– ەڭ الدىمەن وزىمىزبەن قاناتتاس «ەگەمەندەگى» قالامداستارىمىزدىڭ اق تىلەگىنە العىس ايتقان ءجون بولار. سىزدەرگە دە شىعارماشىلىق تابىستار تىلەيمىن. ال ەندى ءوزىمىز تۋرالى ايتساق, كەيىنگى كەزدەرى باسىلىم بارلىق جاعىنان وزگەرگەنىن اتاپ وتۋگە ءتيىسپىن. وقىرمانعا ۇسىنىلاتىن ماتەريالداردىڭ مازمۇنى بايىپ, ديزايندىق تۇرعىدان تولىپ جاتقان جاڭالىقتار ەنگىزىلدى. ساراپتامالىق سيپاتتاعى جاريالانىمداردىڭ سانى ارتتى. ءبىز سونداي-اق ماقالالاردى ينفوگرافيكا, كوللاجدار مەن سۋرەتتەر ارقىلى بارىنشا بەزەندىرىپ بەرۋگە كۇش سالىپ ءجۇرمىز. ويتكەنى كوركەمدەۋ تاسىلدەرى ءتيىستى دارەجەدە قولدانىلماعاندىقتان, ءتاپ-ءتاۋىر دۇنيەلەر «كورىنبەي» قالاتىن كەزدەر ءجيى كەزدەسەتىن.
گازەت – تاۋار. ءاردايىم وسىنى ەستە ۇستاعان ءجون. ۋاقىت حابار-وشاردان ەپتەپ ارىلىپ, تالدامالى جانرلار جاعىنا قاراي ويىسۋدى تالاپ ەتىپ وتىر. ءباسپاسوز جەدەلدىك جارىسىندا ينتەرنەتپەن ۇزەڭگى قاعىستىرا المايدى. كەز كەلگەن كەشەگى جاڭالىعىڭىز بۇگىنگە جەتپەي ەسكىرىپ قالا بەرەتىنىن قايتەرسىڭ. ەگەر ونى تاۋارعا بالاساق, مەرزىمى وتكەن ءونىم بولىپ شىعادى. وسىعان بايلانىستى بىرنەشە مىندەت تۋىندادى. بىرىنشىدەن, تىڭ ىزدەنىستەرگە بارۋ كەرەك. ەكىنشىدەن, نەعۇرلىم تەرەڭ ماعىنالى ماتەريالداردى كوبەيتۋگە كوڭىل ءبولۋ قاجەت. ۇشىنشىدەن, باسىلىم بەتتەرىن كوز تارتارلىقتاي ەتىپ كوركەمدەۋگە ايرىقشا نازار اۋدارعان ابزال.
وسى ورايداعى شىعارماشىلىق ەكسپەريمەنتتەر ەل اراسىندا «ەتجەڭدى» اتانىپ كەتكەن جۇمالىق نومىرلەرىمىزدە جۇزەگە اسىرىلدى. سونىڭ ارقاسىندا وقىرمانمەن كەرى بايلانىس ورناۋىن قامتاماسىز ەتكەن جاڭا جوبالار پايدا بولدى. بۇنى نەگىزىنەن «شەت ايماق», «اۋىل», «پراكتيكۋم» سەكىلدى اۋقىمدى كولەمدەگى ايدارلارىمىزعا قاتىستى ايتىپ وتىرمىن. سونداي-اق «داستۇرلەر», «قازاق ءتىلى», ء«بىزدىڭ اس ءۇي», «اۋەسقويلىق الەمى», «سىنىپتان تىس ساعات», «زاڭ جانە ءتارتىپ», «فازەندا», «سكرينشوت», «ارەنا» سياقتى تانىمدىق-تاقىرىپتىق بەتتەرىمىز دە كوكىرەگى وياۋ كوپشىلىكتىڭ كوزايىمىنا اينالدى.
