سۇحبات • 24 ماۋسىم، 2020

ۆياچەسلاۆ پاششەنكو: وركەندى باسىلىمدا وزگەرىس كوپ

68 رەت كورسەتىلدى

– ۆياچەسلاۆ ۆالەنتينوۆيچ، اڭگى­مەمىزدى باستاماس بۇرىن كازپراۆدالىق ارىپتەستەرىمىزدى گازەتتىڭ عاسىرلىق تويى­مەن قۇتتىقتاپ قويعىمىز كەلەدى. مىنە، ءتورت جىلدان بەرى ەلىمىزدىڭ اق­پا­رات كەڭىستىگىندە ەرەكشە ورنى بار وسىناۋ بەدەلدى ءباسپاسوز ۇجىمىن باسقا­رىپ ءجۇرسىز. بۇل ارينە اتقارىلعان جۇمىس­تاردى اۋىزعا الا وتىرىپ بەلگىلى ءبىر قورىتىندىلار، جاساۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى ۋاقىت. ەندەشە، ەڭسەرىلگەن ىستەرگە توق­تالا كەتسەڭىز.

– ەڭ الدىمەن وزىمىزبەن قاناتتاس «ەگە­­مەندەگى» قالامداستارىمىزدىڭ اق تىلەگىنە العىس ايتقان ءجون بولار. سىز­­دەرگە دە شىعارماشىلىق تابىستار تىلەي­مىن. ال ەندى ءوزىمىز تۋرالى ايتساق، كەيىنگى كەزدەرى باسىلىم بارلىق جاعىنان وزگەرگەنىن اتاپ وتۋگە ءتيىسپىن. وقىرمانعا ۇسىنىلاتىن ماتەريالداردىڭ مازمۇنى بايىپ، ديزايندىق تۇرعىدان تولىپ جاتقان جاڭالىقتار ەنگىزىلدى. ساراپتامالىق سيپات­تاعى جاريالانىمداردىڭ سانى ارتتى. ءبىز سونداي-اق ماقالالاردى ينفوگرافيكا، كوللاجدار مەن سۋرەتتەر ارقىلى بارىنشا بەزەندىرىپ بەرۋگە كۇش سالىپ ءجۇرمىز. ويتكەنى كوركەمدەۋ تاسىلدەرى ءتيىستى دارەجەدە قولدانىلماعاندىقتان، ءتاپ-ءتاۋىر دۇنيەلەر «كورىنبەي» قالاتىن كەزدەر ءجيى كەزدەسەتىن.

گازەت – تاۋار. ءاردايىم وسىنى ەستە ۇستاعان ءجون. ۋاقىت حابار-وشاردان ەپتەپ ارىلىپ، تالدامالى جانرلار جاعىنا قاراي ويىسۋدى تالاپ ەتىپ وتىر. ءباسپاسوز جەدەلدىك جارىسىندا ينتەرنەتپەن ۇزەڭگى قاعىستىرا المايدى. كەز كەلگەن كەشەگى جاڭالىعىڭىز بۇگىنگە جەتپەي ەسكىرىپ قا­لا بەرەتىنىن قايتەرسىڭ. ەگەر ونى تاۋار­عا بالاساق، مەرزىمى وتكەن ءونىم بولىپ شىعادى. وسىعان بايلانىستى بىر­نەشە مىندەت تۋىندادى. بىرىنشىدەن، تىڭ ىزدە­نىس­تەرگە بارۋ كەرەك. ەكىنشىدەن، نە­عۇر­لىم تەرەڭ ماعىنالى ماتەريالداردى كو­بەيتۋگە كوڭىل ءبولۋ قاجەت. ۇشىنشىدەن، با­­سىلىم بەتتەرىن كوز تارتارلىقتاي ەتىپ كور­كەم­دەۋگە ايرىقشا نازار اۋدارعان ابزال.

