى ماقسات تۇتىپ وتىرمىز. بۇل ورەلى ماقسات. جانە  بۇل ماسەلەنى جۇزەگە اسىرۋدا ەلباسىمىزدىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى جولداۋىنان قولداۋ كورەمىز. وندا ن.ءا.نازارباەۆ تىكەلەي قازاقستاندىق بيزنەسكە اتاپ ء“بىزدىڭ كاسىپكەرلەر قازىردىڭ وزىندە جاڭا مۇمكىندىكتەردىڭ پايدا بولۋىنا دۇرىس باعا بەرىپ, جاڭا نارىقتارعا شىعۋ بويىنشا ءتيىمدى ستراتەگيالار تۇزۋمەن اينالىسىپ, باسەكەگە ارتىق­شىلىقتارىن وربىتۋلەرى ءتيىس. “باسە­كە جوق جەردە جاقسى ۇيىق­تاي­سىز, بىراق ناشار ءومىر سۇرەسىز” دەگەن... سوڭعى كەزدە قوسىلعان قۇن سالىعىن قوسىپ, ۇلتتىق, ايماقتىق جانە ەكسپورتتىق دەڭگەيدە باسەكەگە قابىلەتتى بۇيىمدار شىعاراتىن وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەرگە دەگەن كوزقاراس تۇبىرىمەن وزگەرگەن. زاۋىت ۇجىمى بۇل قولداۋدى مەملەكەتتىك قۇرىلىمدارمەن جانە قارجى ينستيتۋتتارىمەن ءوزارا ارەكەتتەن بايقاپ وتىر. بۇل ارەكەت ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا­مىزدى نىعايتۋعا ىقپالىن تيگىزدى. يننوۆاتسيالىق شەشىمدەردى ەنگىزۋ بۇيىمنىڭ ساپالى پارامەترلەرىن جاقسارتتى, قۇندىق كورسەتكىشتەرىنە جاعىمدى اسەر ەتتى.  ەلەكتر-تەحني­كالىق جابدىقتاردىڭ سىرتقى رى­نوكتاعى مونيتورينگى قازاقستاندىق ترانسفورماتور جابدىقتاردىڭ باعا جانە ساپا قاتىناسىندا ناقتى تار­تىمدىلىق كورسەتىپ وتىر, ال بۇل ءوز كەزەگىندە تۇراقتى ەكسپورتقا كەپىل بولادى.  بۇل “كتز” اق شى­عاراتىن كۇش­تىك ترانسفورما­تورلار­دىڭ باسە­كە­گە قابىلەتتىلىك پايداسىنا ما­ڭىز­دى دايەك. ءبىزدىڭ ۇسىنىپ وتىر­عان باعالار بۇگىنگى رىنوكتا ەڭ جاقسى ۇسىنىس بولىپ وتىرعاندىعى ءسوزسىز. ءبىزدىڭ شىعاراتىن بۇيىمدار ءتىزىمى قۋاتى 25 000 كۆا, كەرنەۋى 6, 10, 35, 110 كۆ. كۇشتىك مايلى جانە قۇرعاق ترانسفورماتورلاردىڭ, ءار­تۇر­لى ءتيپتى قوسالقى ستانسالار­دىڭ, تومەن ۆولتتى جانە جوعارى ۆولت­تى ۇياشىقتاردىڭ 350 اتاۋىنان استى. ءبىز جاڭا ءوندىرىس اشىپ, تاۋار جانە قىزمەت ساتىپ الۋ ارقىلى قازاقستاندىق قامتۋدى ارتتىرىپ, ەلىمىزدىڭ ستراتەگيالىق, ەكونومي­كالىق جانە ەنەرگەتيكالىق الەۋە­تىن نىعايتىپ كەلەمىز. بارلىق سالا­لار ءۇشىن ەلەكتر-تەحنيكالىق جاب­دىق­تاردىڭ سەنىمدى جەتكىزۋشىسى  ءيميدجى جاۋاپتى مىندەتتەر جۇك­تەيدى جانە “Alageum ءElectrىc” قا­زاق­ستاندىق ساۋدا برەندىن ء“Sىe­mens”, “General ءElectrىc”, ء“Schneى­der ءelectrىc” جانە باس­­قا­لارى سەكىلدى سالماقتى ءارى اتاق­تى بولامىز دەگەن ماقساتى­مىزعا جەتە­تىنىمىزگە ءۇمىت بەرەدى.  ءدال وسى وتان­سۇيگىشتىك سەزىم وبەك­تيۆتى قيىندىقتاردى جەڭىپ شىعۋعا, العا قادام باسۋ­عا, رەسپۋب­ليكا­مىز­دىڭ ەلەكتر ءما­شي­نە­­لەرىن جاساۋ سالا­سىن جاڭا, باسە­­كە­گە قابىلەتتى بيىك­­­تىككە كوتەرۋگە جەتەلەيدى. ە.ءىلياسوۆ, “Alageum ءElectrىc” اق باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, كەنتاۋ قالاسى.
سوڭعى جاڭالىقتار