بەزەندىرۋ ۇدەرىسىنە ارنايى ايدارلاردى جۇرگىزۋگە جاۋاپتى ءبولىم رەداكتورلارىنىڭ بەلسەنە ارالاسۋى ورتاق ءىستىڭ وڭعا باسۋىنا يگى اسەرىن تيگىزدى. ويتكەنى ولار وزدەرى دايىنداعان ماتىندەردىڭ ءمان-ماعىناسىن وزگەلەرگە قاراعاندا جاقسىراق بىلەتىندىكتەن وقىرمانعا جەتكىزۋدىڭ ءتيىمدى جولىن تابارى تالاسسىز. بىرلەسكەن جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە وتە قىزىقتى يدەيالار وركەن جايىپ, جۋرناليستەر مەن ديزاينەرلەردىڭ ۇيلەسىمدى ىقپالداستىعى قالىپتاستى.
– ۋاقىت تالابىنا ساي, سونىڭ ىشىندە تسيفرلاندىرۋ پروتسەسىنە بايلانىستى سىزدەردىڭ باسىلىمدا قانداي وزگەرىستەر بار؟
– زاماناۋي تەحنولوگيالاردى يگەرۋ جونىنەن «كازپراۆدا» ءوزىمىزدىڭ سالا بويىنشا كوشباسشىلار قاتارىنا جاتادى. 2013 جىلدىڭ اقپان ايىنان باستاپ گازەتتىڭ باسپاعا دايىندالۋىن ۇتىمدى ۇيىمداستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تەحنولوگياعا نەگىزدەلگەن رەداكتسيالىق-باسپالىق جۇيە ىسكە قوسىلعان بولاتىن. ءسويتىپ وزىمىزگە قولايلى, بۇرىننان قالىپتاسقان داستۇرلەرىمىزدى ساقتاي وتىرىپ, ابدەن ەسكىرگەن ءادىس-تاسىلدەردى وتكەن شاقتىڭ ەنشىسىندە قالدىردىق.
مۇنداي جۇيە ءاربىر قىزمەتكەردىڭ بۇكىل ءنومىردى ازىرلەۋ بارىسىن باقىلاپ, دەر كەزىندە وزگەرىستەر ەنگىزۋلەرىنە, سونىمەن بىرگە الدىن الا بەتتەر دايىنداۋعا مۇمكىندىك تۋعىزادى. ەڭ باستىسى, جۋرناليستەرىمىز تەك رەداكتسيا ىشىندە عانا ەمەس, ودان تىسقارى جەرلەردە دە ينتەرنەت ارقىلى قوسىلىپ, جۇمىس پروتسەسىنە ارالاسا الادى. ونىڭ تيىمدىلىگىن ءبىز كوروناۆيرۋسقا بايلانىستى كارانتين كەزىندە ايرىقشا سەزىندىك. كەيىنگى كەزدەرى قىزمەتكەرلەرىمىزدىڭ تۇگەلگە جۋىعى وقشاۋلانۋ جاعدايىندا ەڭبەك ەتۋدە. شىنتۋايتىندا, بۇدان ەشقانداي قيىندىق كورگەنىمىز جوق. ونى ايتاسىز, جەكەلەگەن شارۋالار ءتىپتى جەدەل اتقارىلۋدا.
– تسيفرلى تەحنولوگياعا سۇيەنگەن گازەت-جۋرنالدار, راديو, تەلەارنالار وقىرمان, تىڭدارمان, كورەرمەن ءۇشىن ءوزارا باسەكەگە تۇسكەنى بەلگىلى. بۇل رەتتە ولار تەك ستاندارتتى كونتەنتتىڭ عانا كومەگىنە يەك ارتىپ قويماي, الەۋمەتتىك جەلىلەردى دە بەلسەندى پايدالانۋ ۇستىندە. سىزدەر نە ىستەدىڭىزدەر؟
– ءوزىمىزدىڭ جۇمىسىمىزدى الەۋمەتتىك جەلىدە بەلسەنە ناسيحاتتاۋعا كەيىنىرەك كىرىسكەنىمىزدى جاسىرمايمىز. بۇگىنگى تاڭدا الەۋمەتتىك جەلىدەگى اۋديتوريامىز 90 مىڭعا جۋىق ادامنان تۇرادى. 2018 جىلمەن سالىستىرعاندا پايدالانۋشىلار سانى 52 مىڭعا ارتتى.