وسى ورايداعى شىعارماشىلىق ەكسپەريمەنتتەر ەل اراسىندا «ەتجەڭدى» اتا­­نىپ كەتكەن جۇمالىق نومىرلەرىمىزدە جۇزەگە اسىرىلدى. سونىڭ ارقاسىندا وقىر­مانمەن كەرى بايلانىس ورناۋىن قامتا­ماسىز ەتكەن جاڭا جوبالار پايدا بولدى. بۇنى نەگىزىنەن «شەت ايماق»، «اۋىل»، «پراكتيكۋم» سەكىلدى اۋقىمدى كولەمدەگى ايدارلارىمىزعا قاتىستى ايتىپ وتىرمىن. سونداي-اق «داستۇرلەر»، «قازاق ءتىلى»، ء«بىزدىڭ اس ءۇي»، «اۋەسقويلىق الەمى»، «سىنىپتان تىس ساعات»، «زاڭ جانە ءتارتىپ»، «فازەندا»، «سكرينشوت»، «ارەنا» سياقتى تانىمدىق-تاقىرىپتىق بەتتەرىمىز دە كوكىرەگى وياۋ كوپشىلىكتىڭ كوزايىمىنا اينالدى.

بەزەندىرۋ ۇدەرىسىنە ارنايى ايدار­لاردى جۇرگىزۋگە جاۋاپتى ءبولىم رەداك­تورلارىنىڭ بەلسەنە ارالاسۋى ورتاق ءىستىڭ وڭعا باسۋىنا يگى اسەرىن تيگىزدى. ويتكەنى ولار وزدەرى دايىنداعان ماتىندەردىڭ ءمان-ماعىناسىن وزگەلەرگە قاراعاندا جاقسىراق بىلەتىندىكتەن وقىرمانعا جەتكىزۋدىڭ ءتيىم­دى جولىن تابارى تالاسسىز. بىرلەسكەن جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە وتە قىزىقتى يدەيا­­لار وركەن جايىپ، جۋرناليستەر مەن ديزاي­نەرلەردىڭ ۇيلەسىمدى ىقپالداستىعى قالىپتاستى.

– ۋاقىت تالابىنا ساي، سونىڭ ىشىندە تسيفرلاندىرۋ پروتسەسىنە بايلانىستى سىزدەردىڭ باسىلىمدا قانداي وزگەرىستەر بار؟

– زاماناۋي تەحنولوگيالاردى يگەرۋ جونىنەن «كازپراۆدا» ءوزىمىزدىڭ سالا بويىنشا كوشباسشىلار قاتارىنا جاتادى. 2013 جىلدىڭ اقپان ايىنان باستاپ گازەتتىڭ باسپاعا دايىندالۋىن ۇتىمدى ۇيىمداستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تەحنو­لوگياعا نەگىزدەلگەن رەداكتسيالىق-باسپا­لىق جۇيە ىسكە قوسىلعان بولاتىن. ءسويتىپ وزىمىزگە قولايلى، بۇرىننان قالىپتاسقان داستۇرلەرىمىزدى ساقتاي وتىرىپ، ابدەن ەسكىرگەن ءادىس-تاسىلدەردى وتكەن شاقتىڭ ەنشىسىندە قالدىردىق.

مۇنداي جۇيە ءاربىر قىزمەتكەردىڭ بۇكىل ءنومىردى ازىرلەۋ بارىسىن باقىلاپ، دەر كەزىندە وزگەرىستەر ەنگىزۋلەرىنە، سونىمەن بىرگە الدىن الا بەتتەر دايىنداۋعا مۇمكىندىك تۋعىزادى. ەڭ باستىسى، جۋرنا­ليستەرىمىز تەك رەداكتسيا ىشىندە عانا ەمەس، ودان تىسقارى جەرلەردە دە ينتەرنەت ارقىلى قوسىلىپ، جۇمىس پروتسەسىنە ارا­لاسا الادى. ونىڭ تيىمدىلىگىن ءبىز كو­­رو­­ناۆيرۋسقا بايلانىستى كارانتين كەزىندە ايرىقشا سەزىندىك. كەيىنگى كەزدەرى قىزمەتكەرلەرىمىزدىڭ تۇگەلگە جۋىعى وق­شاۋ­­لانۋ جاعدايىندا ەڭبەك ەتۋدە. شىن­تۋايتىندا، بۇدان ەشقانداي قيىندىق كورگەنىمىز جوق. ونى ايتاسىز، جەكەلەگەن شارۋالار ءتىپتى جەدەل اتقارىلۋدا.

– تسيفرلى تەحنولوگياعا سۇيەنگەن گازەت-جۋرنالدار، راديو، تەلەارنالار وقىرمان، تىڭدارمان، كورەرمەن ءۇشىن ءوزارا باسەكەگە تۇسكەنى بەلگىلى. بۇل رەتتە ولار تەك ستاندارتتى كونتەنتتىڭ عانا كومەگىنە يەك ارتىپ قويماي، الەۋمەتتىك جەلىلەردى دە بەلسەندى پايدالانۋ ۇستىندە. سىزدەر نە ىستەدىڭىزدەر؟

– ءوزىمىزدىڭ جۇمىسىمىزدى الەۋمەتتىك جەلىدە بەلسەنە ناسيحاتتاۋعا كەيىنىرەك كىرىس­كەنىمىزدى جاسىرمايمىز. بۇگىنگى تاڭدا الەۋمەتتىك جەلىدەگى اۋديتوريامىز 90 مىڭ­عا جۋىق ادامنان تۇرادى. 2018 جىلمەن سالىستىرعاندا پايدالانۋشىلار سانى 52 مىڭعا ارتتى.

گازەتىمىزدىڭ سايتى كەڭىنەن تانىمال. ول ينتەرنەت ەندى-ەندى دامي باستاعان 1999 جىلى قۇرىلعان-تۇعىن.

ەگەر باستاپقىدا سايت ءباسپاسوز نۇسقا­سىنىڭ كوشىرمەسى بولسا، تاياۋدان بەرى ينتەرنەت-رەداكتسيا دەربەس بولىمگە اينالىپ، جەمىستى جۇمىس ىستەۋدە. پورتال بىرتە-بىرتە قارقىن الۋدا. ناقتىلاي تۇس­سەك، ورتاشا تاۋلىكتىك جاڭالىقتار سانى 35-تەن 50-گە دەيىن ارتتى. جاڭا فورماتتار ىزدەستىرىلىپ، ەلەكتروندىق رەسۋرس مولىنان پايدالانىلۋدا. سايت اقپارات اگەنتتىگىنىڭ مىندەتىن اتقارا وتىرىپ، «قاعاز بەتىندە» شىققان ۇزدىك جاريالانىمداردى ورنالاستىرادى. گازەت ماقالالارىنىڭ وقى­­لىمدىلىعىن ودان سايىن ارتتىرۋ ماق­ساتىندا «جۋرناليستىك زەرتتەۋ»، «ارحيۆ­تەن الىنعان ءىس»، «تاۋەلسىزدىك جىلناماسى» سىندى ايدارلار اشىلعان. كەلەشەكتە سايت ارقىلى ساراپشىلارمەن ونلاين-ترانسلياتسيالار مەن ستريم-سۇح­باتتار وتكىزبەكپىز.

– «كازاحستانسكايا پراۆدانىڭ» ەلەكتروندى نۇسقاسى ءۇش تىلدە اقپارات تا­راتادى. كوپتەگەن وقىرمان سايت­­­تان قىسقا دا نۇسقا جەدەل اقپا­رات­­تى وقىعاندى قولاي كورەدى. بىراق ءسىز جوعارىدا حابار-وشاردان بوي تار­تا باستاعاندارىڭىزدى ايتىپ قالدى­ڭىز. ەندەشە، قالاي گازەتتىڭ قاعاز نۇسقا­سىنا وقىرمان تارتۋعا قاتىستى ويلا­رىڭىزدى ورتاعا سالساڭىز.

– جالپى، كەز كەلگەن اقپارات قۇرالىنىڭ ءوز اۋديتوريالارىن قانشالىقتى كەڭەيتە الاتىندىعى ولاردىڭ كوپشىلىكتىڭ كوكە­يىن­دەگى تارتىمدى تاقىرىپتاردى قالاي قوزعاي بىلۋىنە تىكەلەي بايلانىستى ەكەن­دىگى امبەگە ايان. ءبىرى جالاڭ سەنساتسيا قۋالايدى، ەكىنشىسى داۋ-دامايلى وقيعا­لاردى الدىڭعى كەزەككە قويادى، ءۇشىنشىسى كوڭىل كوتەرۋ كونتەنتتەرىنە اۋەس...

ال ءبىز باسقا جولدى، ياعني با­سىم­­دىق بەرەر باستى «كوزىرىمىز» ەتىپ سا­­راپ­­تامانى تاڭدادىق. ءبىز ازاماتتارى­مىز­دى تولعاندىراتىن مايەكتى ماسە­لە­لەر­دى تەرەڭنەن قوزعاپ، قاجەت تۇسىن­دا تاقى­رىپتى بيلىك وكىلدەرى مەن ساراپ­شى­لاردىڭ تۇسىنىكتەمەلەرىمەن «تۇزدىق­تاپ»، ءتۇرلى تۇيتكىلدەردى ءار قىرى­نان كور­سەتۋگە تىرىسامىز. وسى رەتتە تىلشى­لە­­رىمىز وقيعانىڭ سوڭىنان قۋماي، بەلگىلى ءبىر ايماقتا نەمەسە تۇتاستاي رەسپۋبليكا كولەمىندە اياعى جاقسىلىققا اپارىپ سوقپايتىن پروبلەمالاردى وزدەرى كوتەرەدى.