گازەتىمىزدىڭ سايتى كەڭىنەن تانىمال. ول ينتەرنەت ەندى-ەندى دامي باستاعان 1999 جىلى قۇرىلعان-تۇعىن.
ەگەر باستاپقىدا سايت ءباسپاسوز نۇسقاسىنىڭ كوشىرمەسى بولسا, تاياۋدان بەرى ينتەرنەت-رەداكتسيا دەربەس بولىمگە اينالىپ, جەمىستى جۇمىس ىستەۋدە. پورتال بىرتە-بىرتە قارقىن الۋدا. ناقتىلاي تۇسسەك, ورتاشا تاۋلىكتىك جاڭالىقتار سانى 35-تەن 50-گە دەيىن ارتتى. جاڭا فورماتتار ىزدەستىرىلىپ, ەلەكتروندىق رەسۋرس مولىنان پايدالانىلۋدا. سايت اقپارات اگەنتتىگىنىڭ مىندەتىن اتقارا وتىرىپ, «قاعاز بەتىندە» شىققان ۇزدىك جاريالانىمداردى ورنالاستىرادى. گازەت ماقالالارىنىڭ وقىلىمدىلىعىن ودان سايىن ارتتىرۋ ماقساتىندا «جۋرناليستىك زەرتتەۋ», «ارحيۆتەن الىنعان ءىس», «تاۋەلسىزدىك جىلناماسى» سىندى ايدارلار اشىلعان. كەلەشەكتە سايت ارقىلى ساراپشىلارمەن ونلاين-ترانسلياتسيالار مەن ستريم-سۇحباتتار وتكىزبەكپىز.
– «كازاحستانسكايا پراۆدانىڭ» ەلەكتروندى نۇسقاسى ءۇش تىلدە اقپارات تاراتادى. كوپتەگەن وقىرمان سايتتان قىسقا دا نۇسقا جەدەل اقپاراتتى وقىعاندى قولاي كورەدى. بىراق ءسىز جوعارىدا حابار-وشاردان بوي تارتا باستاعاندارىڭىزدى ايتىپ قالدىڭىز. ەندەشە, قالاي گازەتتىڭ قاعاز نۇسقاسىنا وقىرمان تارتۋعا قاتىستى ويلارىڭىزدى ورتاعا سالساڭىز.
– جالپى, كەز كەلگەن اقپارات قۇرالىنىڭ ءوز اۋديتوريالارىن قانشالىقتى كەڭەيتە الاتىندىعى ولاردىڭ كوپشىلىكتىڭ كوكەيىندەگى تارتىمدى تاقىرىپتاردى قالاي قوزعاي بىلۋىنە تىكەلەي بايلانىستى ەكەندىگى امبەگە ايان. ءبىرى جالاڭ سەنساتسيا قۋالايدى, ەكىنشىسى داۋ-دامايلى وقيعالاردى الدىڭعى كەزەككە قويادى, ءۇشىنشىسى كوڭىل كوتەرۋ كونتەنتتەرىنە اۋەس...
ال ءبىز باسقا جولدى, ياعني باسىمدىق بەرەر باستى «كوزىرىمىز» ەتىپ ساراپتامانى تاڭدادىق. ءبىز ازاماتتارىمىزدى تولعاندىراتىن مايەكتى ماسەلەلەردى تەرەڭنەن قوزعاپ, قاجەت تۇسىندا تاقىرىپتى بيلىك وكىلدەرى مەن ساراپشىلاردىڭ تۇسىنىكتەمەلەرىمەن «تۇزدىقتاپ», ءتۇرلى تۇيتكىلدەردى ءار قىرىنان كورسەتۋگە تىرىسامىز. وسى رەتتە تىلشىلەرىمىز وقيعانىڭ سوڭىنان قۋماي, بەلگىلى ءبىر ايماقتا نەمەسە تۇتاستاي رەسپۋبليكا كولەمىندە اياعى جاقسىلىققا اپارىپ سوقپايتىن پروبلەمالاردى وزدەرى كوتەرەدى.