گازەتتىڭ شىعارماشىلىق پاليتراسى دا «جاسارا» ءتۇستى. سونىمەن قوسا «تۇ­تى­نۋشى»، «ماسەلەلى ايماق»، «ەكسپەرت-كەڭەس»، «پراكتيكۋم»، «جۋرناليستىك زەرتتەۋ»، «قالا تىرشىلىگى»، «اناليز»، «زاڭ جانە ءتارتىپ»، «رەپورتاج»، «ميفتەردى تالقانداۋشىلار»، «Dura lex، sed lex» جانە باسقا ارنايى بەتتەرىمىز وقىرمان ولجاسىنا اينالىپ وتىر. بۇلاردىڭ ارقايسىسىنىڭ كوزدەگەن ماقساتى بار. ماسەلەن، «ميفتەردى تالقانداۋشىلار» جوباسى وتكىر الەۋمەتتىك زارداپتارى بار ءارتۇرلى اداسۋلاردى العا تارتىپ، اعار­تۋشىلىق فۋنكتسياسىن ات­قا­رادى. «Dura lex، sed lex» ايدارى قا­زاقستان جاڭعىرۋىنا اسەر ەتۋى مۇمكىن حالىقارالىق زاڭنامالاردى تۇسىندىرۋگە ارنالعان. «ەكسپەرت-كەڭەس» كۇردەلى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قۇبىلىستاردى ساراپشىلار كەيدە كەرەعار پىكىرلەر بىلدىرەتىن ۆيرتۋالدى ديسكۋسسيا تۇرىندە اشىپ كورسەتەدى.

ەلىمىزدىڭ مادەني-رۋحاني ومىرىنە، اسى­رەسە ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ 1150، اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويلارىنا ەرەكشە ەكپىن ءتۇسىرىلۋى – وزىنەن ءوزى تۇسىنىكتى. ونىڭ سىرتىندا «رۋحاني جاڭعىرۋ»، «اتامەكەن»، « ۇلى دالانىڭ داڭقتى ۇلدارى»، «ارحيۆ»، «ادەبي قوناقجاي»، «پرەمەرا»، «كىتاپ سورەسى»، «شىعارماشىلىق» اتتى بەتتەرگە كەڭىنەن ورىن بەرىلگەن. ەلوردا ارحيۆىمەن جانە مەكتەپتەرمەن بىرلەسكەن «ۇرپاقتار ساباقتاستىعى» جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا.

جىل باسىنان بەرى بىرقاتار جاڭا تاقى­رىپتىق بەتتەردى شىعارۋدى قولعا الدىق. مىسالى، «سىنىپتان تىس ساعات» اياسىندا بالا تاربيەسىنە بايلانىستى پەداگوگتەر كەڭەسى بەرىلەدى. «قازاق ءتىلى» مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋ تەحنولوگياسىن ۇيرەتەدى. «ستارتاپ» جاستار جوباسىن ۇسىنادى. ۆو­لونتەر جىلى اينالاسىنا بەيجاي قاراي المايتىن ازاماتتار جايىنداعى تول­عانىستارعا نەگىزدەلگەن.

«سكرينشوت» شەڭبەرىندە ەلىمىزدىڭ ۆير­تۋالدى ءومىرى جانە قوعامنىڭ قوتىرىن قاسيتىن كوميكستەر كورىنىس تابادى.

تاياۋ بولاشاقتا ىسكە اسۋعا ءتيىس جوس­پارلارىمىز دا جەتكىلىكتى. اتاپ ايتقاندا، تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 30 جىلدىعىنا جانە قازاقستان دامۋىنداعى ەلباسى رولىنە ارنالعان ارنايى بەتتەر سەريا­سىن شىعارۋ كوزدەلۋدە. ء«ومىر ساپاسى»، «باقىلاۋدا» بەتتەرى وقىرمانعا جول تارتپاق. سوڭعى­سىنىڭ ماقساتى – پرەزيدەنت تاپسىرما­لارىنىڭ جەرگىلىكتى جەرلەردە قالاي ورىندالىپ جاتقانىنا باقىلاۋ جاساۋ. «انتيفەيك» جوباسى پىسىقتالۋ ۇستىندە. ونىڭ نەنى دىتتەيتىنىن اتىنىڭ ءوزى-اق ايتىپ تۇر.

– «جۋرناليستىك زەرتتەۋ»، «ماسەلەلى ايماق»، «اۋىل» ايدارلارىمەن تۇر­عىندار پروبلەماسىن شەشۋگە باعىت­تالعان ساراپتامالىق ماقالالار ءجيى جاريالانىپ ءجۇر. بۇلاردىڭ قارا­پايىم حالىققا قانشالىقتى پايداسى تيەدى؟

– كوڭىلدىڭ كوكسەگەنىندەي بولماعا­نىمەن ەپتەگەن ناتيجەلەر جوق ەمەس. وكى­نىشكە قاراي مەملەكەتتىك ورگاندار سىن ماقالالاردىڭ بارىنە بىردەي قۇلاق اسا بەرمەيدى. ال بۇل – حالىقتىڭ مەملەكەتتىك باق-تارعا دەگەن سەنىمىن ايقىندايتىن ماڭىزدى ماسەلە. گازەتتىڭ پايداسى ءتيىپ وڭ شەشىمىن تاپقان ءاربىر ءىس بيلىككە دەگەن سەنىمدى دە بەكەمدەيتىنىن ۇمىتپاعان ءجون. ماسەلەن، بىلتىرعى قازان ايىندا جارىق كورگەن «قيىرشىق تاستار كەنىشىنىڭ گەنەرالدارى» اتتى ماقالا ۇلكەن رەزونانس تۋعىزدى. مۇندا بورالداي وزەنىنىڭ ارناسىنان زاڭسىز جولمەن قيىرشىق تاس وندىرەتىن كاسىپورىن تۋرالى اڭگىمە قوزعادىق. بۇعان دەيىن جەرگىلىكتى تۇرعىندار وزەندى قۇرتۋعا اينالعان كومپانيا جۇمىسىن توقتاتۋعا قانشا ارەكەتتەنگەندەرىمەن ەش ناتيجە شىعارا الماعان ەكەن. «كازاحستانسكايا پراۆدانىڭ» جۋرناليستىك زەرتتەۋىنە ەكو­لوگيا، گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرس­تار مينيسترلىگى، قاداعالاۋ ورگاندارى بىردەن نازار اۋداردى. قابىلدانعان شارالار ارقاسىندا تولعاقتى ماسەلەگە نۇكتە قويىلدى.

جاريالانىمدى دايىنداۋ كەزىندە مەنشىكتى ءتىلشىمىزدىڭ سىبايلاس جەمقور­لىققا قارسى كۇرەس جونىندەگى تۇركىستان وبلىستىق دەپارتامەنتىنە دابىل قاعۋى مەملەكەتكە كەلەتىن 2،7 ملن تەڭگە شىعىن­نىڭ الدىن الۋعا اسەر ەتتى. ول تۋرالى بيىل 20 ساۋىردە باسىلعان «بۇل سەندەرگە گۇل بۇرشىگى ەمەس» دەيتىن ماقالادا ءسوز بولدى.

«جەكەدەن جالپىعا» اتتى ماقالادا پاۆلودار بيلىگىنىڭ الەمدەگى جالعىز گرام­پلاستينكا مۋزەي-ءۇيىن دەربەستىگىنەن ايىرۋ پيعىلى سىنالعان ەدى. ودان وبلىس باس­شىلىعى ءتيىستى قورىتىندى شىعارىپ، مۋزەي ءوز مارتەبەسىن ساقتاپ قالدى. ءدال وسى شاھارداعى سۋ باسقان سەگىز كوشە جايلى جازىلعان بىرنەشە ماقالادان كەيىن قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدىق جوبانى جۇ­زەگە اسىرۋعا قاجەتتى قاراجات ءبولىندى.