گازەتتىڭ شىعارماشىلىق پاليتراسى دا «جاسارا» ءتۇستى. سونىمەن قوسا «تۇتىنۋشى», «ماسەلەلى ايماق», «ەكسپەرت-كەڭەس», «پراكتيكۋم», «جۋرناليستىك زەرتتەۋ», «قالا تىرشىلىگى», «اناليز», «زاڭ جانە ءتارتىپ», «رەپورتاج», «ميفتەردى تالقانداۋشىلار», «Dura lex, sed lex» جانە باسقا ارنايى بەتتەرىمىز وقىرمان ولجاسىنا اينالىپ وتىر. بۇلاردىڭ ارقايسىسىنىڭ كوزدەگەن ماقساتى بار. ماسەلەن, «ميفتەردى تالقانداۋشىلار» جوباسى وتكىر الەۋمەتتىك زارداپتارى بار ءارتۇرلى اداسۋلاردى العا تارتىپ, اعارتۋشىلىق فۋنكتسياسىن اتقارادى. «Dura lex, sed lex» ايدارى قازاقستان جاڭعىرۋىنا اسەر ەتۋى مۇمكىن حالىقارالىق زاڭنامالاردى تۇسىندىرۋگە ارنالعان. «ەكسپەرت-كەڭەس» كۇردەلى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قۇبىلىستاردى ساراپشىلار كەيدە كەرەعار پىكىرلەر بىلدىرەتىن ۆيرتۋالدى ديسكۋسسيا تۇرىندە اشىپ كورسەتەدى.
ەلىمىزدىڭ مادەني-رۋحاني ومىرىنە, اسىرەسە ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ 1150, اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىق مەرەيتويلارىنا ەرەكشە ەكپىن ءتۇسىرىلۋى – وزىنەن ءوزى تۇسىنىكتى. ونىڭ سىرتىندا «رۋحاني جاڭعىرۋ», «اتامەكەن», « ۇلى دالانىڭ داڭقتى ۇلدارى», «ارحيۆ», «ادەبي قوناقجاي», «پرەمەرا», «كىتاپ سورەسى», «شىعارماشىلىق» اتتى بەتتەرگە كەڭىنەن ورىن بەرىلگەن. ەلوردا ارحيۆىمەن جانە مەكتەپتەرمەن بىرلەسكەن «ۇرپاقتار ساباقتاستىعى» جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا.
جىل باسىنان بەرى بىرقاتار جاڭا تاقىرىپتىق بەتتەردى شىعارۋدى قولعا الدىق. مىسالى, «سىنىپتان تىس ساعات» اياسىندا بالا تاربيەسىنە بايلانىستى پەداگوگتەر كەڭەسى بەرىلەدى. «قازاق ءتىلى» مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋ تەحنولوگياسىن ۇيرەتەدى. «ستارتاپ» جاستار جوباسىن ۇسىنادى. ۆولونتەر جىلى اينالاسىنا بەيجاي قاراي المايتىن ازاماتتار جايىنداعى تولعانىستارعا نەگىزدەلگەن.
«سكرينشوت» شەڭبەرىندە ەلىمىزدىڭ ۆيرتۋالدى ءومىرى جانە قوعامنىڭ قوتىرىن قاسيتىن كوميكستەر كورىنىس تابادى.
تاياۋ بولاشاقتا ىسكە اسۋعا ءتيىس جوسپارلارىمىز دا جەتكىلىكتى. اتاپ ايتقاندا, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 30 جىلدىعىنا جانە قازاقستان دامۋىنداعى ەلباسى رولىنە ارنالعان ارنايى بەتتەر سەرياسىن شىعارۋ كوزدەلۋدە. ء«ومىر ساپاسى», «باقىلاۋدا» بەتتەرى وقىرمانعا جول تارتپاق. سوڭعىسىنىڭ ماقساتى – پرەزيدەنت تاپسىرمالارىنىڭ جەرگىلىكتى جەرلەردە قالاي ورىندالىپ جاتقانىنا باقىلاۋ جاساۋ. «انتيفەيك» جوباسى پىسىقتالۋ ۇستىندە. ونىڭ نەنى دىتتەيتىنىن اتىنىڭ ءوزى-اق ايتىپ تۇر.