گازەت كوپتەگەن ەڭبەك داۋىنىڭ، كوم­­­مۋ­نالدىق، ەكولوگيالىق پروبلەما­لاردىڭ شەشىلۋىنە كومەكتەستى. «گاز تۋ­­رالى ارمانمەن» اتتى ماتەريالدا شى­­عىس قازاقستان وبلىسى ورتالىعى­نىڭ ەكولوگيالىق جاعدايى ونشا وڭىپ تۇر­ماسا دا رەسپۋبليكالىق گازداندىرۋ باع­­­دارلاماسىنا ەنبەگەنىنە قىنجىلىس ءبىل­دىرىلدى. گازەت سىنىنا بايلانىستى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى رەداكتسياعا «سيلا سيبيري-2» گاز قۇبىرى ەسەبىنەن وب­­لىستى گازداندىرۋ مۇمكىندىكتەرى تۋرالى رەسەي فەدەراتسياسىمەن كەلىسسوز جۇرگىزىلىپ جاتقانىن حابارلادى.

بۇل ەل ءۇشىن ەتكەن ەڭبەگىمىزدىڭ شەت­ جاعاسى عانا. ءبارىن ءتىزۋدى مىندەت سانا­مادىق.

– گازەتتەرىڭىزدە كارريكاتۋرا، كوميكس ارقىلى كوپتەگەن كوكەيكەستى پروب­­لەمالار كورىنىس تابۋدا. جالپى، سىز­دەردە وقىرمانمەن كەرى بايلانىس قالاي جۇزەگە اسۋدا؟

– گازەت ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن نەعۇر­لىم ءتيىمدى قورعاسا، وتكىر ماسەلەلەردى ءجيى كوتەرسە، سوعۇرلىم كەرى بايلانىس كوكجيەگى كەڭەيە تۇسەدى. ءبىر قىزىعى، بىز­گە بۇرىنعىداي قولمەن جازىلعان حاتتار كەلەدى. اشىنا جولدانعان ارىز-شاعىمداردا قۇقىقتىق ماسەلەلەر ءجيى كوتەرىلەدى. كوپتەگەن ادام «كازاحستان­سكايا پراۆدانى» شىرىلداپ شىندىق ىزدەۋدەگى ەڭ سوڭعى ينستانتسيا رەتىندە قا­بىلدايدى. سوندىقتان حات ارتىندا ادام تاعدىرى تۇرعانىن ۇدايى ەستە ۇستايمىز. 

– ادەتتە كورشى مەملەكەتتەردە تۇ­رىپ جاتقان كوپتەگەن قانداسىمىز تاريحي وتاندارىندا نە بولىپ جاتقانىنا قىزى­عۋشىلىق تانىتىپ، ءبىزدىڭ ەلدىڭ اقپارات قۇرالدارىنان جاڭالىقتار ىزدەي­تىنى بار. ەندەشە، 100 مىڭنان استام تيراجبەن تارايتىن گازەتتەرىڭىزدىڭ گەو­گرا­فيالىق قامتۋ اۋماعى قانداي؟ وقىر­ماندارىڭىزدىڭ باسىم بولىگىن كىمدەر قۇرايدى؟

– قازاقستاننان تىسقارى جەرلەردى مەكەندەيتىن وتانداستارىمىزدىڭ گازەت سايتىنا كىرەتىنىن، «كازپراۆدا­نىڭ» الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى پاراقشاسىنداعى جاڭالىقتارعا كوز جۇگىرتەتىنىن بىلە­مىز. گازەتتىڭ قاعاز نۇسقاسىن تۇتىنۋ­شى­لاردىڭ دەنىن جازىلۋشىلار قۇرايدى. ونىڭ سىرتىندا «قازپوشتا» اق-نىڭ بارلىق بولىمشەلەرى جانە جەكە تاراتۋشىلار ارقىلى گازەتتى بولشەك ساۋدادا ساتامىز.

قازىرگى ۋاقىتتا جوعارى وقۋ ورىن­دا­رى­نىڭ ستۋدەنتتەرىن قامتيتىن «وقي­تىن جاستار» جوباسى ىسكە قوسىلدى. ول جاستارىمىزدىڭ ەلىمىزدە بولىپ جات­قان وقيعالاردان حاباردار بولۋىنا، سونداي-اق ينتەللەكتۋالدىق دەڭگەيلەرىن كوتەرۋلەرىنە وڭ ىقپالىن تيگىزەدى دەگەن ويدامىز.

ەندىگى جەردە الەمدىك ستاندارتقا نە­گىز­­دەلگەن «كوفەگە ارنالعان گازەت» جوبا­سىنىڭ تۇساۋىن كەسپەكپىز. مۇنىڭ ءمانىسى مىناۋ: مەيمانحانا تۇرعىندارى مەن شيپاجايلاردا دەمالۋشىلار ءبىزدىڭ باسىلىمدى اق تاڭنان وقي الاتىن بولادى. ايتپاقشى، «كازپراۆدانى» بۇگىندە كەيبىر كوفەحانالار مەن وتەلدەردىڭ ىشىنەن كورسەڭىز تاڭعالماڭىزدار. گازەتتى وتاندىق اۋە كومپانيالارى ارقىلى تاراتۋ باعدارلاماسى دا جەمىسىن بەرۋدە.

– ءجون ەكەن. ەندى گازەتتىڭ ءجۇز جىل­دىعىنا ارنالعان ءىس-شارالارعا قىس­قاشا توقتالساڭىز.

– وكىنىشكە قاراي دۇنيە ءجۇزىن دۇر­لىكتىرگەن ىندەتتىڭ كەسىرىنەن ويداعىنىڭ كوبى ورىندالمايتىن سىڭايلى. توتەنشە جاعداي، كارانتين تالاپتارى قولدى بايلاپ تۇرعانىن نەسىنە جاسىرايىق. بىراق سوعان قاراماستان ءبىراز شارۋانىڭ باسىن قايىرىپ ۇلگەردىك. اسىرەسە، گازەتتىڭ عاسىرلىق دامۋ كەزەڭدەرىن باياندايتىن ءىرى جوبا – «كازپراۆدا جىلناماسى» جا­سالىندى. ارحيۆ اقتارىپ، تاريحي قۇجاتتار تاپتىق. بيىلعى قاڭتاردىڭ بىرىندە مەرەيتويلىق ءنومىرىمىز جارىق كوردى. جاس جۋرناليستەر اراسىندا كونكۋرس وتكىزدىك. بايگەدە ۇزدىك دەپ تانىلعان ماتەريالدار گازەتتە جاريالاندى. كەزەگىن كۇتىپ جاتقاندارى دا بارشىلىق.

– ءجۇز جىلدىق تاريحى بار گازەتتى باسقارۋدىڭ وزىندىك قيىندىقتارى بار شىعار.

– ارينە. ەل شەجىرەسىنە اينالعان اتا باسىلىمدى باسقارۋ ۇلكەن جاۋاپكەر­شىلىك جۇكتەيدى. گازەت تاريحىمەن تانىسۋ بارىسىندا ونىڭ تالاي تار جول، تايعاق كەشۋدەن وتكەنىنە كوز جەتكىزدىم. «كازپراۆدا» كەزىندە ءبىر باسپا تاباق كولەمىندە بەيسەنبى سايىن شىعىپ تۇر­عان «يزۆەستيا كيرگيزسكوگو كرايا» اپتا­لىعىنان باستاۋ الادى. ونىڭ باستى مىن­دەتى كەڭەس وكىمەتىنىڭ اكتىلەرىن قالىڭ بۇقاراعا جەتكىزۋ بولعان. الايدا سول كەزدىڭ وزىندە-اق قالامگەرلەر ۇجىمىنىڭ تولىققاندى گازەت جاساۋعا تالپىنعانى بايقالادى.

ازامات سوعىسى اياقتالىپ، ۇجىمداس­تىرۋ جانە يندۋستريالاندىرۋ ناۋقانى باستالعاندا گازەت «ستەپنايا پراۆدا» اتا­لىپ، رەسپۋبليكا كومپارتياسى مەن ورتالىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ ورگانىنا اينالدى. الايدا ونىڭ شىعۋى ۇزاققا بارمادى. ەلدى اشتىق پەن ب ۇلىنشىلىك جايلادى. سونىڭ سالدارىنان «ستەپنايا پراۆدا» مەن «ورەنبۋرگسكي رابوچي» گازەتتەرىن بىرىكتىرۋ جونىندە شەشىم قابىلداندى. وسىلايشا، ەكى جارتى ءبىر ءبۇتىن بولىپ، دۇنيەگە «سوۆەتسكايا ستەپ» گازەتى كەلدى. ول اپتاسىنا التى رەت شىعىپ، اجەپتاۋىر بەدەل جينادى. ءستيلى كوپ وزگەردى. قۇرعاق ەسەپتەر مەن ديرەكتيۆالاردىڭ ورنىن كوركەم كوسەمسوز باستى. وچەركتەر، كوررەس­پوندەنتسيالار، ءتىپتى فەلەتوندار پايدا بولدى. ايتا كەتەرلىك ءبىر جايت، وسى تۇستا ميحايل زوششەنكو، كۋكرىنيكسى، سەرگەەۆ-تسەنسكي، ولگا فورش، كونستانتين سي­مونوۆ، الەكسەي تولستوي، سەرگەي مي­حالكوۆ، كونستانتين پاۋستوۆسكي سەكىل­دى قابىرعالى قالامگەرلەر گازەت جۇمىسىنا بىلەك سىبانا اتسالىستى.