– «جۋرناليستىك زەرتتەۋ», «ماسەلەلى ايماق», «اۋىل» ايدارلارىمەن تۇرعىندار پروبلەماسىن شەشۋگە باعىتتالعان ساراپتامالىق ماقالالار ءجيى جاريالانىپ ءجۇر. بۇلاردىڭ قاراپايىم حالىققا قانشالىقتى پايداسى تيەدى؟
– كوڭىلدىڭ كوكسەگەنىندەي بولماعانىمەن ەپتەگەن ناتيجەلەر جوق ەمەس. وكىنىشكە قاراي مەملەكەتتىك ورگاندار سىن ماقالالاردىڭ بارىنە بىردەي قۇلاق اسا بەرمەيدى. ال بۇل – حالىقتىڭ مەملەكەتتىك باق-تارعا دەگەن سەنىمىن ايقىندايتىن ماڭىزدى ماسەلە. گازەتتىڭ پايداسى ءتيىپ وڭ شەشىمىن تاپقان ءاربىر ءىس بيلىككە دەگەن سەنىمدى دە بەكەمدەيتىنىن ۇمىتپاعان ءجون. ماسەلەن, بىلتىرعى قازان ايىندا جارىق كورگەن «قيىرشىق تاستار كەنىشىنىڭ گەنەرالدارى» اتتى ماقالا ۇلكەن رەزونانس تۋعىزدى. مۇندا بورالداي وزەنىنىڭ ارناسىنان زاڭسىز جولمەن قيىرشىق تاس وندىرەتىن كاسىپورىن تۋرالى اڭگىمە قوزعادىق. بۇعان دەيىن جەرگىلىكتى تۇرعىندار وزەندى قۇرتۋعا اينالعان كومپانيا جۇمىسىن توقتاتۋعا قانشا ارەكەتتەنگەندەرىمەن ەش ناتيجە شىعارا الماعان ەكەن. «كازاحستانسكايا پراۆدانىڭ» جۋرناليستىك زەرتتەۋىنە ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى, قاداعالاۋ ورگاندارى بىردەن نازار اۋداردى. قابىلدانعان شارالار ارقاسىندا تولعاقتى ماسەلەگە نۇكتە قويىلدى.
جاريالانىمدى دايىنداۋ كەزىندە مەنشىكتى ءتىلشىمىزدىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس جونىندەگى تۇركىستان وبلىستىق دەپارتامەنتىنە دابىل قاعۋى مەملەكەتكە كەلەتىن 2,7 ملن تەڭگە شىعىننىڭ الدىن الۋعا اسەر ەتتى. ول تۋرالى بيىل 20 ساۋىردە باسىلعان «بۇل سەندەرگە گۇل بۇرشىگى ەمەس» دەيتىن ماقالادا ءسوز بولدى.
«جەكەدەن جالپىعا» اتتى ماقالادا پاۆلودار بيلىگىنىڭ الەمدەگى جالعىز گرامپلاستينكا مۋزەي-ءۇيىن دەربەستىگىنەن ايىرۋ پيعىلى سىنالعان ەدى. ودان وبلىس باسشىلىعى ءتيىستى قورىتىندى شىعارىپ, مۋزەي ءوز مارتەبەسىن ساقتاپ قالدى. ءدال وسى شاھارداعى سۋ باسقان سەگىز كوشە جايلى جازىلعان بىرنەشە ماقالادان كەيىن قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدىق جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا قاجەتتى قاراجات ءبولىندى.
گازەت كوپتەگەن ەڭبەك داۋىنىڭ, كوممۋنالدىق, ەكولوگيالىق پروبلەمالاردىڭ شەشىلۋىنە كومەكتەستى. «گاز تۋرالى ارمانمەن» اتتى ماتەريالدا شىعىس قازاقستان وبلىسى ورتالىعىنىڭ ەكولوگيالىق جاعدايى ونشا وڭىپ تۇرماسا دا رەسپۋبليكالىق گازداندىرۋ باعدارلاماسىنا ەنبەگەنىنە قىنجىلىس ءبىلدىرىلدى. گازەت سىنىنا بايلانىستى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى رەداكتسياعا «سيلا سيبيري-2» گاز قۇبىرى ەسەبىنەن وبلىستى گازداندىرۋ مۇمكىندىكتەرى تۋرالى رەسەي فەدەراتسياسىمەن كەلىسسوز جۇرگىزىلىپ جاتقانىن حابارلادى.
بۇل ەل ءۇشىن ەتكەن ەڭبەگىمىزدىڭ شەت جاعاسى عانا. ءبارىن ءتىزۋدى مىندەت سانامادىق.
– گازەتتەرىڭىزدە كارريكاتۋرا, كوميكس ارقىلى كوپتەگەن كوكەيكەستى پروبلەمالار كورىنىس تابۋدا. جالپى, سىزدەردە وقىرمانمەن كەرى بايلانىس قالاي جۇزەگە اسۋدا؟
– گازەت ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن نەعۇرلىم ءتيىمدى قورعاسا, وتكىر ماسەلەلەردى ءجيى كوتەرسە, سوعۇرلىم كەرى بايلانىس كوكجيەگى كەڭەيە تۇسەدى. ءبىر قىزىعى, بىزگە بۇرىنعىداي قولمەن جازىلعان حاتتار كەلەدى. اشىنا جولدانعان ارىز-شاعىمداردا قۇقىقتىق ماسەلەلەر ءجيى كوتەرىلەدى. كوپتەگەن ادام «كازاحستانسكايا پراۆدانى» شىرىلداپ شىندىق ىزدەۋدەگى ەڭ سوڭعى ينستانتسيا رەتىندە قابىلدايدى. سوندىقتان حات ارتىندا ادام تاعدىرى تۇرعانىن ۇدايى ەستە ۇستايمىز.
– ادەتتە كورشى مەملەكەتتەردە تۇرىپ جاتقان كوپتەگەن قانداسىمىز تاريحي وتاندارىندا نە بولىپ جاتقانىنا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, ءبىزدىڭ ەلدىڭ اقپارات قۇرالدارىنان جاڭالىقتار ىزدەيتىنى بار. ەندەشە, 100 مىڭنان استام تيراجبەن تارايتىن گازەتتەرىڭىزدىڭ گەوگرافيالىق قامتۋ اۋماعى قانداي؟ وقىرماندارىڭىزدىڭ باسىم بولىگىن كىمدەر قۇرايدى؟
– قازاقستاننان تىسقارى جەرلەردى مەكەندەيتىن وتانداستارىمىزدىڭ گازەت سايتىنا كىرەتىنىن, «كازپراۆدانىڭ» الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى پاراقشاسىنداعى جاڭالىقتارعا كوز جۇگىرتەتىنىن بىلەمىز. گازەتتىڭ قاعاز نۇسقاسىن تۇتىنۋشىلاردىڭ دەنىن جازىلۋشىلار قۇرايدى. ونىڭ سىرتىندا «قازپوشتا» اق-نىڭ بارلىق بولىمشەلەرى جانە جەكە تاراتۋشىلار ارقىلى گازەتتى بولشەك ساۋدادا ساتامىز.
قازىرگى ۋاقىتتا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرىن قامتيتىن «وقيتىن جاستار» جوباسى ىسكە قوسىلدى. ول جاستارىمىزدىڭ ەلىمىزدە بولىپ جاتقان وقيعالاردان حاباردار بولۋىنا, سونداي-اق ينتەللەكتۋالدىق دەڭگەيلەرىن كوتەرۋلەرىنە وڭ ىقپالىن تيگىزەدى دەگەن ويدامىز.