1929 جىلدىڭ تامىزىنان گازەت ۆكپ (ب) قازاق ولكەلىك كوميتەتى، قازواك، الماتى وكرۋگتىك پارتيا كوميتەتى مەن اتقارۋ كوميتەتىنىڭ ورگانى مارتەبەسىنە يە بولدى. بۇعان دەيىن ورىنبوردا ورنالاسقان گازەت رەداكتسياسى رەسپۋبليكانىڭ جاڭا استاناسى – الماتىعا قونىس اۋداردى.

1932 جىلدىڭ 20 قاڭتارىندا «سوۆەت­سكايا ستەپتىڭ» سوڭعى – 2185-ءىنشى نومىرىنە قول قويىلدى. قازاق ولكەلىك پارتيا كومي­تەتى ءىىى پلەنۋمىنىڭ قاۋلىسىمەن گازەت اتاۋى «كازاحستانسكايا پراۆدا» دەپ وزگەرتىلدى.

گازەت ۇلى وتان سوعىسى اياقتالعاننان كەيىن ءوزىنىڭ شىن مانىندەگى وركەندەۋ جولىنا ءتۇستى. تارالىمى كوبەيىپ، جۋرناليستەر قۇرامى جاقساردى. ءتىپتى، توقى­راۋ كەزەڭىنىڭ وزىندە باسىلىم سىني كوز­قاراستارىمەن ەرەكشەلەنەتىن ەدى. جۋر­ناليستەر ارتتا قالعان ءوندىرىس ورىن­دارىنىڭ پروبلەماسىن، اۋىلداعى اۋىر احۋالدى، بەيداۋا بيۋروكراتيزم فاكتىلەرىن جانە تاعى باسقا جاعىمسىز جايلاردى رەتتى جەرىندە جازىپ وتىردى.

1985 جىلى قايتا قۇرۋ مەن جاريالىلىق جالاۋلاعان تۇستا دا گازەت اناليتيكاعا دەن قويىپ، كوپتەگەن كوكەيكەستى ماسەلەلەردىڭ اق-قاراسىن ايىرۋعا قوماقتى ۇلەس قوستى.

ال قازاقستان تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن باسىلىم مۇلدەم جاڭا ارناعا بەت بۇرىپ، بيىك بەلەسكە كوتەرىلدى. راس، باسىندا اقپارات كەڭىستىگىندەگى باسەكەگە بايلانىستى ەپتەگەن قيىندىقتار دا بولماي قالعان جوق. بىراق ءبىز ونىڭ ءبارىن جەڭە بىلدىك. مىنە، ون جىلعا جۋىق ۋاقىتتان بەرى گازەت تيراجىنىڭ 100 مىڭدىق مەجەدەن تومەندەمەۋى وسى ويىمىزدىڭ ايعاعى ەكەنى انىق.

ارينە، عاسىرلىق عاقلياعا تولى با­سىلىمدى باسقارۋ وڭاي ەمەس. بىراق مەن جالعىز ەمەسپىن عوي. ءبىزدىڭ وتە ۇيىم­شىل، كاسىبي بىلىكتىلىگى جوعارى ۇج­ى­مىمىز بار. «كازپراۆدا» قاي كەزدە دە ءوز ىسىنە بەرىلگەن مايتالمان مامانداردان كەمدىك كورمەگەن. قازىر دە سول يگى ءداستۇر جالعاسىن تابۋدا.

 

اڭگىمەلەسكەن

تالعات باتىرحان،

«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

مەرەكە قارساڭىندا ماراپاتتالدى

ايماقتار • بۇگىن، 13:58

6 مامىرعا ارنالعان ۆاليۋتا باعامى

ەكونوميكا • بۇگىن، 11:16

«چەلسي» فينالعا شىقتى

سپورت • بۇگىن، 10:48

ۇقساس جاڭالىقتار