ەندىگى جەردە الەمدىك ستاندارتقا نەگىزدەلگەن «كوفەگە ارنالعان گازەت» جوباسىنىڭ تۇساۋىن كەسپەكپىز. مۇنىڭ ءمانىسى مىناۋ: مەيمانحانا تۇرعىندارى مەن شيپاجايلاردا دەمالۋشىلار ءبىزدىڭ باسىلىمدى اق تاڭنان وقي الاتىن بولادى. ايتپاقشى, «كازپراۆدانى» بۇگىندە كەيبىر كوفەحانالار مەن وتەلدەردىڭ ىشىنەن كورسەڭىز تاڭعالماڭىزدار. گازەتتى وتاندىق اۋە كومپانيالارى ارقىلى تاراتۋ باعدارلاماسى دا جەمىسىن بەرۋدە.
– ءجون ەكەن. ەندى گازەتتىڭ ءجۇز جىلدىعىنا ارنالعان ءىس-شارالارعا قىسقاشا توقتالساڭىز.
– وكىنىشكە قاراي دۇنيە ءجۇزىن دۇرلىكتىرگەن ىندەتتىڭ كەسىرىنەن ويداعىنىڭ كوبى ورىندالمايتىن سىڭايلى. توتەنشە جاعداي, كارانتين تالاپتارى قولدى بايلاپ تۇرعانىن نەسىنە جاسىرايىق. بىراق سوعان قاراماستان ءبىراز شارۋانىڭ باسىن قايىرىپ ۇلگەردىك. اسىرەسە, گازەتتىڭ عاسىرلىق دامۋ كەزەڭدەرىن باياندايتىن ءىرى جوبا – «كازپراۆدا جىلناماسى» جاسالىندى. ارحيۆ اقتارىپ, تاريحي قۇجاتتار تاپتىق. بيىلعى قاڭتاردىڭ بىرىندە مەرەيتويلىق ءنومىرىمىز جارىق كوردى. جاس جۋرناليستەر اراسىندا كونكۋرس وتكىزدىك. بايگەدە ۇزدىك دەپ تانىلعان ماتەريالدار گازەتتە جاريالاندى. كەزەگىن كۇتىپ جاتقاندارى دا بارشىلىق.
– ءجۇز جىلدىق تاريحى بار گازەتتى باسقارۋدىڭ وزىندىك قيىندىقتارى بار شىعار.
– ارينە. ەل شەجىرەسىنە اينالعان اتا باسىلىمدى باسقارۋ ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. گازەت تاريحىمەن تانىسۋ بارىسىندا ونىڭ تالاي تار جول, تايعاق كەشۋدەن وتكەنىنە كوز جەتكىزدىم. «كازپراۆدا» كەزىندە ءبىر باسپا تاباق كولەمىندە بەيسەنبى سايىن شىعىپ تۇرعان «يزۆەستيا كيرگيزسكوگو كرايا» اپتالىعىنان باستاۋ الادى. ونىڭ باستى مىندەتى كەڭەس وكىمەتىنىڭ اكتىلەرىن قالىڭ بۇقاراعا جەتكىزۋ بولعان. الايدا سول كەزدىڭ وزىندە-اق قالامگەرلەر ۇجىمىنىڭ تولىققاندى گازەت جاساۋعا تالپىنعانى بايقالادى.
ازامات سوعىسى اياقتالىپ, ۇجىمداستىرۋ جانە يندۋستريالاندىرۋ ناۋقانى باستالعاندا گازەت «ستەپنايا پراۆدا» اتالىپ, رەسپۋبليكا كومپارتياسى مەن ورتالىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ ورگانىنا اينالدى. الايدا ونىڭ شىعۋى ۇزاققا بارمادى. ەلدى اشتىق پەن ب ۇلىنشىلىك جايلادى. سونىڭ سالدارىنان «ستەپنايا پراۆدا» مەن «ورەنبۋرگسكي رابوچي» گازەتتەرىن بىرىكتىرۋ جونىندە شەشىم قابىلداندى. وسىلايشا, ەكى جارتى ءبىر ءبۇتىن بولىپ, دۇنيەگە «سوۆەتسكايا ستەپ» گازەتى كەلدى. ول اپتاسىنا التى رەت شىعىپ, اجەپتاۋىر بەدەل جينادى. ءستيلى كوپ وزگەردى. قۇرعاق ەسەپتەر مەن ديرەكتيۆالاردىڭ ورنىن كوركەم كوسەمسوز باستى. وچەركتەر, كوررەسپوندەنتسيالار, ءتىپتى فەلەتوندار پايدا بولدى. ايتا كەتەرلىك ءبىر جايت, وسى تۇستا ميحايل زوششەنكو, كۋكرىنيكسى, سەرگەەۆ-تسەنسكي, ولگا فورش, كونستانتين سيمونوۆ, الەكسەي تولستوي, سەرگەي ميحالكوۆ, كونستانتين پاۋستوۆسكي سەكىلدى قابىرعالى قالامگەرلەر گازەت جۇمىسىنا بىلەك سىبانا اتسالىستى.
1929 جىلدىڭ تامىزىنان گازەت ۆكپ (ب) قازاق ولكەلىك كوميتەتى, قازواك, الماتى وكرۋگتىك پارتيا كوميتەتى مەن اتقارۋ كوميتەتىنىڭ ورگانى مارتەبەسىنە يە بولدى. بۇعان دەيىن ورىنبوردا ورنالاسقان گازەت رەداكتسياسى رەسپۋبليكانىڭ جاڭا استاناسى – الماتىعا قونىس اۋداردى.
1932 جىلدىڭ 20 قاڭتارىندا «سوۆەتسكايا ستەپتىڭ» سوڭعى – 2185-ءىنشى نومىرىنە قول قويىلدى. قازاق ولكەلىك پارتيا كوميتەتى ءىىى پلەنۋمىنىڭ قاۋلىسىمەن گازەت اتاۋى «كازاحستانسكايا پراۆدا» دەپ وزگەرتىلدى.
گازەت ۇلى وتان سوعىسى اياقتالعاننان كەيىن ءوزىنىڭ شىن مانىندەگى وركەندەۋ جولىنا ءتۇستى. تارالىمى كوبەيىپ, جۋرناليستەر قۇرامى جاقساردى. ءتىپتى, توقىراۋ كەزەڭىنىڭ وزىندە باسىلىم سىني كوزقاراستارىمەن ەرەكشەلەنەتىن ەدى. جۋرناليستەر ارتتا قالعان ءوندىرىس ورىندارىنىڭ پروبلەماسىن, اۋىلداعى اۋىر احۋالدى, بەيداۋا بيۋروكراتيزم فاكتىلەرىن جانە تاعى باسقا جاعىمسىز جايلاردى رەتتى جەرىندە جازىپ وتىردى.
1985 جىلى قايتا قۇرۋ مەن جاريالىلىق جالاۋلاعان تۇستا دا گازەت اناليتيكاعا دەن قويىپ, كوپتەگەن كوكەيكەستى ماسەلەلەردىڭ اق-قاراسىن ايىرۋعا قوماقتى ۇلەس قوستى.
ال قازاقستان تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن باسىلىم مۇلدەم جاڭا ارناعا بەت بۇرىپ, بيىك بەلەسكە كوتەرىلدى. راس, باسىندا اقپارات كەڭىستىگىندەگى باسەكەگە بايلانىستى ەپتەگەن قيىندىقتار دا بولماي قالعان جوق. بىراق ءبىز ونىڭ ءبارىن جەڭە بىلدىك. مىنە, ون جىلعا جۋىق ۋاقىتتان بەرى گازەت تيراجىنىڭ 100 مىڭدىق مەجەدەن تومەندەمەۋى وسى ويىمىزدىڭ ايعاعى ەكەنى انىق.
ارينە, عاسىرلىق عاقلياعا تولى باسىلىمدى باسقارۋ وڭاي ەمەس. بىراق مەن جالعىز ەمەسپىن عوي. ءبىزدىڭ وتە ۇيىمشىل, كاسىبي بىلىكتىلىگى جوعارى ۇجىمىمىز بار. «كازپراۆدا» قاي كەزدە دە ءوز ىسىنە بەرىلگەن مايتالمان مامانداردان كەمدىك كورمەگەن. قازىر دە سول يگى ءداستۇر جالعاسىن تابۋدا.
اڭگىمەلەسكەن
تالعات باتىرحان,
«Egemen Qazaqstan»
